विभ्रम (vibhrama)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विभ्रम m.
  (-मः)
	 1. One of the classes of feminine actions proceeding
from the passion of love,  flurry,  confusion. 
	 2. Error,  mistake
blunder.
	 3. Hurry,  flurry.
	 4. Doubt,  apprehension. 
	 5. Beauty.
	 6.
Whirling,  going round.
	 7. Wandering.
	 8. Whim,  caprice.
	 9.
Amorous gesture.
	 f.
  (-मा) Old age.
 E.
  वि before भ्रम् to err,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 विभ्रम m.
  unsteady motion,  flurry,  going to and fro, 
esp.
    of the eyes
 coquetry,  grace,  beauty
 confusion,  agitation,  error, 
mistake
 erroneous application of (gen.  )
 mistaking for,  phantom or mere
semblance of (—°).

Yates

English

 वि-भ्रम (मः) 1.
m.
  Youthful caprice
error,  doubt
 beauty
 flurry
whirling.
f.
  Old age.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  excess
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  feminine coquetry
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  perturbation
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  faltering
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  hurry
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  whim
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  intensity
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  caprice
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  moving to and fro
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  confusion
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  high degree
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  violence
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  disturbance
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  blunder
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  mistake
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  restlessness
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  grace
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  rolling or whirling about
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  doubt
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  beauty
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  illusive appearance or mere semblance of anything
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  unsteadiness
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  flurry
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  rapture
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  error
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  amorous gestures or action of any kind
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  loss
विभ्रम 	-	 vibhrama 	-	 m.
  	-	  illusion
मुद्रण-विभ्रम 	-	  mudraNa-vibhrama 	-	 m.
  	-	  typographical error
अभिनत-विभ्रम 	-	  abhinata-vibhrama 	-	 m.
  	-	  biased error  [ Statistics ]
निरपेक्ष विभ्रम 	-	  nirapekSa vibhrama 	-	 m.
  	-	  absolute error  [ Statistics ]
शुन्य-विभ्रम-शोधन 	-	  zunya-vibhrama-zodhana 	-	 n.
  	-	  correcting for zero error  [ Phys. ]
देशना-विभ्रम-शोधन 	-	  dezanA-vibhrama-zodhana 	-	 n.
  	-	  correcting for index error

Wilson

English

 विभ्रम
m.
  (-मः)
1 One of the classes of feminine actions proceeding from the passion of love, 
flurry,  confusion. 
2 Error,  mistake,  blunder.
3 Hurry,  flurry.
4 Doubt,  apprehension. 
5 Beauty.
6 Whirling,  going round.
f.
  (-मा) Old age.
E.
  वि before भ्रम to err,  &c.,  aff.
   घञ्.

Apte

English

विभ्रमः [vibhramḥ],  1 Roaming or wandering about.

Whirling or going round,  rolling about
 निवृत्तसर्वेन्द्रियवृत्तिविभ्रमः Bhāg.*
  1.9.31.

Error,  mistake,  blunder.

Hury,  confusion,  flurry,  perturbation
 especially,  the flurry,  of mind caused by love
 चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृङ्गाराद्विभ्रमो भवेत्.

(Hence) Putting on ornaments &c.
  in wrong places through flurry
 विभ्रमस्त्वरया$काले भूषास्थानविपर्ययः
 यश्चाप्सरोविभ्रममण्डनानां संपादयित्रीं शिखरैर्बिभर्ति Ku.*
  1.4
 (see Malli. thereon).

Any amorous or sportive action,  amorous paly or movement
 Māl.
 1.26
 नवप्रणयविभ्रमा- कुलितमालतीदृष्टयः 9.38.

Beauty,  grace,  charm
 तदा तद- ङ्गस्य बिभर्ति विभ्रमम् N.*
  15.25
 U.*
  1.2, 34
6.4
 Śi.*
  6.46
 7.15
16.64
 Māl.
 7
 क्रोधं स्मितं च कुसुमाभरणादि याच्ञा तद्वर्जनं च सहसैव विमण्डनं च । आक्षिप्य कान्तवचनं लपनं सखीभि- र्निष्कारणोत्थितगतं वद विभ्रमं तत् ॥

Doubt,  apprehension
 आमुक्तमिव पाखण्डं यो$धर्मे धर्मविभ्रमः Bhāg.*
  4.19.12.

Caprice,  whim. 

Disturbance,  perturbation
 ऊर्मिव्यतिकरविभ्रमप्रचण्डः Mv.*
  6.26.

Pride
 दीर्घमायुः स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमो$स्पृशत् Rām.*
  3.71.9.

Apte 1890

English

 विभ्रमः 1 Roaming or wandering about. 
2 Whirling or going round,  rolling about. 
3 Error,  mistake,  blunder. 
4 Hurry,  confusion,  flurry,  perturbation
 especially,  the flurry of mind caused by love
 चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृंगाराद्बिभ्रमो भवेत्. 
5 (Hence) Putting on of ornaments &c. in wrong places through flurry
 विभ्रमस्त्वरयाऽकाले भूषास्थानाविपर्ययः
 यश्चाप्सरोविभ्रममंडनानां संपादयित्रीं शिखरैर्बिभर्त्ति Ku. 1. 4. (see Malli. thereon). 
6 Any amorous or sportive action,  amorous play or movement
 Māl. 1. 26,  9. 38. 
7 Beauty,  grace,  charm
 N. 15. 25,  U. 1. 20,  34,  6. 4
 Śi. 6. 46,  7. 15,  16. 64,  Māl. 7. 
8 Doubt,  apprehension. 
9 Caprice,  whim. 

Monier Williams Cologne

English

 वि-भ्रम m.
  (ifc.  f(आ). ) moving to and fro,  rolling or whirling about,  restlessness,  unsteadiness,  Kāv.
 
 VarBṛS.
 
 Rājat.

 violence,  excess,  intensity,  high degree (also pl.
 ),  Kāv.
 
 Kathās.
  &c.
  

 hurry,  rapture,  agitation,  disturbance,  perturbation,  confusion,  flurry,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 doubt,  error,  mistake,  blunder (with दण्डस्य,  ‘erroneous application of punishment’),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 illusion,  illusive appearance or mere semblance of anything,  Kāv.
 
 Kathās.
  &c.
   (cf.   -भाषित)

 beauty,  grace,  Kālid.
 
 Mālatīm.

 feminine coquetry,  amorous gestures or action of any kind (esp.   play of the eyes),  perturbation,  flurry (as when a woman in her confusion puts her ornaments in the wrong places),  Bhar.
 
 Daśar.
 
 Sāh.

 caprice,  whim,  MW.
  

Monier Williams 1872

English

 वि-भ्रम,  अस्,  m. roaming or wandering about, 
whirling round,  whirling or rolling about,  going
round,  any whirling motion
 error,  mistake,  blunder, 
erroneous use or application
 hurry,  confusion,  agita-
tion,  perturbation,  flurry (one of the classes of femi-
nine action proceeding from love,  as when a woman
through flurry puts on her ornaments in the wrong
places)
 amorous action of any kind
 caprice,  whim
beauty,  grace
 play (of the eyes)
 rapture
 doubt, 
apprehension
 (आ),  f. old age.
—विभ्रम-तन्त्र
or विभ्रम-सूत्र,  N. of a treatise on grammar
(attributed to Hema-candra).

Benfey

English

 विभ्रम वि-भ्रम् + अ,  m.
 
 1. Whirl-
ing,  Hit. iii. d. 140
 going round,  Ka-
thās. 20,  226 (agitation)
 motion,  Mālat.
15,  12.
 2. Error,  Utt. Rāmac. 23,  3
(
हार-,  adj.
  Producing the error of a
necklace,  i. e. like a necklace)
 Rājat. 5, 
332 (बभ्रुः -- सटा-पाटल-विभ्रमम्, 
Could be mistaken for [i. e. were like]
a Bignonia-like mane).
 3. Erroneous
use,  Man.  7,  24.
 4. Doubt.
 5. Play (of
the eyes),  Śāk. d. 23.
 6. Amorous
actions,  Pañc. i. d. 151
 flurry,  con-
fusion,  perturbation,  Bhag. 2,  63.
 7.
Enrapture,  Mālat. 155,  7.
 8. Beauty, 
Pañc. v. d. 3
 grace,  Utt. Rāmac.
14,  6.
 -- Comp.
 
चित्त-,  m.
  derangement, 
madness,  MBh. 18,  47.
दृष्टि-,  m.
 
amorous playing of the eyes,  Śāk. d.
23.
स-,  adj.
  playing,  looking amor-
ously,  Ṛt. 1,  12
 6,  23.

Apte Hindi

Hindi

विभ्रमः
पुं*
  - वि + भ्रम् + घञ्
"इधर उधर टहलना,  घूमना"

विभ्रमः
पुं*
  - -
"भ्रमण,  फेरा,  इधर उधर लुढ़कना"

विभ्रमः
पुं*
  - -
"त्रुटि,  भू्ल,  गलती"

विभ्रमः
पुं*
  - -
"उतावली,  अव्यवस्था,  हड़बड़ी,  गड़बड़ी"

विभ्रमः
पुं*
  - -
(अतः) हड़बड़ी के कारण अलंकारादिक का उलटासीधा पहनना

विभ्रमः
पुं*
  - -
"रंगरेलियाँ,  कामकेलि,  आमोद-प्रमोद"

विभ्रमः
पुं*
  - -
"सौन्दर्य,  लालित्य,  लावण्य"

विभ्रमः
पुं*
  - -
सन्देहम् आशंका

विभ्रमः
पुं*
  - -
"सनक,  वहम"

L R Vaidya

English

 viBrama {% m. %} 1. Wandering,  roaming
whirling round,  rolling about
grace,  beauty
hurry,  agitation,  flurry
whim,  caprice
doubt,  apprehension
amorous gesture of any kind,  particularly one thus defined- चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृंगाराद्विभ्रमो मतः.

Bopp

Latin

 विभ्रम m. (r. भ्रम् praef. वि s. अ)
1) motus,  commotio, 
agitatio. SAK. 15. 5.: दृष्टिविभ्रम.
2) perturbatio. BH.
2. 63.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

हाव
पु
हाव,  क्रन्दन,  विभ्रम
सूकरोष्ट्रौ च करभौ हावौ क्रन्दनविभ्रमौ ॥ १० ॥
verse 3.1.1.10
page 0014

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 विभ्रम m. ° = भ्रूक्षेप (nach dem Ko.) S I,  104,  1. 2
 113,  2
 198,  5
 207,  4. — °Umherfliegen der Vögel,  S I,  216,  3.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khrul
१) अविद्या २) भ्रम ३) भ्रान्ति ४) विभ्रम ५) विवर्त ६) संभ्रान्ति

khrul pa
१) भेद २) भ्रम ३) भ्रमि ४) भ्रान्ति ५) विभ्रम ६) व्यभिचरति ७) व्यभिचार ८) व्यभिचारिन् ९) स्खलित १०)

khrul ba
१) भ्रन्त २) भ्रान्तत्व ३) भ्रान्ति ४) भ्राम्यति ५) विभ्रम ६) व्यभिचारिन् ७) व्याकुल ८) स्खलित

gyings pa
१) लीला २) विभ्रम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्वगुणेनोपमानेन मनोज्ञादिपदेन च ॥ ५०५ ॥
विशेषिताङ्गकर्मा स्त्री यथा तरललोचना ।
अलसेक्षणा मृगाक्षी मत्तेभगमनापि च ॥ ५०६ ॥
वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मरादयः ।
लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ ५०७ ॥
मोट्टायितं कुट्टमितं ललितं विहृतं तथा ।
विभ्रमश्चेत्यलंकाराः स्त्रीणां स्वाभाविका दश ॥ ५०८ ॥
-wordlist-
 
तरललोचना (स्त्री),  अलसेक्षणा (स्त्री),  मृगाक्षी (स्त्री),  मत्तेभगमना (स्त्री),  वामाक्षी (स्त्री),  सुस्मिता (स्त्री),  मानिनी (स्त्री),  लीलावती (स्त्री),  स्मरवती (स्त्री),  स्वाभाविकालङ्कार (पुं),  लीला (स्त्री),  विलास (पुं),  विच्छित्ति (स्त्री),  विब्बोक (पुं),  किलकिञ्चित (क्ली),  मोट्टायित (क्ली),  कुट्टमित (क्ली),  ललित (क्ली),  विहृत (क्ली),  विभ्रम (पुं)

--source--
 
आभा राढा विभूषा श्रीरभिख्याकान्तिविभ्रमाः ।
लक्ष्मीश्छाया च शोभायां सुषमा सातिशायिनी ॥ १५१२ ॥
-wordlist-
 
आभा (स्त्री),  राढा (स्त्री),  विभूषा (स्त्री),  श्री (स्त्री),  अभिख्या (स्त्री),  कान्ति (स्त्री),  विभ्रम (पुं),  लक्ष्मी (स्त्री),  छाया (स्त्री),  शोभा (स्त्री),  सुषमा (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

हेला
हेला,  विलास,  बिब्बोक,  लीला,  ललित,  विभ्रम,  हाव,  स्त्री_शृङ्गारचेष्टाः
हेलाविलासविब्बोकलीलाललितविभ्रमाः ।
स्त्रीणां शृङ्गारचेष्टाः स्युर्हावपर्यायवाचकाः ॥ ८९ ॥
verse 1.1.1.89
page 0011

शङ्का
शङ्का,  वितर्क,  सन्देह,  संशय,  आरेक,  विभ्रम,  विचिकित्सा,  विकल्प,  भ्रान्ति
शङ्का वितर्कः सन्देहः संशयारेकविभ्रमाः ।
विचिकित्सा विकल्पश्च भ्रान्तिरेकार्थवाचकाः ॥ ६९१ ॥
verse 4.1.1.691
page 0080

विभ्रम
विभ्रम,  शोभा
शोभार्थेऽपि प्रयुज्यन्ते लक्ष्मीश्रीकान्तिविभ्रमाः ॥ ८१३ ॥
verse 5.1.1.813
page 0094

नाममाला

Sanskrit

भङ्ग,  तरङ्ग,  कल्लोल,  वीचि,  उत्कलिका,  आवलि,  पाली,  वेला,  तट,  उच्छ्वास,  विभ्रम
भङ्गस्तरङ्गः कल्लोलो वीचिरुत्कलिकाऽवलिः ।
पाली वेला तटोच्छ्वासौ विभ्रमोऽयमुदन्वतः ॥ २७ ॥
verse 0.1.1.27
page 0013

कटाक्ष,  केकर,  अपाङ्ग,  विभ्रम
कटाक्षं केकरापाङ्गं विभ्रमस्तस्य वैकृतम् ॥ ९९ ॥
verse 0.1.1.99
page 0050

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विभ्रमः,  पुं,
   (वि + भ्रम + घञ् ।) हावभेदः । सतु स्त्रीणां शृङ्गारभावजक्रियाविशेषः । इत्य-मरः ॥
 (यथा,  मेघदूते । २९ ।“स्त्रीणामाद्यं प्रणयवचनं विभ्रमो हि प्रियेषु ॥
”)मदरागहर्षजनितविपर्य्यासो विभ्रमः । यथाअन्यनिमित्तमानसादुत्थायान्यत्र गमनं प्रिया-रब्धकथामाक्षिप्य सख्या सहालपनमुच्चैर्हसित-क्रोधौ पुष्पादीनां याच्ञा सहसैव तत्परि-त्यागः । वस्त्राभरणमाल्यानामकारणतः खण्डनंमाननञ्च । यदुक्तम् ।“क्रोधः स्मितञ्च कुसुमाभरणादियाच्ञातद्वर्ज्जनञ्च सहसैव विमण्डनञ्च ।आक्षिप्य कान्तवचनं लपनं सखीभि-र्निष्कारणोत्थितगतं वद विभ्रमं तत् ॥
” इति ।“चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृङ्गाराद्बिभ्रमो भवेत् ॥
”इत्यन्यत्र च ॥
 तथान्यत्र ।“विभ्रमस्त्ररया काले भूषास्थानविपर्य्ययः ।”यथा,  --“श्रुत्वायातं बहिः कान्तमसमापितभूषया ।भालेऽञ्जनं दृशोर्लाक्षा कपोले तिलकः कृतः ॥
”इति ।योषितां यौवनजो विकारो विभ्रमः । इत्येके ।विभ्रान्तिर्विभ्रमः घञ् । इति भरतः ॥
 अपि च ।“वल्लभप्राप्तिवेलायां मदनावेशसंभ्रमात् ।विभ्रमो हारमाल्यादिभूषास्थानविपर्य्ययः ॥
”इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥
 * ॥
भ्रान्तिः । इति मेदिनी । मे,  ५२ ॥
 (यथा, भागवते । ४ । २१ । १२ ।“तमत्रिर्भगवानैक्षत् त्वरमाणं विहायसा ।आमुक्तमिव पाषण्डं योऽधर्म्मे धर्म्मविभ्रमः ॥
”)शोभा । (यथा,  राजतरङ्गिण्याम् । ३ । ३६७ ।“ललाटे शूलमुद्राङ्के जराशुक्लाः शिरोरुहाः ।तस्य शम्भुभ्रमासङ्गिगङ्गाम्भोविभ्रमं दधुः ॥
”यथा च अमरुशतके । १ ।“ज्याकृष्टिबद्धखटकामुखपाणिपृष्ठेप्रेङ्खन्नखांशुचयसंवलितोऽम्बिकायाः ।त्वां पातुमञ्जरितपल्लवकर्णपूर-लोभभ्रमद्भ्रमरविभ्रमभृत्कटाक्षः ॥
”)संशयः । इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा,  कथा-सरित्सागरे । १९ । ६५ ।“पूरयन् बहुनादाभिर्व्वाहिनीभिर्भुवस्तलम् ।कुर्व्वन्नकाण्डनिर्म्मेघवर्षासमयविभ्रमम् ॥
”)भ्रमणम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 (विकार-विशेषः । यथा,  --“तीव्रार्त्तिरपि नाजीर्णी पिबेच्छूलघ्नमौषधम् ।आमसन्नोऽनलो नालं पक्तुं दोषौषधाशनम् ॥
निहन्यादपि चैतेषां विभ्रमः सहसातुरम् ।जीर्णाशने तु भैषज्यं युञ्ज्यात् स्तब्धगुरूदरे ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विभ्रम पु०
  वि + भ्रम--घञ् । १ स्त्रीणां शृङ्गाराङ्गे चेष्टाभेदे“विभ्रमस्त्वरयाऽकाले भूपास्थानविपर्य्ययः” इत्युक्ते२ त्वरया भूषास्थानवैपरीत्ये च “यश्चाप्सारो विभ्रम-मण्डनानाम्” कुमारः । विशेषेण ३ भ्रान्तौ मेदि०४ शोभायां ५ सन्देहे हेमच० । ७ भ्रमणे शब्दरत्ना० ।“चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृङ्गारात् विभ्रमो भवेत्” उक्ते८ शृङ्गाराच्चित्तवृत्त्यनवस्थाने । “क्रोधं स्मितञ्च कुसुमा-भरणादि याचञा तद्वर्जनञ्च सहसैव विमण्डनञ्च ।आक्षिप्य कान्तवचनं लपनं सखीभिर्निष्कारणोत्थितगतंवद विभ्रमं तत्” इत्युक्ते स्त्रीणां ९ चेष्टाभेदे च ।अस्त्यर्थे अच् । १ वार्द्धक्यावस्थायां स्त्री शब्दरत्ना० ।

Capeller

German

 विभ्रम m.
  das Herumirren,  Zucken,  bes.
der Augen,  Koketterie,  Verwirrung, 
Störung,  Irrtum,  Wahn,  Trugbild, 
Schein. 

Stchoupak

French

 वि-भ्रम-
 m.
  fait d'errer,  d'aller et venir,  d'être agité 
 agitation, 
véhémence 
 confusion,  trouble mental,  illusion,  apparence (trompeuse) 
grâce,  charme 
 coquetterie féminine.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.