विरुद्ध (viruddha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विरुद्ध mfn.
   (-द्धः-द्धा-द्धं)
	 1. Opposed,  hindered.
	 2. Reverse,  contrary,  oppo-
site.
	 3. Inconsistent,  (in argument, ) incongruous,  a non sequitur.
4. Opposed in quality. as sweet with sour,  &c.
	 5. Disagreeing
with each other,  (as articles of medicine or food.)
	 6. Hostile,  ad-
verse.
	 7. Excluded,  disqualified.
	 8. Surrounded,  blockaded.
	 9.
Proving the reverse,  as a Hetu,  (in logic.)
 E.
  वि before रुध् to
stop,  aff.
   क्त ।

Capeller Eng

English

 विरुद्ध a.
  stopped,  hindered
 opposed,  contrary, 
repugnant,  hostile to (instr.  ,  gen.
  ,  or —°)
 unwished for,  hateful, 
odious,  prohibited,  dangerous. 

Yates

English

 वि-रुद्ध (द्धः-द्धा-द्धं)
a. Opposed
 con-
trary
 reverse
 excluded
 ad-
verse
 inconclusive
 incompati-
ble
 hedged in. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विरुद्ध 	-	  viruddha 	-	 adj.
  	-	 hostile
पारक्य 	-	  pArakya 	-	 adj.
  	-	 hostile
पारग्रामिक 	-	  pAragrAmika 	-	 adj.
  	-	 hostile
प्रत्यर्थिन् 	-	  pratyarthin 	-	 adj.
  	-	 hostile
शत्रूय 	-	  zatrUya 	-	 adj.
  	-	 hostile
द्रोहित 	-	  drohita 	-	 adj.
  	-	 hostile
प्रत्यनीक 	-	  pratyanIka 	-	 adj.
  	-	 hostile
द्विषत् 	-	  dviSat 	-	 adj.
  	-	 hostile
द्विष्ट 	-	  dviSTa 	-	 adj.
  	-	 hostile
अमित्रयु 	-	  amitrayu 	-	 adj.
  	-	 hostile
अमित्रिन् 	-	  amitrin 	-	 adj.
  	-	 hostile
अरातीयु 	-	  arAtIyu 	-	 adj.
  	-	 hostile
अरातीवन् 	-	  arAtIvan 	-	 adj.
  	-	 hostile
अरावन् 	-	  arAvan 	-	 adj.
  	-	 hostile
अरि 	-	  ari 	-	 adj.
  	-	 hostile
अहित 	-	  ahita 	-	 adj.
  	-	 hostile
कल्लोल 	-	  kallola 	-	 adj.
  	-	 hostile
छिदुर 	-	  chidura 	-	 adj.
  	-	 hostile
दुर्मैत्र 	-	  durmaitra 	-	 adj.
  	-	 hostile
दुर्हित 	-	  durhita 	-	 adj.
  	-	 hostile

विरुद्ध 	-	  viruddha 	-	 adj.
  	-	 opposed
प्रत्यनीक 	-	  pratyanIka 	-	 adj.
  	-	 opposed
अनुरुद्ध 	-	  anuruddha 	-	 adj.
  	-	 opposed
अपवादित 	-	  apavAdita 	-	 adj.
  	-	 opposed
परिगृहीत 	-	  parigRhIta 	-	 adj.
  	-	 opposed
प्रतिसमासित 	-	  pratisamAsita 	-	 adj.
  	-	 opposed
प्रतियात 	-	  pratiyAta 	-	 adj.
  	-	 opposed
विद्ध 	-	  viddha 	-	 adj.
  	-	 opposed
विनिवारित 	-	  vinivArita 	-	 adj.
  	-	 opposed
विप्रतिकृत 	-	  vipratikRta 	-	 adj.
  	-	 opposed
विप्रतिषिद्ध 	-	  vipratiSiddha 	-	 adj.
  	-	 opposed
विराद्ध 	-	  virAddha 	-	 adj.
  	-	 opposed
विरोधिन् 	-	  virodhin 	-	 adj.
  	-	 opposed
विरोधित 	-	  virodhita 	-	 adj.
  	-	 opposed
व्यवहित 	-	  vyavahita 	-	 adj.
  	-	 opposed
विलोम 	-	  viloma 	-	 adj.
  	-	 opposed
प्रत्यर्थिन् 	-	  pratyarthin 	-	 adj.
  	-	 opposed to
अपक्ष 	-	  apakSa 	-	 adj.
  	-	 opposed to
तप्त 	-	  tapta 	-	 adj.
  	-	 opposed by
बाह्य 	-	  bAhya 	-	 adj.
  	-	 opposed to

 
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   prohibited  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   contrary   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   contrasted  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   surrounded   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   opposed  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   doubtful   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   precarious  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   antagonistic   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   blockaded  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   hindered   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   restrained  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   hostile   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   disagreeing  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   odious or hateful to   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   at variance or at enmity with  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   forbidden   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   repugnant  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   adverse   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   disagreeable  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   kept back   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   unpleasant  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   arrested   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   reverse  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   dangerous   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   inconsistent or incompatible with  
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   uncertain   
   विरुद्ध  viruddha  adj.
   excluded from  
   विरुद्ध  viruddha  n.
   hostility   
   विरुद्ध  viruddha  n.
   contrariety  
   विरुद्ध  viruddha  n.
   figure of speech in which an object compared to another object is said to lack its functions and to possess others not properly    
   विरुद्ध  viruddha  n.
   repugnance  
   विरुद्ध  viruddha  n.
   opposition     
            

 
   विरुद्ध  viruddha adj.
   adverse   
   प्रतीप  pratIpa adj.
   adverse    
   विषम  viSama adj.
   adverse   
   प्रतीक  pratIka adj.
   adverse    
   वाम  vAma adj.
   adverse   
   प्रतिकूल  pratikUla adj.
   adverse    
   अपक्ष  apakSa adj.
   adverse   
   अप्रीतिकर  aprItikara adj.
   adverse    
   असुम्न  asumna adj.
   adverse   
   अहितकारिन्  ahitakArin adj.
   adverse    
   पर  para adj.
   adverse   
   प्रतिजन्य  pratijanya adj.
   adverse    
   प्रतिलोम  pratiloma adj.
   adverse   
   प्रातिलोमिक  prAtilomika adj.
   adverse    
   प्रातिपक्ष  prAtipakSa adj.
   adverse   
   प्रातीपिक  prAtIpika adj.
   adverse    
   वक्रीभूत  vakrIbhUta adj.
   adverse   
   वामक  vAmaka adj.
   adverse    
   विधुर  vidhura adj.
   adverse   
   विध्वंसिन्  vidhvaMsin adj.
   adverse        

 
   विरुद्ध  viruddha adj.
   precarious    
   विथुर  vithura adj.
   precarious     
   सन्दिग्ध  sandigdha adj.
   precarious     

Wilson

English

 विरुद्ध
mfn.
   (-द्धः-द्धा-द्धं)
1 Opposed,  hindered.
2 Reverse,  contrary,  opposite.
3 Inconsistent,  (in argument, ) incongruous,  a nonsequitur.
4 Opposed in quality,  as sweet with sour,  &c.
5 Disagreeing with each other,  (as articles of medicine or food.)
6 Hostile,  adverse.
7 Excluded,  disqualified.
8 Surrounded,  blockaded.
E.
  वि before रुध to stop,  aff.
   क्त.

Apte

English

विरुद्ध [viruddha],  p. p. 

Hindered,  checked,  opposed,  obstructed.

Blocked up,  confined or shut up.

Besieged,  blockaded.

Opposed to,  inconsistent with,  incongruous,  inconsistent.

Contrary,  opposite,  opposed in quality.

Contradictory,  proving the reverse,  (as a hetu in Logic)
 साध्याभावव्याप्तो हेतुर्विरुद्धः Tarka K.
 e. g.  शब्दो नित्यः कृतकत्वात् T. S.

Hostile,  adverse,  inimical.

Unfavourable,  unpropitious.

Prohibited,  forbidden (as food).

Wrong,  unfawful,  improper.

Excluded.

Uncertain,  doubtful.

द्धम् Opposition,  contrariety,  hostility
 स्वर्गे निवासे राजेन्द्र विरुद्धं चापि नश्यति Mb.
 *  18.1.11.

Discord,  disagreement. Comp.
   -धी a.
  Evil-minded,  wicked.-भोजनम् Unwholesome meal. -मतिकृत् m.
  a fault or defect in composition
 विपरीतार्थधीर्यस्मात् विरुद्धमतिकृन्मतम्.-रूपकम् a figure of speech in which an object compared to another object is not quite similar
 अक्रिया चन्द्रकार्याणामन्यकार्यस्य च क्रिया । अत्र सन्दिश्यते यस्माद्विरुद्धं नाम रूपकम् ॥ Kāv.2.84.

Apte 1890

English

 विरुद्ध p. p. 1 Hindered,  checked,  opposed,  obstructed. 
2 Blocked up,  confined or shut up. 
3 Besieged,  blockaded. 
4 Opposed to,  inconsistent with,  incongruous,  inconsistent. 
5 Contrary,  opposite,  opposed in quality. 
6 Contradictory,  proving the reverse,  (as a hetu in Logic)
 साध्याभवव्याप्तो हेतुर्विरुद्धः Tarka K.: e. g. शब्दो नित्यः कृतकत्वात् T. S. 
7 Hostile,  adverse,  inimical. 
8 Unfavourable,  unpropitious. 
9 Prohibited,  forbidden (as food). 
10 Wrong,  unlawful,  improper. 
11 Excluded. 
12 Uncertain,  doubtful. 
द्धं 1 Opposition,  contrariety,  hostility. 
2 Discord,  disagreement. 
Comp. 
धी a. evil-minded,  wicked 
मतिकृत् m. a fault or defect in composition
 विपरीतार्थधीयर्स्मात् विरुद्धमतिकृन्मतम्. 

Monier Williams Cologne

English

 वि-रुद्ध mfn.
   opposed,  hindered,  restrained,  arrested,  kept back,  R.
 
 Kālid.
  &c.
  

 surrounded,  blockaded,  W.
 

 forbidden,  prohibited,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 doubtful,  uncertain,  precarious,  dangerous,  MBh.
  
 R.

 hostile,  adverse,  at variance or at enmity with (instr. gen.
  ,  or comp. ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 unpleasant,  disagreeable,  odious or hateful to (comp. ),  R.
 
 Kathās.

 disagreeing (as food),  Bhpr.
  

 contrary,  repugnant,  contrasted,  reverse,  inconsistent or incompatible with,  excluded from (gen.   instr.,  or comp. ),  KātyŚr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 वि-रुद्ध m.
  pl.
  N.
  of a class of gods under the tenth Manu,  Pur.
 

 वि-रुद्ध n.
  opposition,  hostility,  repugnance,  MW.
  

 (scil.  रूपक) a figure of speech in which an object compared to another object is said to lack its functions and to possess others not properly belonging to it (e.g. ‘the moon of thy face does not rise in the sky,  but only takes away my life’),  Kāvyād. ii,  84

 N.
  of wk. on Nyāya

Monier Williams 1872

English

 वि-रुद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  opposed,  hindered,  checked, 
restrained,  arrested,  obstructed,  blocked or shut up, 
besieged,  barred or locked up,  blockaded
 opposed
or contrasted in quality (as sweet to sour &c.)
 con-
trary,  repugnant,  opposite,  contradictory,  perverse, 
reverse,  (a reason) proving the reverse (in logic)
incongruous,  inconsistent,  incompatible,  mutually dis-
agreeing (as medicine and food)
 hostile,  adverse,  at
variance,  at enmity
 unpropitious,  unfavourable,  dis-
agreeable
 prohibited,  forbidden
 excluded,  disquali-
fied
 doubtful,  uncertain
 (आस्),  m. pl.,  N. of a class of
deities
 (अम्),  n. opposition,  hostility,  disagreement, 
discord,  a feeling of repugnance
 (अम्),  ind. per-
versely,  incongruously.
—विरुद्ध-ता,  f. or विरुद्-
ध-त्व,  अम्,  n. opposition,  contrariety,  perverseness, 
incongruity
 hostility,  enmity,  disagreeableness.
—वि-
रुद्ध-धी,  ईस्,  ईस्,  इ,  having a hostile disposition, 
malevolently disposed,  malignant.
—विरुद्ध-प्र-
सङ्ग,  अस्,  m. a prohibited or unlawful occupation.
—विरुद्ध-भुज्,  क्,  क्,  क्,  eating incompatible or
unsuitable food.
—विरुद्ध-भोजन,  अम्,  n. in-
compatible food.
—विरुद्ध-लक्षण,  अम्,  n., 
N. of a section of the Purāṇa-sarva-sva.
—विरुद्-
धाचरण (°ध-आच्°),  अम्,  n. a wrong or improper
course of conduct.
—विरुद्धान्न (°ध-अन्°),  अम्, 
n. incompatible or forbidden food.

Apte Hindi

Hindi

विरुद्ध
भू* क* कृ* - वि + रुध् + क्त
"बाधित,  रोका गया,  विरोध किया गया,  रुकावट डाली गई"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"घेरा हुआ,  कैद में बन्द गिया हुआ"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"विपरीत,  घेरा डाला हुआ,  ताकेबन्दी की गई"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"विपरीत,  असंगत,  वेमेल,  असम्बद्ध"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"प्रतिकूल,  विरोधी,  गुणों में विपरीत"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"परस्पर विरोधी,  वैपरीत्य को सिद्ध करने वाला "

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"विरोधी,  उलटा,  शत्रुतापूर्ण"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"अननुकूल,  अनुपयुक्त"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"प्रतिषिद्ध,  वर्जित (भोजन आदि)"

विरुद्ध
भू* क* कृ* - -
"अशुद्ध,  अनुचित"

विरुद्धम्
नपुं*
   - -
"विरोध,  वैपरीत्य,  शत्रुता"

विरुद्धम्
नपुं*
   - -
"वैमत्य,  असहमति"

L R Vaidya

English

 virudDa {% (I) a. (f. द्धा) %} 1. Opposed,  checked,  obstructed
besieged,  blockaded
opposed in quality
contradictory,  inconsistent
unfavourable,  unpropitious
prohibited,  forbidden
hostile,  adverse
disqualified
proving the reverse,  as a Hetu) (in logic).

 virudDa {% (II) n. %} Opposition,  hostility,  discord.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 विरुद्ध ny. Oppert 7680.

 विरुद्ध ny. by Jagadīśa. Hpr. 2,  188.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विपरीत,  विरुद्ध,  प्रतिकूल,  अन्यथा
adjective
 
यः प्रकृत्या प्रवृत्या स्थित्या वा अन्यपक्षम् अनुसरति।
 "मया कथितात् कर्मणः विपरीतं कर्म करोति सः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgra bo
१) अरि २) द्विषत् ३) प्रतिहत ४) प्रत्यमित्र ५) रिपु ६) विरुद्ध ७) शत्रु

gal
१) उल्का २) बाध्यते ३) विरुद्ध

gal ba
अतिसारिणी २) प्रतिरोध ३) बाधित ४) विधुर ५) विरुद्ध ६) विरुद्धता ७) विरुद्धत्व ८) विरुध्यते ९) विरोध १०) विरोधिन् ११) व्याहत १२) समतिक्रम

gal bar rtogs pa
विरुद्ध

Tamil

விருத்3த4 : தடுக்கப்பட்ட தலைகீழான,  விரோதமான,  எதிரிடையான.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विरुद्धः,  त्रि,  (वि + रुध + क्तः ।) विरोधविशिष्टः ।यथा । विरुद्धधर्म्मसमवाये भूयसां स्यात्सधर्म्मकत्वम् । इति जैमिनीसूत्रम् ॥
“विरुद्धं गुरुवाक्यस्य यदत्र भाषितं मया ।तत् क्षन्तव्यं बुधैरेव स्मृतितत्त्वबुभुत्सया ॥
स्मृतितत्त्वे प्रमादाद्यद्विरुद्धं बहुभाषितम् ।गुणलेशानुरागेण तच्छोध्यं धर्म्मदर्शिभिः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(दशममनोर्ब्रह्मसावर्णेः देवतान्यतमः । यथा, भागवते । ८ । १३ । २२ ।“हविष्मान् सुकृतः सत्यो जयो मूर्त्तिस्तदाद्विजाः ।सुवासना विरुद्धाद्या देवाः शम्भुः सुरेश्वरः ॥
”क्ली,   विचाराङ्गीयदोषविशेषः । यथा । “विरुद्धंनाम यद्दृष्टान्तसिद्धान्तसमयैर्विरुद्धं तत्रदृष्टान्तसिद्धान्तावुक्तौ । समयः पुनर्यथायुर्वेदिकसमयो याज्ञियसमयो मोक्षशास्त्रिकसमय इति ।तत्रायुर्व्वेदिकसमयः चतुष्पादसिद्धिः । आलभ्यापशव इति याज्ञियसमयः । सर्व्वभूतेष्वहिंसेतिमोक्षशास्त्रिकसमयस्तत्र स्वसमयविपरीतमुच्य-मानं विरुद्धमिति ॥
” इति चरके विमान-स्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विरुद्ध त्रि०
  वि + रुध--क्त । विरोधयुक्ते २ हेत्वाभासभेदे“अनैकान्तो विरुद्धश्चेत्याद्रिना विभज्य “यः साध्यवति नै-यास्ति स विरुद्ध उदाहृतः” भाषा० लक्षितः । “एवकारेणसाध्यवत्त्वावच्छेदेन हेत्वभाव इति सूचितम् तथा चसाध्यव्यापकाभावप्रतियागित्वं तदर्थः सि० मुक्ता०” गातम१ ४७ सू० अन्यथा लाक्षता यथा “सिद्धान्तमभ्युपेत्यतद्विरोधी विरुद्धः” “तं (सिद्धान्तं) विरुणद्धीति तद्वि-रोधी अभ्युपगतं सिद्धान्तं व्याहन्तीति । यथा सोऽयंविकारो व्यक्तेरपैति नित्यत्वप्रतिषेधात् अपेतोऽप्यस्तिविनाशप्रतिषेधात् न नित्यो विकार उपपद्यते इत्येवहेतुव्यक्तेरपेतोऽपि विकारोऽस्तीत्यनेन स्वसिद्धान्तेनविरुध्यते । कथं? व्यक्तिरात्मलाभः अपायः प्रच्युतिःयद्यात्मलाभात् प्रच्युतो विकारोऽस्ति नित्यत्वप्रतिषेधीनीपपद्यते यत् व्यक्तेरपेतस्यापि विकारस्यास्तित्वं तत्खलु नित्यत्वमिति । नित्यत्वप्रतिषेधो नाम विका-रस्यात्मलाभप्रच्युतेरुपपत्तिः । यद् आत्मलाभात्प्रच्यवते तदनित्यं दृष्टं यदस्ति न तदात्मलाभात् प्रच्य-वते । अस्तित्वं चात्मलाभात् प्रच्युतिरिति तद्विरद्धावेतौ न सह सम्भवतः । स चाय हेतुर्यत्सिद्धान्तमाश्रित्यप्रवर्त्तते तमेव व्याहन्तीति” वा० भा० ।वृत्तौ त्विदमन्यथा व्याख्यातं यथा “क्रमप्राप्तं विरुद्धंलक्षयति सिद्धान्तमिति अत्र च सिद्धान्तं साध्यं प्रति-ज्ञायां हि सिद्धस्य पक्षस्यान्ते साध्यमभिधीयते तथा चसाध्यमभ्युपेत्य उद्दिश्य प्रयुक्तस्तद्विरोधी साध्याभाव-व्याप्त इति फलितार्थः । यथा वह्निमान् ह्रदत्वादिति ।एतस्य साध्याभावानुमितिसामग्रीत्वेन साध्यानुमितिप्रतिबन्धो दूषकतावीजम् । न च सत्प्रतिपक्षाविशेषःतत्र हेत्वन्तरं साध्याभावसाधकम् । इह तु हेतुरेवसाध्याभावसाधकः साध्यसाधकत्वेन त्वयोपन्यस्त इत्य-शक्तिविशेषोन्नायकत्वेन विशेषात्” । इदञ्च नासङ्कीर्ण-विरुद्धोदाहरणम् व्यमिचारादेः सत्त्वात् । किन्तु उपाधेय-सङ्कुरेऽप्युपाधेरसङ्करादित्युक्तेरस्य दूषकतावीजसत्त्वा-च्चोदाहरणत्वं वोध्यम् ।

Capeller

German

 विरुद्ध (s. 2. रुध्) im Widerspruch stehend
(Abstr.
°ता f.
 , 
°त्व n.
 ). n.
  eine Art
Tropus (rh.).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.