| YouTube Channel

विभु (vibhu)

 
शब्दसागरः
English
विभु
mfn.
 (-भुः-भुः or भ्वी-भु)
1. Omnipresent, all-pervading.
2. Always,
eternal.
3. Firm, solid, hard.
4. Powerful.
m.
 (-भुः)
1. A master,
an owner.
2. ŚIVA.
3. BRAHMĀ.
4. VISHṆU.
5. A servant.
6.
Æther.
7. Space.
8. Time.
9. The soul.
E.
 वि before भू to be,
aff.
 डु ।
Capeller Eng
English
विभु॑
f.
 विभू॑ & विभ्वी॑ far-reaching, pervading,
omnipresent
abundant, intense, powerful, mighty, able to (infin).
m.
lord, ruler, chief of (—°),
E.
 of Brahman, Viṣṇu, & Śiva
N.
 of a
god etc.
Yates
English
विभु (भुः-भुः-भ्वी-भु) 2.
m.
 A master
owner
Brahmā
a servant
the
soul
ether
space
time.
a.
Omnipresent
eternal
solid.
Spoken Sanskrit
English
विभु - vibhu -
adj.
 - unlimited
विभु - vibhu -
adj.
 - powerful
विभु - vibhu -
adj.
 - pervading
विभु - vibhu -
adj.
 - far reaching
विभु - vibhu -
m.
 - lord
विभु - vibhu -
m.
 - ruler
विभु vibhu
adj.
 far reaching
अशिन् azin
adj.
 reaching far
विभुवरी vibhuvarI
f.
 far-reaching
दूरप्रसारिन् dUraprasArin
adj.
 reaching far
उरुव्यञ्च् uruvyaJc
adj.
 far-reaching
विभ्वन् vibhvan
adj.
 far-reaching
अत्रदघ्न atradaghna
adj.
 reaching so far up
उरुश्रवस् uruzravas
m.
 of far-reaching fame
उरुकीर्ति urukIrti
adj.
 of far-reaching fame
ईयचक्षस् IyacakSas
adj.
 of pervading or far-reaching sight
प्रथु prathu
adj.
 reaching farther than
Wilson
English
विभु
mfn.
 (-भुः-भुः or भ्वी-भु)
1 Omnipresent, all-pervading.
2 Always, eternal.
3 Firm, solid, hard.
m.
 (-भुः)
1 A master, an owner.
2 ŚIVA.
3 BRAHMĀ.
4 VIṢṆU.
5 A servant.
6 Ether.
7 Space.
8 Time.
9 The soul.
E.
 वि before भू to be,
aff.
 डु.
Apte
English
विभु [vibhu],
a.
 (-भू, -भ्वी
f.
 ) Mighty, powerful.
Eminent, supreme.
Able to, capable of (with
inf.
 )
(धनुः) पूरयितुं भवन्ति विभवः शिखरमणिरुचः
Ki.*
 5.43.
Self-subdued, firm, self-controlled
कमपरमवशं न विप्रकुर्यु- र्विभुमपि तं यदमी स्पृशन्ति भावाः
Ku.*
 6.95.
(In Nyāya
phil.
 ) Eternal, existing everywhere, all-pervading, pervading all material things
सर्वमूर्तद्रव्यसंयोगित्वं विभुत्वम्
Firm, hard.
भुः Ether.
Space.
Time.
The soul.
A lord, ruler, master, sovereign, king.
The supreme ruler
नादत्ते कस्यचित् पापं न चैव सुकृतं विभुः
Bg.*
 5.15
1.12
प्रकृतेर्विभुत्वयोगात् Sāṅkhya
K.*
 42.
A servant.
N.
 of Brahman.
Of Śiva
विभुमपि तं यदमी स्पृशन्ति भावाः
Ku.*
 6.95
7.31
Mu.*
 1.1.
Of Viṣṇu.
Apte 1890
English
विभु a. (भू-भ्वी f.) 1 Mighty, powerful.
2 Eminent, supreme.
3 Able to, capable of (with inf.)
(धनुः) पूरयितुं भवंति विभवः शिखरमणिउचः Ki. 5. 43.
4 Self-subdued, firm, self-controlled
कमपरमवशं न विप्रकुर्यर्विभुमपि तं यदमी स्पृशति भावाः Ku. 6. 95.
5 (In Nyāya phil.) Eternal, existing everywhere, allpervading, pervading all material things
सर्वमूर्तद्रव्यसंयोगित्वं विभुत्वम्.
6 Firm, hard.
भुः 1 Ether.
2 Space.
3 Time.
4 The soul.
5 A lord, ruler, master, sovereign, king.
6 The supreme ruler
Bg. 5. 15
10. 12.
7 A servant.
8 N. of Brahman.
9 Of Śiva
Ku. 6. 95
7. 31
Mu. 1. 1.
10 Of Viṣṇu.
Monier Williams Cologne
English
वि-भु
&c.
 See col. 3.
Monier Williams 1872
English
वि-भु, उस्, उस्, or वी, उ (in Ved. the fem. is
always विभ्वी, Pāṇ. IV. 1, 47), being everywhere,
pervading all material things, developing in all direc-
tions, omnipresent, eternal (Ved.)
mighty, very
powerful or great, excellent, eminent, supreme
ca-
pable, able to (with inf., e. g. पूरयितुं विभुः,
able to fill)
firm, solid, hard
(उस्), m. (Ved. acc.
विभ्वम्, Ved. nom. pl. विभ्वस्), ether
space
time
the soul
a lord, ruler, sovereign, master,
owner (often used in addressing a superior)
N. of
Brahmā
of Viṣṇu
of Śiva
of a son of Bhṛgu
a servant.
—विभु-क्रतु, उस्, उस्, उ, Ved. mighty
in action, effecting much, (Sāy. = बहु-कर्मन्।)
—विभु-ता, f. or विभु-त्व, अम्, n. might, power,
capacity, supremacy.
—विभु-प्रमित, अम्, n., Ved.
the hall of Brahmā.
—विभु-मत्, आन्, अती, अत्,
Ved. mighty, powerful.
—विभू-वसु, उस्, उस्, उ
(for विभु-वसु), Ved. having mighty treasures or
wealth.
Macdonell
English
विभु vi-bhú,
a.
 (ū́, vi-ī́) far-extending, pervading, 🞄omnipresent
abundant, lasting (V.)
🞄mighty, powerful
capable of, able to (inf. )
🞄m. lord, ruler, sovereign, chief, of (—°)
the 🞄Almighty = Brahman, Viṣṇu, or Śiva
N. 🞄of the Ṛbhus (pl. ): -tva,
n.
 omnipresence
🞄omnipotence, sovereign power
-mát,
a.
 extending 🞄everywhere (RV.¹)
joined with the 🞄Vibhus (= Ṛbhus
V.).
Benfey
English
विभु विभु, i. e. वि-भू,
I.
adj.
1.
Omnipresent.
2. All-pervading, per-
vading, Bhāṣāp. 50
93.
3. Eternal.
4. Firm, solid.
II.
m.
1. A master,
a lord, Pañc. 202, 10
Chr. 33, 2
used particularly in addressing, Indr. 1,
39
Chr. 13, 15
17, 27.
2. One who
is able (with infin. ), Kir. 5, 43.
3.
Śiva.
4. Brahman.
5. Viṣṇu.
6.
The soul.
7. Time.
8. Space.
9.
Æther.
10. A servant.
Apte Hindi
Hindi
विभु
वि* - वि + भू + डु
"ताक़तवर, शक्तिशाली"
विभु
वि* - -
"प्रमुख, सर्वोपरि "
विभु
वि* - -
"योग्य, समर्थ (तुमुन्नंत के साथ)"
विभु
वि* - -
"आत्मसंयमी, धीर, जितेन्द्रिय"
विभु
वि* - -
"(न्या* में) नित्य* , सर्वव्यापक, सर्वगत"
विभुः
पुं*
 - -
अन्तरिक्ष
विभुः
पुं*
 - -
आकाश
विभुः
पुं*
 - -
काल
विभुः
पुं*
 - -
आत्मा
विभुः
पुं*
 - -
"स्वामी, शासक, प्रभु, राजा"
विभुः
पुं*
 - -
सर्वोपरि शासक
विभुः
पुं*
 - -
सेवक
विभुः
पुं*
 - -
ब्रह्मा
विभुः
पुं*
 - -
शिव
विभुः
पुं*
 - -
विष्णु
L R Vaidya
English
viBu {% (I) a. (f. भु or भ्वी) %} 1. Pervading all material things, being every where (in Nyāya phil.)
2. mighty, powerful
3. firm, कमपरमवशं न विप्रकुर्युर्विभुमपि तं यदमी स्पृशंति K.S.vi.95
4. able to, capable of, (with an inf.), खंडितविग्रहं बलभिदो धनुरिह विविधाः पूरयितुं भवंति विभवः शिखरमणिरुचः Kir.v.43.
viBu {% (II) m. %} 1. Æther
2. time
3. space
4. the soul
5. the supreme being, नादत्ते कस्याचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः Bg.v.14
6. a king, a sovereign, a ruler, R.viii.31
7. a servant
8. an epithet of Brahman (m.)
9. of Vishṇu
10. of Śiva.
Bopp
Latin
विभु m. (r. भू praef. वि, correpto ऊ, v. n. ad r. 49.) excel-
sus, dominus. IN. 1. 38. N. 2. 15. BH. 5. 15. 10. 12.
Lanman
English
vibhú, a.
—1. pervading, far-reaching
unlimited, 74^2
—2. powerful, mighty,
of Indra, 512, 15
as subst. lord or ruler.
[√bhū + vi, 354: for 2, cf. vibhava 1
and 2, and vibhūti.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
विभु m. *Bez. Buddha's, Mahāvy. 1.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyab bdag
१) नितृ २) प्रभु ३) विक्षेपाधिपति ४) विभु
mnga' bdag
१) अधिपति २) प्रभु ३) विभु
mnga' mdzad
विभु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।
अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥
पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।
ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥
डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।
दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥
परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
-wordlist-
दरिद्र (पुं), दुर्विध (पुं), दुःस्थ (पुं), दुर्गत (पुं), निःस्व (पुं), कीकट (पुं), अकिञ्चन (पुं), अधिप (पुं), ईश (पुं), नेतृ (पुं), परिवृढ (पुं), अधिभू (पुं), पति (पुं), इन्द्र (पुं), स्वामिन् (पुं), नाथ (पुं), आर्य (पुं), प्रभु (पुं), भर्तृ (पुं), ईश्वर (पुं), विभु (पुं), ईशितृ (पुं), इन (पुं), नायक (पुं), नियोज्य (पुं), परिचारक (पुं), डिङ्गर (पुं), किङ्कर (पुं), भृत्य (पुं), चेट (पुं), गोप्य (पुं), पराचित (पुं), दास (पुं), प्रेष्य (पुं), परिस्कन्द (पुं), भुजिष्य (पुं), परिकर्मिन् (पुं), परान्न (पुं), परपिण्डाद (पुं), परजात (पुं), परैधित (पुं)
नाममाला
Sanskrit
राजन्, अधिप, पति, स्वामिन्, नाथ, परिवृढ, प्रभु, ईश्वर, विभु, ईशान, भर्तृ, इन्द्र, इन, ईशितृ
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।
ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
verse 0.1.1.10
page 0005
Mahabharata
English
Vibhu^1, a prince, son of the Kāśi king. § 570 (Sainyaniryāṇap.): V, 151, 5160 (putraḥ Kāśyasya vā Vºḥ-cābhibhūḥ, B.).--§ 573 (Ambopākhyānap.): V, 196, 7650 (putraḥ Kāśyasya vā Vºḥ, both C. and B.).--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 51, 2110 (putraḥ Kāśyasya vā Vºḥ-cābhibhūḥ, B.).--§ 585 (do.): VI, 93, 4151 (do., do.).-§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 23, 990 (putraḥ Kāśyasya me (!) Vºḥ--cābhibhūḥ, B.).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 85, 3049 (putraḥ Kāśyasya vā Vºḥ--cābhibhūḥ, B.). Cf. Abhibhū.
Vibhu^2, the sixth son of Bhṛgu. § 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4146. Cf. Vareṇya^2.
*Vibhu^3 = Śiva: I, †7297
VII, 2877, 9504 (only B.)
X, 254
XIII, 1160 (1000 names^2), 1167 (do.), 1219 (do.), 1227 (do.), 1268, 1323 (only B.).--Do.^4 = Skanda: III, 14641.--Do.^5 = Vishṇu (Kṛshṇa): II, 1521 (only C.)
III, 15591, 15817
VI, 302, 1050 (?)
XII, 1505, 1509, 1512, †13249
XIII, 6850 (only B.), 6975 (1000 names), 7043 (do.).
पुराणम्
English
विभु १ / VIBHU I. A King of the family of bharata. It is mentioned in bhāgavata, skandha 5, that he was the son of Prastotā and the father of pṛthuṣeṇa.
विभु २ / VIBHU II. indra of the age of the fifth manu. (See under manvantara).
विभु ३ / VIBHU III. Brother of śakuni. Bhīmasena killed him in the bhārata-battle. (M.B. droṇa parva, Chapter 157, Stanza 23).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विभुः,
पुं,
 (वि + भू + “विप्रसंभ्यो ड्वसंज्ञायाम् ।”३ । २ । १८० । इति डुः ।) प्रभुः । (यथा, शिशुपालवधे ।“विभुर्व्विभक्तावयवं पुमानितिक्रमादमुं नारद इत्यबोधि सः ॥
”)सर्व्वगतः । शङ्करः । (यथा, महाभारते । १३ ।१७ । १६ ।“त्रिजटश्चिरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः ॥
”)ब्रह्मा । इति मेदिनी । भे, ७ ॥
भृत्यः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
विष्णुः । इति शब्दमाला ॥
(यथा, महाभारते । १३ । १४९ । १०७ ।“विहायसगतिर्ज्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥
”जीवात्मा । यथा, --“न शक्यश्चक्षुषा द्रष्टुं देहे सूक्ष्मतमो विभुः ।दृश्यते क्षानचक्षुर्भिस्तपश्चक्षुर्भिरेव च ॥
”इति सुश्रुते शारीरस्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥
)नित्यः । अर्हन् । इति हेमचन्द्रः ॥
विभुः, त्रि, सर्व्वमूर्त्तसंयोगी । परममहत्त्ववान् ।स तु आत्मादिः । यथा, --“आत्मेन्द्रियाद्यधिष्ठाता करणं हि सकर्त्तृकम् ।विभुर्बुद्ध्यादिगुणवान् बुद्धिस्तु द्बिविधा मता ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
विभुरिति विभुत्वं परममहत्त्ववत्त्वम् । इतिसिद्धान्तमुक्तावली ॥
“कालखात्मदिशां सर्व्वगतत्वं परमं महत् ।”इति भाषापरिच्छेदः ॥
दृढः । इत्यजयपालः ॥
व्यापकः । इति हेम-चन्द्रः ॥
(यथा, ऋग्वेदे । १० । ४० । १ ।“प्रातर्यावाणं विभ्वं विशे विशे ॥
”“विभ्वं विभुं व्यापिनम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
व्याप्तः । यथा, ऋग्वेदे । १ । ३४ । १ ।“त्रिश्चिन्नो अद्याभवतं न वेद साविभुर्व्वायाम उत राति रश्विना ॥
”“विभुः व्याप्तः ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
सर्व्वत्र गमनशीलः । यथा, ऋग्वेदे । १ । १६५ । १० ।“एकस्य चिन्मे विभ्वस्त्वोजोया नु दधृष्वान्कृणवै मनीषा ॥
”“विभु सर्व्वत्र गमनशीलम् ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
ईश्वरः । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ७ । १ ।“यमप्नवानो भृगवो विरुरुचुर्व्वनेषु चित्रं विभ्वंविशे विशे ॥
”“विभ्वं विभुं ईश्वरम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
महान् । यथा, ऋग्वेदे । ५ । ३८ । १ ।“उरोष्ट इन्द्र राधसो विभ्वी राति शतक्रतो ॥
”“विभ्वी महती ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विभु
पु०
 वि + भू--डु । सर्वमूर्त्तसंयुक्ते १ कालादौ २ महादेवे३ व्रह्मणि च मेदि० । ४ भृत्ये त्रिका० । ५ विष्णौ शब्दमा०६ व्यापके ७ नित्ये ८ अर्हद्देवे हेमच० । ९ दृढे
त्रि०
 अजयः ।१० परममहत्त्वयुते सि० मुक्ता० ।
Capeller
German
विभु॑ u. विभू॑,
f.
 विभू॑ u. विभ्वी॑ ausgebreitet,
durchdringend, gewaltig, kräfrig, mächtig,
vermögend zu (Inf. ).
m.
 Herr, Gebieter,
Fürst (auch von Göttern).
Grassman
German
vibhú, a., m. [von bhū m. ví], 1〉 a., ausgezeichnet, hervorragend, kräftig, gewaltig. — 2〉 m. pl., eine Götterschaar, neben den ṛbhávas genannt. [Page1287]
-ús 1〉 agnís {358, 2}
{31, 2}
{65, 10}
{141, 9}
{917, 1}
bráhmaṇas pátis {215, 11}
vām yāmás {34, 1}
póṣas {359, 9}.
-úm 1〉 viśpátim (agním) {456, 8}.
-ú 1〉 rā́dhas (neben prabhú) {9, 5}
{215, 10}
ójas {165, 10}
jyótis {710, 12}.
-ávas 1〉 áśvās {240, 9}.
-úbhis 2〉 {564, 2} ṛbhús ṛbhúbhis ‥ víbhvas 〰.
-vī́ [N. s. f.] 1〉 rātís {392, 1}.
-vī́s [N. p. f.] 1〉 dúras {188, 5} neben prabhvī́s bahvī́s.
Burnouf
French
विभु विभु a. (भू) excellent, éminent tout-puissant.
-- S.
m.
 maître, seigneur.
Qqf. serviteur (?)
Brahmā
Viṣṇu
Śiva.
विभूति
m.
 (sfx. ति) excellence, prééminence, puissance,
majesté.
Qualité surnaturelle, qui peut être acquise par
dévotion et par magie [par ex. la légèreté et la petitesse
extrême, l'empire sur tous les êtres, l'extension corporelle à
l'infini, etc.].
Cendres de bouze de vache dont se frottent les
adorateurs de Śiva.
विभूतिमत् a. (sfx. मत्) excellent, puissant, majestueux
doué d'une vertu surnaturelle.
Stchoupak
French
वि-भु-
-ऊ- -(व्) ई- a. qui pénètre partout,
omniprésent
puissant, efficace, capable de (inf. )
m.
 le Toutpuissant,
souverain
Brahma
Viṣṇu
Śiva
n.
 de divers personnages divins
-त्व- nt.
omniprésence, toutepuissance, souveraineté
विभूर्-असि- (« tu es
puissant »)
m.
n.
 d'une forme d'Agni, du feu.