| YouTube Channel

विमानः (vimAnaH)

 
Apte
English
विमानः [vimānḥ] नम् [nam], नम् 1 Disrespect, dishonour
आक्रोशन- विमानाभ्यां नाबुधान् बोधयेद् बुधः
Mb.
 * 12.299.25
Bhāg.*
 5. 1.25.
A measure.
A balloon, a heavenly car (moving through the skies)
पदं विमानेन विगाहमानः
R.*
 13.1
7.51
विमानीकृतराजहंसमण्डलः K.
R.*
 12.14
Ku.*
 2.45
7.4
V.*
 4.43
Ki.*
 7.11
विगते दिवसे ततो विमानं वपुषा सूर्य इव प्रदीप्यमानः (आरुरोह) Bu. Ch.5.43.
A vehicle or conveyance in general
स नौविमानादवतीर्य रेमे
R.*
 16.68.
A palace (with seven stories)
'विमानो$स्त्री देवयाने सप्तभूमौ च सद्मनि' इति निघण्टुः
Rām.*
 1.5.16
नेत्रा नीताः सततगतिना यद्विमानाग्रभूमीः
Me.*
 71.
A horse.
An open palanquin carried on men's shoulders
इमां विमानेन सभां विशन्तीं पपावपाङ्गैरथ राजराजिः
N.*
 1.17.
A ship, boat.
Comp.
 -गामिन् a god
भयान्विता नभसि विमानगामिनः
Mb.
 * 1.23.24.-चारिन्, यान
a.
 moving in balloon.
राजः an excellent heavenly car
U.*
 3.
the driver of a heavenly car. -वाहः, -धुर्यः palanquin-bearer
तां राजसङ्घ- मनयन्त विमानवाहाः
N.*
 11.23
तां राजकादपगमष्य विमानधुर्या निन्युर्नलाकृतिधरानथ पञ्च वीरान्
N.*
 13.1.
Apte 1890
English
विमानः
नं 1 Disrespect, dishonour.
2 A measure.
3 A balloon, a heavenly car (moving through the skies)
पदं विमानेन विगाहमानः R. 13. 1, 7. 51
विमानीकृतराजहंसमंडलः K.
R. 12. 104
Ku. 2. 45, 7. 40
V. 4. 43
Ki. 7. 11.
4 A vehicle or conveyance in general
R. 16. 68.
5 A palace (with seven stories)
नेत्रा नीताः सततगतिना यद्विमानाग्रभूमीः Me. 69.
6 A horse.
Comp.
चारिन्,
यान a. moving in a balloon.
राजः {1} an excellent heavenly car
U. 3. {2} the driver of a heavenly car.
Apte Hindi
Hindi
विमानः
पुं*
 - वि + मन् + घञ्
"अनादर, अपमान"
विमानः
पुं*
 - -
माप
विमानः
पुं*
 - -
"गुब्बारा, व्योमयान (आकाश में घूमने वाला)"
विमानः
पुं*
 - -
"यान, सवारी"
विमानः
पुं*
 - -
"कमरा, शानदार कमरा या सभाभवन @ रघु* १७/९"
विमानः
पुं*
 - -
(सात मंजिलों का) महल
विमानः
पुं*
 - -
घोड़ा
विमानः
पुं*
 - वि+मा+ल्युट्
खुली पालकी
विमानः
पुं*
 - वि+मा+ल्युट्
जहाज में रहने वाली किश्ती
Tamil
Tamil
விமான: : விமானம் = அவமானம் = அவமதிப்பு, வாஹனம், ஆகாயவிமானம், ஏழு மாடியுள்ள அரண்மனை / மாளிகை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विमानः, पुं
क्ली,
 (विगतं मानमुपमा यस्य ।)देवरथः । तत्पर्य्यायः । व्योमयानम् २ । इत्य-मरः ॥
(यथा, कुमारसम्भवे । २ । ४५ ।“भुवनालोकनप्रीतिः स्वर्गिभिर्नानुभूयते ।खिलीभूते विमानानां तदापातभयात् पथि ॥
”)सार्व्वभौमगृहम् । (तत्तु सप्तभूमिगृहम् । यथा, रामायणे । १ । ५ । १६ ।“सर्व्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ॥
”“विमानोऽस्त्री देवयाने सप्तभूमौ च सद्मनि ॥
”इति तट्टीकाधृतनिघण्टुः ॥
)घोटकः । यानमात्रम् । इति मेदिनी । ने, १३२ ॥
(त्रि, परिच्छेदकम् । यथा, ऋग्वेदे ।२ । ४० । ३ ।“सोमापूषणा रजसो विमानंसप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् ॥
”“विमानं परिच्छेदकं सर्व्वमानमित्यर्थः ।” इतितद्भाष्ये सायणः ॥
साधनम् । यथा, तत्रैव ।३ । ३ । ४ ।“पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितांविमानमग्निर्वयुनञ्च वाघताम् ॥
”)“विमानं विमीयतेऽनेन फलमिति विमानंयज्ञादिकर्म्मसाधनम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
विगतो मानो यस्येति विग्रहे । अवज्ञातः ।यथा, भागवते । ५ । १३ । १० ।“कर्हिस्मचित् क्षुद्ररसान् विचिन्वं-स्तन्मक्षिकाभिर्व्यथितो विमानः ।तत्राति कृच्छ्रं प्रति लब्धमानोबलाद्विलुम्पन्त्यथ तांस्ततोऽन्ये ॥
”)