| YouTube Channel

विभावना (vibhAvanA)

 
Monier Williams Cologne
English
वि-°भावना
f.
 (in rhet.) description of effects the causes of which are left to be conjectured (or
accord.
 to some, ‘description by negatives, bringing out the qualities of any object more clearly than by positive description’),
Vām.
Kāvyād.
&c.
Apte Hindi
Hindi
विभावना
स्त्री*
 - -
"स्पष्ट प्रत्यक्षज्ञान, या निश्चय, विवेक, निर्णय"
विभावना
स्त्री*
 - -
"विचार विमर्श, गवेषणा, परीक्षा"
विभावना
स्त्री*
 - -
"प्रत्यय, कल्पना"
विभावना
स्त्री*
 - -
एक अलंकार जिसमें बिना कारण के कार्यों का होना वर्णित होता है
L R Vaidya
English
viBAvanA {% f. %} 1. Discrimination, judgment, ascertainment
2. discussion
3. a figure of speech in rhetoric, consisting in the description of effects arising in the absence of their usual causes, (in this sense विभावना only), (क्रियायाः प्रतिषेधेऽपि फलव्यक्तिर्विभावना K.Pr.x.).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कल्पना, सङ्कल्पः, भावना, विभावना
noun
मनसा कल्पितः।
"मूर्तिकारस्य कल्पना शिलां मूर्तस्वरूपं यच्छति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विभावना,
स्त्री,
 (विभावयति कारणं विनाकार्य्योत्पत्तिं चिन्तयति पण्डित-मिति । वि + भावि + ल्युः । युच् वा ।) अल-ङ्कारविशेषः । स च विनाकारणं उपनिबद्ध-मानोऽपि कार्य्योदयरूपः । यथा, --“विभावना विना हेतुं कार्य्योत्पत्तिर्यदुच्यते ।उक्तानुक्तनिमित्तत्वात् द्बिधा सा परि-कीर्त्तिता ॥
”उक्तहेतौ यथा, --“अनायासकृशं मध्यमशङ्कतरले दृशौ ।अभूषणमनोहारि वपुर्वयसि सुभ्रुवः ॥
”अनुक्तहेतौ यथा, --“स एव त्रीणि जयति जगन्ति कुसुमायुधः ।हरतापि तनुं तस्य शम्भुना न हृतं बलम् ॥
”इति साहित्यदर्पणे १० परिच्छेदे ॥
(पालनम् । यथा, भागवते । ४ । ८ । २० ।“यस्याङ्घिपद्मं परिचर्य्यविश्व-विभावनायात्तगुणाभिपत्तेः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विभावना स्त्री अर्थालङ्कारभेदे अलङ्कारशब्दे ४०४ पृ० दृश्यम् ।