विभावरी (vibhAvarI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishविभावरी [vibhāvarī], 1 Night
अपर्वणि ग्रहकलुषेन्दुमण्डला विभावरी कथय कथं भविष्यंति 4.25
5.7
5.44.
Turmeric.
A bawd.
A harlot.
A perverse woman.
A talkative woman (मुखरस्त्री)
यशस्विनी मन्युमती कुले जाता विभावरी * 5.133.2.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiविभावरी
- "वि + भा + वनिप् + ङीप्, र आदेशः"
रात
विभावरी
- -
हल्दी
विभावरी
- -
कुटनी
विभावरी
- -
वेश्या
विभावरी
- -
वामाचारिणी स्त्री
विभावरी
- -
"मुखरा स्त्री, बातूनी"
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritरजनी
स्त्री
रजनी, हरिद्रा, विभावरी
हरिद्रा रजनी प्रोक्ता रजनी च विभावरी ।
verse 2.1.1.56
page 0011
Wordnet
Sanskrit मेदा, मेदोद्भवा, जीवनी, श्रेष्ठा, मणिच्छिद्रा, विभावरी, वसा, स्वल्पपर्णिका, मेदःसारा, स्नेहवती, मेदिनी, मधुरा, स्निग्धा, मेधा, द्रवा, साध्वी, शल्यदा, बहुरन्ध्रिका, पुरुषदन्तिका, जीवनी
औषधिविशेषः।
"मेदा ज्वरस्य निवारणार्थम् उपयुक्ता भवति।"
अर्जुनी, अर्वती, इज्या, भोज्या, मसूरिका, दूती, मासोपवासिनी, रतताली, विभावरी, वृद्धयुवतिः, माधवी, शम्फली, शम्बली, शम्भली, सङ्घाटिका, सञ्चारिका, सनाली, सम्भली, अक्का, कराला
कलहं कारयित्री।
"अर्जुन्याः वचनानि विश्वस्य सीता च गीता च कलहं कृतवत्यौ।"
रात्रिः, निशा, रजनी, क्षणदा, क्षपा, शर्वरी, निश्, निद्, त्रियामा, यानिनी, यामवती, नक्तम्, निशीथिनी, तमस्विनी, विभावरी, तमी, तमा, तमिः, ज्योतष्मती, निरातपा, निशीथ्या, निशीथः, शमनी, वासुरा, वाशुरा, श्यामा, शताक्षी, शत्वरी, शर्या, यामिः, यामी, यामिका, यामीरा, याम्या, दोषा, घोरा, वासतेयी, तुङ्गी, कलापिनी, वायुरोषा, निषद्वरी, शय्या, शार्वरी, चक्रभेदिनी, वसतिः, काली, तारकिणी, भूषा, तारा, निट्
दीपावच्छिन्न-सूर्यकिरणानवच्छिन्नकालः।
"यदा दिक्षु च अष्टासु मेरोर् भूगोलकोद्भवा। छाया भवेत् तदा रात्रिः स्याच्च तद्विरहाद् दिनम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनिशा निशीथिनी रात्रिः शर्वरी क्षणदा क्षपा ॥ १४१ ॥
त्रियामा यामिनी भौती तमी तमा विभावरी ।
रजनी वसतिः श्यामा वासतेयी तमस्विनी ॥ १४२ ॥
p{0010}
उषा दोषेन्दुकान्ताथ तमिस्रा दर्शयामिनी ।
निशा (स्त्री), निशीथिनी (स्त्री), रात्रि (स्त्री), शर्वरी (स्त्री), क्षणदा (स्त्री), क्षपा (स्त्री), त्रियामा (स्त्री), यामिनी (स्त्री), भौती (स्त्री), तमी (स्त्री), तमा (स्त्री), विभावरी (स्त्री), रजनी (स्त्री), वसति (स्त्री), श्यामा (स्त्री), वासतेयी (स्त्री), तमस्विनी (स्त्री), उषा (स्त्री), दोषा (स्त्री), इन्दुकान्ता (स्त्री), तमिस्रा (स्त्री), दर्शयामिनी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritतमी
तमी, तमिस्रा, तमस्विनी, विभावरी, नक्तमुखा, शर्वरी, क्षपा, त्रियामा, क्षणदा, निशीथिनी, निशा, दोषा, रजनी, यामिनी, वसति, वासतेयी, श्यामा, रात्रि
तमी तमिस्रा कथिता तमस्विनी,
विभावरी नक्तमुखा च शर्वरी ।
क्षपा त्रियामा क्षणदा निशीथिनी,
निशा च दोषा रजनी च यामिनी ॥ १०७ ॥
वसतिर्वासतेयी च श्यामा रात्रिश्च कथ्यते ।
verse 1.1.1.107
page 0014
पुराणम्
Englishविभावरी / VIBHĀVARĪ. A mental daughter of brahmā. She is considered to be the personation of Night. It is mentioned in matsya purāṇa, Chapter 154, that according to the instruction of brahmā, vibhāvarī entered the body of umā and from that day onwards the body of umā became dark.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritविभावरी, रात्रिः । इत्यमरः ॥
(यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ३ । २०७ ।“प्रभातायां विभावर्य्यां यथास्थानस्थितो नृपः ।आकार्य्यतां मातृगुप्त इति क्षत्तारमादिशत् ॥
”मन्दारविद्याधरकन्या । यथा, मार्कण्डेये । ६३ ।१४ ।“मन्दारविद्याधरजा सखी मम विभावरी ॥
”सुमेरूत्तरस्था पुरी । यथा, भागवते । ७५ । २१ । ७ ।“उत्तरतः सौम्यां विभावरीं नाम ॥
”)हरिद्रा । कुट्टनी । वक्रयोषित् । विवादवस्त्र-मुण्डी । इति मेदिनी । रे, २९६ ॥
मौखर्य्य-निरतस्त्री । इति शब्दरत्नावली ॥
मेदावृक्षः ।इति रत्नमाला ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritकृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“भा दीप्तौ”@} 2 3 भायकः-यिका, 4 भापकः-पिका, बिभासकः-सिका, बाभायकः-यिका
भाता-भात्री, भापयिता-त्री, बिभासिता-त्री, बाभायिता-त्री
5 6 भान्-भान्ती-भाती, 7 भापयन्-न्ती, बिभासन्-न्ती
-- भास्यन्-न्ती-ती, भापयिष्यन्-न्ती-ती, बिभासिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 व्यतिप्रभानः, भापयमानः, भापयिष्यमाणः, -- बाभायमानः, बाभायिष्यमाणः
भाः-भौ-भाः
-- -- सुप्रभातम्-तः, भापितः, बिभासितः, बाभायितः-तवान्
9 निभः, 10 आभः, 11 भम्, 12 विभावरी, 13 भायः, बिभासुः, 14 बाभाः
भातव्यम्, भापयितव्यम्, बिभासितव्यम्, बाभायितव्यम्
15 प्रभानीयम्, 16 प्रभापनीयम्, बिभासनीयम्, बाभायनीयम्
भेयम्, भाप्यम्, बिभास्यम्, बाभाय्यम्
ईषद्भानः- 17 दुर्भानः-सुभानः
-- -- भायमानः, भापयमानः, बिभास्यमानः, बाभाय्यमानः
18 भायः, भापः, बिभासः, बाभायः
भातुम्, भापयितुम्, बिभासितुम्, बाभायितुम्
भातिः, 19 प्रतिभा, प्रभा, विभा, आभा, भाः भापना, बिभासा, बाभाया
20 प्रभानम्, भापनम्, बिभासनम्, बाभायनम्
भात्वा, भापयित्या, बिभासित्वा, बाभायित्वा
प्रभाय, प्रभाप्य, प्रबिभास्य, प्रबाभाय्य
भायम् २, भात्वा २, भापम् २, भापयित्वा २, बिभासम् २, बिभासित्वा २, बाभायम् २
बाभायित्वा २
21 भातुः, 22 भानुः, 23 भामः।
01 (११५३)
02 (२-अदादिः-१०५१। अक। अनि। पर।)
03 [[७। ‘आतो युक्चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि, णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]
04 [[८। ण्यन्ते सर्वत्र, आदन्तलक्षणः पुगागमो ज्ञेयः।]]
05 [पृष्ठम्०९४७+ २८]
06 [[१। शतरि शपि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः--’ (२-४-७२) इति शपो लुकि रूपमेवम्। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योः--’ (७-१-८०) इति नुम्विकल्पः।]]
07 [[२। दीप्तेः चित्तवत्कर्तृकत्वे, ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु शानजपि भवतीति विशेषः।]]
08 [[आ। ‘ष्यतिप्रभानो विविधस्तदोच्चकैः तत्रैधते माङ्गलिकः स्म निस्वनः।’ वा। वि। १। ३५]]
09 [[३। ‘आतश्चोपसर्गे, (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इति आकारलोपः। निभः = तुल्यः। अत्र धात्वर्थानुगमाभावस्तु उपसर्गवशात् धातोरर्थान्तरे वृत्तेरिति ज्ञेयम्।]]
10 [[B। ‘मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं तमर्च्यमारादभिवर्तमानम्।’ रघुवंशे २। १०।]]
11 [[४। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यत इति वाच्यम्’ (वा। ३-२-१०१) इति वचनादत्र डप्रत्यये, डित्त्वसामर्थ्यात् भसंज्ञाभावेऽपि टिलोपे रूपमेवम्। भातीति भम् = नक्षत्रम्।]]
12 [[५। विपूर्वकादस्मात्, ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति वनिप्प्रत्यये, स्त्रियाम्, ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ भवतः। विभावरी = रात्रिः।]]
13 [[६। ‘श्याऽऽद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्यये युगागमे च रूपम्।]]
14 [[७। यङन्तात् पचाद्यचि यङो लोपे, रूपमेवम्।]]
15 [[८। ‘न भाभूपू--’ (८-४-३४) इत्यनेन, उपसर्गस्थ न्निमित्तात् परस्याच उत्तरस्य कृन्नकारस्य णत्वनिषेधः।]]
16 [[९। ‘ण्यन्तभादीनामुपसंख्यानम्’ (वा। ८-४-३४) इति वचनात् ण्यन्तेऽपि कृन्न- कारस्य णत्वनिषेधः।]]
17 [[१०। ईषदाद्युषपदेषु खलपवादः, आदन्तलक्षणो युच्प्रत्ययः। ‘दुरः षत्वणत्वयोरुप- सर्गत्वप्रतिषेधो वाच्यः। (वा। १-४-६०)’ इति वचनान्न णत्वं षत्वं वाऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
18 [पृष्ठम्०९४८+ २४]
19 [[१। स्त्रियाम्, ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति भावादावङ् प्रत्ययः। सम्पदादि- त्वात् (वा। ३-३-९४) भावे क्विपि तु भाः इत्यपि भवति।]]
20 [[आ। ‘हरेः प्रगमनं नास्ति न प्रभानं हिमद्रुहः।’ भ। का। ९। १०७।]]
21 [[२। ‘कमिमनिजनिगाभा--’ (द। उ। १-१२५) इत्यादिना तुप्रत्ययः। भातीति भातुः = प्रकाशः।]]
22 [[३। ‘दाभाभ्यां नुः’ (द। उ। १-१४३) इति नुप्रत्ययः। भानुः = आदित्यः, किरणश्च।]]
23 [[४। ‘अर्तिस्तु--’ (द। उ। ७-२६) इति मन्प्रत्ययः। भामः = क्रोधः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.