| YouTube Channel

विम्ब (vimba)

 
शब्दसागरः
English
विम्ब mn. (-म्बः-म्बं)
1. The disk of the sun or moon.
2. An image, a
picture, a shadow, a reflected or represented form.
3. The gourd of
the Momordica monadelpha.
nf. (-म्बं-म्बा or -म्बी) A cucurbitaceous
plant with red fruit, (Momordica monadelpha.)
E.
 वि to go, to
shine, बन् Unādi
aff.
 , मुम् aug.
the radical vowel made short.
Yates
English
विम्ब (म्बः-म्बं) 1.
m.
n.
 The disk of
the sun or moon
image
sha-
dow.
f.
 A red gourd.
Wilson
English
विम्ब
mn. (-म्बः-म्बं)
1 The disk of the sun or moon.
2 An image, a picture, a shadow, a reflected or represented form.
3 The gourd of the Momordica monadelpha.
nf. (-म्बं-म्बा or -म्बी) A
cucurbitaceous plant with red fruit, (Momordica monadelpha.)
E.
 वि to go, to shine, वन Uṇādi
aff.
 , and मुस् augment, with the
radical vowel made short.
Apte
English
विम्बः [vimbḥ] म्बम् [mbam], म्बम् See बिम्ब.
Apte 1890
English
विंबः
बं See बिंब.
Monier Williams Cologne
English
विम्ब
&c.
 See बिम्ब.
Monier Williams 1872
English
विम्ब विम्ब or विम्व, अस्, अम्, m. n. (ac-
cording to Uṇādi-s. IV. 95. fr. rt. 1. वी, but the
etymology is doubtful
frequently written बिम्ब),
the disk of the sun or moon
any disk, a ball,
hemisphere
any round or disk-like appearance
a
looking-glass, mirror
a jar, water-pot (?)
an image,
shadow, reflected or represented form, picture, type
the object compared (as opposed to प्रति-विम्ब, ‘the
counterpart’ to which it is compared)
(अस्), m. a
lizard, chameleon
a proper N.
(आ, ई), f. a plant
bearing a bright-red gourd, Momordica Monadelpha
(आ), f., N. of two metres, four times ˘˘˘˘˘¯˘¯¯
four times ¯¯¯¯¯, ˘˘˘˘˘˘¯, ¯¯˘¯¯˘¯
N.
of the wife of Bālāditya (a king of Kaśmīra)
of the
mother of king Vimbi-sāra
(अम्), n. the fruit of
the Momordica Monadelpha, (the lips are frequently
compared to this fruit
cf. विम्बोष्ठ।)
—विम्ब-
जा, f. the plant Momordica Monadelpha or the
gourd.
—विम्ब-फल, अम्, n. the fruit of the
Vimba.
—विम्ब-सार, a various reading for विम्बि-
सार.
—विम्बागत (°ब-आग्°), अस्, आ, अम्, ‘gone to
an image, ’ reflected.
—विम्बेश्वर (°बा-ईश्°), N. of
a temple founded by the princess Vimbā.
—विम्-
बोष्ठ or विम्बौष्ठ (°ब-ओष्°), अस्, आ, or ई,
अम्, having lips like the Vimba fruit, red-lipped,
‘cherry-lipped.’
Benfey
English
विम्ब विम्ब, विम्बित विम्बित, विम्बोष्ठ
विम्बोष्ठ, and विम्बौष्ठ विम्बौष्ठ
see बिम्ब्°।
Apte Hindi
Hindi
विम्बः
पुं*
 - -
सूर्यमण्डल या चन्द्रमंडल
विम्बम्
नपुं*
 - -
सूर्यमण्डल या चन्द्रमंडल
विम्बः
पुं*
 - -
सूर्यमण्डल या चन्द्रमण्डल
विम्बः
पुं*
 - -
"कोई गोल या मंडलाकार सतह, मंडल या गोला "
विम्बः
पुं*
 - -
"प्रतिमा, छाया, प्रतिविंब"
विम्बः
पुं*
 - -
"शीशा, दर्पण"
विम्बः
पुं*
 - -
कलश
विम्बः
पुं*
 - -
उपमित पदार्थ
विम्बम्
नपुं*
 - -
सूर्यमण्डल या चन्द्रमण्डल
विम्बम्
नपुं*
 - -
"कोई गोल या मंडलाकार सतह, मंडल या गोला "
विम्बम्
नपुं*
 - -
"प्रतिमा, छाया, प्रतिविंब"
विम्बम्
नपुं*
 - -
"शीशा, दर्पण"
विम्बम्
नपुं*
 - -
कलश
विम्बम्
नपुं*
 - -
उपमित पदार्थ
विम्बम्
नपुं*
 - -
एक वृक्ष का फल
L R Vaidya
English
viMba {% m.n. %} The same as बिंब q.v.
Bopp
Latin
विम्ब vel बिम्ब m. n.
1) orbis, discus. RITU-S. 1. 4.:
नितम्बबिम्ब
UR. 67. 7.: रथङ्गश्रोणिविम्बा (BAH.).
2) ruber momordicae monadelphae fructus. MEGH. 80.
1.: पक्वबिम्बाधरौष्ठी
MAH. 4. 255.: विम्बोष्ठी.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वि(बि)म्बं,
क्ली,
 (वी गत्यादिषु + “उल्वादयश्च ।”उणा० ४ । ९५ । इति वन् प्रत्ययेन निपातनात्साधुः ।) प्रतिविम्बम् । कमण्डलुः । इतिसंक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥
(मूर्त्तिः । यथा, भागवते । ३ । २ । ११ ।“प्रदर्श्यातप्ततपसामवितृप्तदृशां नृणाम् ।आदायान्तर्दधात् यस्तु स्वविम्बं लोकलोचनम् ॥
”तथाच राजतरङ्गिण्याम् । ३ । ४६६ ।“मेघवाहनभूभर्त्तृपत्न्या भिन्नाख्यया कृते ।विहारेऽपि तया बुद्धविम्बं साधु निवेशितम् ॥
”)विम्बिकाफलम् । तेलाकुचा इति भाषा । इतिमेदिनी । वे, ७ ॥
(यथा, कुमारे । ३ । ६७ ।“उमामुखे विम्बफलाधरोष्ठेव्यापारयामास विलोचनानि ॥
”)अस्य पर्य्यायः । तुण्डिकेरी २ रक्तफला ३बिम्बिका ४ पीलुपर्णी ५ । इत्यमरः ॥
ओष्ठी ६बिम्बी ७ । इति रत्नमाला ॥
बिम्बा ८ बिम्ब-कम् ९ बिम्बजा १० । इति शब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । पित्तकफच्छर्द्दिव्रणहृल्लासकुष्ठ-नाशित्वम् । इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“बिम्बी रक्तफला तुम्बी तुण्डिकेरी च बिम्बिका ।ओष्ठोपमफला प्रोक्ता पीलुपर्णी च कथ्यते ॥
बिम्बीफलं स्वादु शीतं गुरु पित्तास्रवातजित् ।स्तम्भनं लेखनं रुच्यं विबन्धाध्मानकारकम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
वि(बि)म्बः, पुं
क्ली,
 (वी + “उल्वादयश्च ।” उणा०४ । ९५ । इति वन्प्रत्ययेन साधुः ।) सूर्य्य-चन्द्रमण्डलम् । इत्यमरः ॥
(यथा, प्रबोध-चन्द्रोदये ६ अङ्के ।“असौ त्वदन्यो न सनातनः पुमान्भवान् न देवात् पुरुषोत्तमात् परः ।स एव भिन्नस्त्वमनादिमाययाद्बिधेव विम्बं सलिले विवस्वतः ॥
”यथाच मार्कण्डेये । ८४ । ११ ।“ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र-विम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् ॥
”मण्डलमात्रेऽपि । यथा, ऋतुसंहारे । १ । ४ ।“नितम्बविम्बैः सुदुकूलमेखलैःस्तनैः सहाराभरणैः सचन्दनैः ।शिरोरुहैः स्नानकषायवासितैःस्त्रियो निदाघं शमयन्ति कामिनाम् ॥
”यथाच कुमारे । ७ । २२ ।“आत्मानमालोक्य च शोभमान-मादर्शविम्बे स्तिमितायताक्षी ।हरोपयाने त्वरिता बभूवस्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेशः ॥
”)
वि(बि)म्बः,
पुं,
 (वी + वन्प्रत्ययेन साधुः ।) कृक-लासः । इति मेदिनी । वे, ७ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विम्ब पुंन० । वी + बन मुमह्रस्वौ । १ दर्पणादौ भासमान-प्रतिविम्बाश्रये २ कमण्डलौ च संक्षिप्तसा० । ३ सूर्य्यादि-मण्डले अमरः । ४ कृकलासे पुंस्त्री० मेदि० स्त्रियां ङीष् ।विम्बायाः फलम् अण् तस्य लुप् । ५ विम्बिकाफले
न०
 ।
Burnouf
French
विम्ब विम्ब [et बिम्ब]
m.
n.
 disque
le disque du
Soleil ou de la Lune.
Image [réflétée ou peinte]
silhouette.
Fruit du momordica monadelpha. -- N. et
f.
 [आ ou ई]
momordica monadelpha, bot.
विम्बक
n.
 disque du Soleil ou de la Lune.
Fruit de la
momordique.
विम्बजा
f.
 (जन्) la momordique
son fruit.
विम्बट
m.
 sinapis dichotoma.
विम्बिका
f.
 mms. que विम्बक।