| YouTube Channel

विभाषा (vibhASA)

 
शब्दसागरः
English
विभाषा
f.
 or Ind. (-षा) Alternative, either of two ways.
E.
 वि alternative,
and भाषा speech.
Capeller Eng
English
विभाषा
f.
 alternative, option (g. ).
Yates
English
वि-भाषा (षा) 1.
f.
 Alternative.
Spoken Sanskrit
English
विभाषा - vibhASA -
f.
 - great Commentary
विभाषा - vibhASA -
f.
 - particular rAgiNI
विभाषा - vibhASA -
f.
 - class of Prakrit languages
विभाषा - vibhASA -
f.
 - optionality
विभाषा - vibhASA -
f.
 - allowing a rule to be optional
विभाषा - vibhASA -
f.
 - option
विभाषा - vibhASA -
f.
 - one of two ways
विभाषा - vibhASA - m - alternative
विभाषा - vibhASA -
f.
 - optionality
वैकल्पिकता - vaikalpikatA -
f.
 - optionality
वैकल्प - vaikalpa -
n.
 - optionality
वैकल्पिकत्व - vaikalpikatva -
n.
 - optionality
Wilson
English
विभाषा
f.
 or ind. (-षा) Alternative, either of two ways.
E.
 वि alternative, and भाषा speech.
Apte
English
विभाषा [vibhāṣā], 1 An option, alternative.
Optionality of a rule.
Apte 1890
English
विभाषा 1 An option, alternative.
2 Optionality of a rule.
Monier Williams Cologne
English
1. वि—भाषा
f.
 (for 2. See वि-√ भाष्) a class of Prākṛt languages,
Cat.
(in music) a partic. Rāgiṇī,
Saṃgīt.
(with Buddhists) a great Commentary.
2. वि-भाषा
f.
 (for 1. See
p.
 951, col. 3) an alternative, option, optionality (वि-भाषया, optionally), one of two ways (cf. वि-कल्प),
APrāt.
(in
gram.
 ) the allowing a rule to be optional (of two kinds, viz. प्राप्त-व्° or प्राप्ते व्°, an option allowed in a partic. operation which another rule makes necessary
अप्राप्त-व्° or अप्राप्ते व्°, an option allowed in a partic. operation which another rule makes impossible),
Pāṇ.
 i, 1, 44
&c.
Monier Williams 1872
English
वि-भाषा, f. an alternative, option, one of two
ways
(in grammar) the allowing a rule to be
optional, (it is of two kinds, viz. 1. प्राप्त-व्° or
प्राप्ते व्°, an option allowed in a particular opera-
tion which another rule makes necessary
2. अप्राप्-
त-व्° or अप्राप्ते व्°, an option allowed in a particu-
lar operation which another rule makes impossible.)
Apte Hindi
Hindi
विभाषा
स्त्री*
 - वि + भाष् + अ + टाप्
"ईप्सित वस्तु, विकल्प"
विभाषा
स्त्री*
 - -
नियम की वैकल्पिकता
L R Vaidya
English
viBAzA {% f. %} 1. An alternative, an option
2. the allowing a rule to be optional (in gram.).
Edgerton Buddhist Hybrid
English
vibhāṣā (cf. AMg. vibhāsā, ‘relating some broad meanings out of the innumerable meanings of a sūtra, ’ Ratnach.), extensive commentary: Mvy 〔7568〕 = Tib. bye brag tu bśad pa, or, smra ba, explanation in detail
referred to in Chin. Buddhist sources, BR s.v.
Abhyankara Grammar
English
विभाषा optionally, alternatively
the word is explained by Pāṇini as नवा in the rule न वेति विभाषा (P.I.1.44)in consonance with its derivation from the root भाष् with वि
cf. नेति प्रतिषेधे वेति विकल्पस्तयोः प्रतिषेधविकल्पयो- र्विभाषेत्ति संज्ञा भवति । विभाषाप्रदेशेषु प्रतिषेधवि- कल्पावुपतिष्ठते | तत्र प्रतिषेधेन समीकृते विषये प्रश्चाद्विकल्पः प्रवर्तते. The option (विभाषा) is further divided into three kind प्राप्ते विभाषा, अप्राप्ते विभाषा and उभयत्र विभाषा. For details see Mahābhāṣya on P. I.1.44.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विभाषा,
स्त्री,
 (विकल्पत्वेन भाष्यते इति ।भाष् + “गुरोश्च हलः ।” ३ । ३ । १०३ । इत्यः ।ततष्टाप् ।) विकल्पः । यथा । द्वयोर्विभाषयो-र्म्मध्ये विधिर्नित्यः । इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
(“नवेति विभाषा ॥
” इति पाणिनिः । १ । १ । ४४ ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विभाषा स्त्री विरुद्धा भाषा वि + भाष्--अ वा । व्याकरणोक्तेपाक्षिकप्राप्तिफलके “नषेति विभाषा” इत्युक्तलक्षणेविकल्पविधाने ।
Capeller
German
विभाषा
f.
 Beliegkeit, Willkür, Alternative
(g.).
Burnouf
French
विभाषा विभाषा
f.
 langage populaire des castes
inférieures, plus incorrect que la भाषा।
Nom d'une école
de philosophie buddhique.
Stchoupak
French
वि-भाषा-
f.
 (gramm. ) alternative, caractère facultatif (d'une
règle).