विरूपाक्ष (virUpAkSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विरूपाक्ष m.
  (-क्षः)
	 1. ŚIVA.
	 2. One of the Rudras.
 E.
  वि implying reverse, 
रूप form,  and अक्ष the eye
 having three eyes.

Capeller Eng

English

 विरूपाक्ष f.
  ई having deformed eyes
 m.
  N.
  of a cert.
  
divine being,  E.
  of Śiva etc.

Yates

English

 विरूपा_क्ष (क्षः) 1.
m.
  Shiva
 one of
the
Rudras.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   विरूपाक्ष  virUpAkSa  adj.
   having deformed eyes  
   विरूपाक्ष  virUpAkSa  adj.
   diversely-eyed   
   विरूपाक्ष  virUpAkSa  adj.
   having various occupations     
            

 
   विरूपाक्ष  virUpAkSa adj.
   diversely-eyed  
   विरूपचक्षुस्  virUpacakSus adj.
   diversely-eyed     
            

 
   विरूपाक्ष  virUpAkSa adj.
   having various occupations   
   भिन्नवृत्ति  bhinnavRtti adj.
   having different occupations    
   नानारूपसमुत्थान  nAnArUpasamutthAna adj.
   following various occupations   
   चित्रकर्मन्  citrakarman adj.
   devoted to various occupations    
   सर्वकर्मन्  sarvakarman n.
   all kinds of works or rites or occupations      
            

Wilson

English

 विरूपाक्ष
m.
  (-क्षः)
1 ŚIVA.
2 One of the Rudras.
E.
  वि implying reverse,  रूप form,  and अक्ष the eye
 having three
eyes.

Monier Williams Cologne

English

 वि-रू°पाक्ष mf(ई)n.  ‘diversely-eyed’,  having deformed eyes (compar.  -तर),  PārGṛ.
 
 R.
 
 Kum.

 having various occupations,  Vās.
  (Sch.)

 वि-रू°पाक्ष m.
  N.
  of a partic.  divine being,  MānGṛ.
  (also f(ई). N.
  of a tutelary deity,  Cat.
 )

 वि-रू°पाक्ष m.
  of Śiva (as represented with an odd number of eyes,  one being in his forehead
 cf.
   त्रि-लोचन),  Vās.
 

 of one of Śiva's attendants,  Hariv.
 

 of a Rudra,  MBh.
  

 of a Yakṣa,  Kathās.
 

 of a Dānava,  MBh.
  

 of a Rākṣasa,  ib.
 R.
 

 of a serpent-demon,  Lalit.
  

 of a Loka-pāla,  L.
 

 of the author of VS.
  xii,  30,  Anukr.
 

 of a teacher of Yoga,  Cat.
 

 (with शर्मन् कवि-कण्ठाभरण आचार्य) of a philos. author (who wrote in the 16th cent. A.
 D.),  ib.

Benfey

English

 विरूपाक्ष विरूपाक्ष,  i. e. वि-रूप
-अक्ष,  adj.
  Having deformed eyes
 m.
 
Śiva,  Johns. Sel. 89,  25.

Apte Hindi

Hindi

विरूपाक्ष
वि* विरूप-अक्ष -
भद्दी आँखों वाला

विरूपाक्षः
पुं*
  विरूप-अक्षः -
शिव (विषम संख्या की आँखें होने के कारण)

L R Vaidya

English

 virUpa-akza {% (I) a. %} having deformed eyes,  वपुर्विरूपाक्षमलक्ष्यजन्मता K.S.v.72.

 virUpa-akza {% (II) m. %} an epithet of Śiva,  या नः प्रीतिर्विरूपाक्ष त्वदनुध्यानसंभवा K.S.vi.21,  विरूपाक्षस्य जयिनीस्ताः स्तुवे वामलोचनाः K.Pr.x.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 विरूपाक्ष a teacher of yoga. Quoted in Haṭhadīpikā
Oxf. 233^b:
		Mahāṣoḍhānyāsa from the Ūrdhvāmnāya.

 विरूपाक्ष
		Dakṣiṇakālikākavaca.

 विरूपाक्ष
		Nārāyaṇīvilāsa nāṭaka.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Virūpākṣa (= Pali Virūpakkha), 
(1) n. of one of the ‘world-guardians’,  see s.v. mahārāja(n)
 Viru° (m.c.) Samādh 〔p. 42 line 4〕
 guardian of the west,  and lord of nāgas
 doubtless intended by the nāga king of this name Māy 〔247.18〕
(2) pl.,  used (as also in Pali) of nāgas,  presumably as followers of Virūpākṣa: Māy 〔221.15〕
(3) sg.,  Virūpākṣaḥ (alone!) as final colophon,  Sādh 〔601.4〕,  perhaps meant as name of the author of the last section? (But the usual way in Sādh of indicating authorsʼ names is something like kṛtiḥ plus gen. of the name.)

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विरूपाक्ष,  विरूपचक्षुस्
adjective
 
यस्य नेत्रे विरूपे भयानके च स्तः।
 "ऋषिपुत्राः विरूपाक्षम् असुरं द्रष्ट्वा भयभीताः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।
कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥
मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।
षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥
मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।
महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥
स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।
सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥
पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।
पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥
गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
-wordlist-
 
शम्भु (पुं),  शर्व (पुं),  स्थाणु (पुं),  ईशान (पुं),  ईश (पुं),  रुद्र (पुं),  उड्डीश (पुं),  वामदेव (पुं),  वृषाङ्क (पुं),  कण्ठेकाल (पुं),  शङ्कर (पुं),  नीलकण्ठ (पुं),  श्रीकण्ठ (पुं),  उग्र (पुं),  धूर्जटि (पुं),  भीम (पुं),  भर्ग (पुं),  मृत्युञ्जय (पुं),  पञ्चमुख (पुं),  अष्टमूर्ति (पुं),  श्मशानवेश्मन् (पुं),  गिरिश (पुं),  गिरीश (पुं),  षण्ढ (पुं),  कपर्दिन् (पुं),  ईश्वर (पुं),  ऊर्ध्वलिङ्ग (पुं),  एकदृश् (पुं),  त्रिदृश् (पुं),  भालदृश् (पुं),  एकपाद् (पुं),  मृड (पुं),  अट्टहासिन् (पुं),  घनवाहन (पुं),  अहिर्बुध्न (पुं),  विरूपाक्ष (पुं),  विषान्तक (पुं),  महाव्रतिन् (पुं),  वह्निरेतस् (पुं),  हिरण्यरेतस् (पुं),  शिव (पुं),  अस्थिधन्वन् (पुं),  पुरुषास्थिमालिन् (पुं),  व्योमकेश (पुं),  शिपिविष्ट (पुं),  भैरव (पुं),  दिग्वासस् (पुं),  कृत्तिवासस् (पुं),  भव (पुं),  नीललोहित (पुं),  सर्वज्ञ (पुं),  नाट्यप्रिय (पुं),  खण्डपर्शु (पुं),  महादेव (पुं),  महानट (पुं),  महेश्वर (पुं),  हर (पुं),  पशुपति (पुं),  प्रमथपति (पुं),  उमापति (पुं),  पिङ्गजट (पुं),  पिङ्गेक्षण (पुं),  पिनाकभृत् (पुं),  शूलभृत् (पुं),  खट्वाङ्गभृत् (पुं),  गङ्गाभृत् (पुं),  अहिभृत् (पुं),  इन्दुभृत् (पुं),  कपालभृत् (पुं),  गजासुहृद् (पुं),  पूषासुहृद् (पुं),  अनङ्गासुहृद् (पुं),  कालासुहृद् (पुं),  अन्धकासुहृद् (पुं),  मखासुहृद् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ईशान
ईशान,  शशिशेखर,  पशुपति,  शूली,  शिव,  शङ्कर,  शर्व,  शम्भु,  उमापति,  गिरिश,  श्रीकण्ठ,  उग्र,  हर,  सर्वज्ञ,  त्रिपुरान्तक,  त्रिनयन,  रुद्र,  कपर्दिन्,  भव,  भूतेश,  परमेश्वर,  अन्धकरिपु,  दक्षाध्वरध्वंसकृत्,  स्थाणु,  स्रष्टृ,  धूर्जटि,  वामदेव,  कामध्वंसिन्,  व्योमकेश,  कपालिन्,  नीलग्रीव,  वह्निरेतस्,  पिनाकिन्,  भीम,  भर्ग,  कृत्तिवासस्,  वृषाङ्क,  अहिर्बुध्न,  विरूपाक्ष,  शिपिविष्ट,  गणाधिप,  गङ्गाधर,  महादेव,  मृड,  नीललोहित
ईशानः शशिशेखरः पशुपतिः शूली शिवः शङ्करः, 
शर्वः शम्भुरुमापतिश्च गिरिशः श्रीकण्ठ उग्रो हरः ।
सर्वज्ञस्त्रिपुरान्तकस्त्रिनयनो रुद्रः कपर्दी भवो, 
भूतेशः परमेश्वरोऽन्धकरिपुर्दक्षाध्वरध्वंसकृत् ॥ ११ ॥
स्थाणुः स्रष्टा धूर्जटिर्वामदेवः, 
कामध्वंसी व्योमकेशः कपाली ।
नीलग्रीवो वह्निरेताः पिनाकी, 
भीमो भर्गः कृत्तिवासा वृषाङ्कः ॥ १२ ॥
अहिर्बुध्नो विरूपाक्षः शिपिविष्टो गणाधिपः ।
गङ्गाधरो महादेवो मृडः स्यान्नीललोहितः ॥ १३ ॥
verse 1.1.1.11
page 0003

नाममाला

Sanskrit

स्कन्दपितृ,  शङ्कर,  शम्भु,  शिव,  स्थाणु,  महेश्वर,  त्र्यम्बक,  धूर्जटि,  शर्व,  पिनाकिन्,  प्रमथाधिप,  त्रिपुरारि,  विशालाक्ष,  गिरीश,  नीललोहित,  रुद्र,  इन्दुमौलि,  यज्ञारि,  त्रिनेत्र,  वृषभध्वज,  उग्र,  शूलिन्,  कपालिन्,  शिपिविष्ट,  भव,  हर,  उमापति,  विरूपाक्ष,  विश्वरूप,  कपर्दिन्
तत्पिता शङ्करः शम्भुः शिवः स्थाणुर्महेश्वरः ।
त्र्यम्बको धूर्जटिः शर्वः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ६८ ॥
त्रिपुरारिर्विशालाक्षो गिरिशो नीललोहितः ।
रुद्रेन्दुमौलिर्यज्ञारिस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः ॥ ६९ ॥
उग्रः शूली कपाली च शिपिविष्टो भवो हरः ।
उमापतिर्विरूपाक्षो विश्वरूपः कपर्द्यपि ॥ ७० ॥
verse 0.1.1.68
page 0036

Mahabharata

English

Virūpāksha^1 = Śiva,  q.v. (add XIII,  716,  1363,  6727,  7636
 XIV,  200,  209,  211).

Virūpāksha^2,  an Asura. § 92 (Aṃśāvat.): I,  63,  2533 (son of Danu).--§ 130 (do.): I,  65,  2658 (Daiteyaḥ… mahāsuraḥ,  incarnate as king Citradharman).

Virūpāksha^3,  name of several Rākshasas. § 537 (RāmaRāvaṇayuddha): III,  285,  16372 (follower of Rāvaṇa,  fought with Sugrīva).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII,  175,  7905 (Rākshasaḥ,  charioteer of Ghaṭotkaca).--§ 658b (Kṛtaghnop.): XII,  170,  6356 (Rākshasādhipatiḥ,  lord of Meruvraja,  cf. v. 6360),  6365 (do.)
 171,  6379,  6388
 172,  6407
 173,  6434,  6435 (ºpuraṃ),  6436. Cf. Rākshasa,  Rākshasādhipa,  Rākshasādhipati,  Rākshasendra.

Virūpāksha^4,  a Rudra. § 665 (Mokshadh.): XII,  208,  7585.

पुराणम्

English

विरूपाक्ष १ / VIRŪPĀKṢA I. One of the elephants which hold up the earth from pātāla (underworld). It is said that earthquake occurs when this elephant shakes its head. (For details see under aṣṭadiggajas).

विरूपाक्ष २ / VIRŪPĀKṢA II. A rākṣasa (giant) who fought on the side of rāvaṇa against śrī rāma and lakṣmaṇa. It is mentioned in uttara rāmāyaṇa that this giant was born to mālyavān by a gandharva damsel called sundarī. Seven sons named vajramuṣṭi,  virūpākṣa,  durmukha,  suptaghna,  Yajñakośa,  matta and unmatta and a daughter named Nalā were born to mālyavān by sundarī.
All these sons held prominent places in the army of rāvaṇa. It is mentioned in agni purāṇa,  Chapter 10,  that in the battle between rāma and rāvaṇa,  when kumbhakarṇa was killed,  the army was commanded by kumbha,  nikumbha,  makarākṣa,  mahodara,  mahāpārśva,  matta,  unmatta,  praghasa,  bhāsakarṇa,  virūpākṣa,  devāntaka,  narāntaka,  triśiras and atikāya.
When sugrīva devastated the army of rāvaṇa and caused havoc among the giants,  virūpākṣa,  who was an archer got on an elephant and entered the battlefield. He confronted sugrīva first. He thwarted the stone flung at him by sugrīva,  and struck him. For a time sugrīva found it difficult to withstand him. But in the battle which followed,  sugrīva struck virūpākṣa down and killed him. (vālmīki rāmāyaṇa,  yuddha Kāṇḍa,  sarga 97).

विरूपाक्ष ३ / VIRŪPĀKṢA III. One of the thirtythree notorious Dānavas (demons) born to prajāpati kaśyapa by his wife danu. It is stated in mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 67,  Stanza 22,  that it was this asura called virūpākṣa,  who had,  later,  taken rebirth as King citravarmā. 

विरूपाक्ष ४ / VIRŪPĀKṢA IV. An asura who was the follower of Narakāsura. This virūpākṣa was killed on the bank of the river lohitagaṅgā. (mahābhārata,  Sabhā Parva,  Dākṣiṇātyapāṭha,  Chapter 38).

विरूपाक्ष ५ / VIRŪPĀKṢA V. A rākṣasa who was the friend of ghaṭotkaca. (mahābhārata,  droṇa parva,  Chapter 175,  Stanza 15).

विरूपाक्ष ६ / VIRŪPĀKṢA VI. This giant named virūpākṣa was the friend of a stork called rājadharmā. (mahābhārata śānti Parva,  Chapter 170,  Stanza 15). (See under gautama V).

विरूपाक्ष ७ / VIRŪPĀKṢA VII. One of the eleven Rudras.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विरूपाक्षः,  पुं,
   (विरूपे अक्षिणी यस्य । “सक्-थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात् षच् ।” इति षच् ।) शिवः ।इत्यमरः ॥
 (यथा,  साहित्यदर्पणे । १० ।“दृशा दग्धं मनसिजं जीवयन्ति दृशैव याःविरूपाक्षस्य जयिनीस्तास्तुमो वामलोचनाः ॥
”)रुद्रभेदः । इति जटाधरः ॥
 तस्य पुरी सुमेरो-र्नैरृतकोणे वर्त्तते । यथा,  --“तथा चतुर्थे दिग्भागे नैरृताधिपतेः श्रुता ।नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥
”इति वाराहे रुद्रगीता ॥
(विरूपे,  त्रि । यथा,  कुमारे । ५ । ७२ ।“वपुर्व्विरूपाक्षमलक्ष्यजन्मतादिगम्बरत्वेन निवेदितं वसु ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विरूपाक्ष पु०
  विरूपे विकटे अक्षिणी यस्य षच् समा० ।१ महादेवे अमरः । २ विकटनेत्रे त्रि०
  ।

Capeller

German

 विरूपाक्ष,  f.
  ई hässliche Augen habend
m.
  Mannsn. ,  bes. mehrerer Dämonen. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.