| YouTube Channel

विभाव (vibhAva)

 
शब्दसागरः
English
विभाव
m.
 (-वः)
1. A friend or acquaintance.
2. One of the Bhāyas or
classes of properties into which the objects of poetical composi-
tion are divided
the causative or exciting property, as dress,
perfumes, &c. of amorous desire
extravagant gesture of mirth
distress or pain of tenderness
arms and tumult of wrath or
heroism, &c.
E.
 वि various, and भाव property, disposition.
Capeller Eng
English
विभा॑व
a.
 the same.
Yates
English
वि-भाव (वः) 1.
m.
 A friend or ac-
quaintance
poetical character
cause or display of excitement.
Wilson
English
विभाव
m.
 (-वः)
1 A friend or acquaintance.
2 One of the Bhāvas or classes of properties into which the objects of
poetical composition are divided
the causative or exciting property, as dress,
perfumes, &c. of amorous desire
extravagant gesture of mirth
distress or pain
of tenderness
arms and tumult of wrath or heroism, &c.
E.
 वि various, and भाव property, disposition.
Apte
English
विभावः [vibhāvḥ], 1 (In
Rhet.
 ) Any condition which produces or develops a particular state of body or mind
(one of the three main divisions of Bhāvas, the other two being अनुभाव and व्यभिचारिभाव q. q. v. v.)
रत्याद्युद्बोधका लोके विभावाः काव्यनाट्ययोः S. D.* 62
its chief subdivisions are आलम्बन and उद्दीपक
see आलम्बन.
A friend, an acquaintance.
Any exciting circumstance (as dress
&c.
 ).
Apte 1890
English
विभावः 1 (In Rhet.) Any condition which produces or develops a particular state of body or mind
(one of the three main divisions of Bhāvas, the other two being अनुभाव and ब्याभिचारिभाव q. v.)
रत्याद्युद्वोधका लोके विभावाः काव्यनाट्ययोः S. D. 62
its chief subdivisions are आलंबन and उद्दीपक
see आलंबन.
2 A friend, an acquaintance.
3 Any exciting circumtance, (as dress &c.).
Monier Williams Cologne
English
1. वि-°भाव (for 2. see
p.
 978, col. 3) and °भा॑वन्, mf(अरी See next)n. (voc. वि-भावस्), id., ib.
वि-भाव a 1. and 2. वि-भाव. See above and
p.
 978, col. 3.
2. वि-भाव
m.
 (for 1. See under वि-√ भा) any condition which excites or develops a partic. state of mind or body, any cause of emotion (e.g. the persons and circumstances represented in a drama, as opp. to the अनु-भाव or external signs or effects of emotion),
Bhar.
Daśar.
Sāh.
 (-त्व
n.
 )
a friend, acquaintance,
L.
N.
 of Śiva,
Pañcar.
Monier Williams 1872
English
विभाव वि-भाव। See p. 931, col. 1.
वि-भाव, अस्, m. any condition which excites or
develops a particular state of mind or body, (in
dramatic composition one of the three divisions of
Bhāvas, the other two being Anu-bhāvas and Sāt-
tvika-bhāvas, see भाव)
any causative or exciting
property (as dress, perfumes, &c. causing amorous
desire, extravagant gesture causing mirth, distress
causing tenderness, arms and tumult causing wrath
or heroism)
a friend, acquaintance.
2. वि-भाव, अस्, आ, अम् (fr. 2. वि-भा), Ved.
shining forth.
Benfey
English
विभाव विभाव, i. e. वि-भू + अ,
m.
1. An acquaintance.
2. An excitant
of the sentiments of poetical composi-
tion, Sāh. Darp. p. 31.
3. The affec-
tions or sentiments, as love, Sch. ad
Nalod. 2, 8.
Apte Hindi
Hindi
विभावः
पुं*
 - वि + भू + घञ्
"मन या शरीर को किसी विशेष स्थिति में विकसित करने वाली दशा, रसभाव की उद्बोधक स्थिति, तीन मुख्य भावों में से एक (दूसरे दो हैं- अनुभाव तथा व्यभिचारीभाव)"
विभावः
पुं*
 - -
"मित्र, परिचित"
L R Vaidya
English
viBAva {% m. %} 1. Any condition which excites a particular state of mind or body
(विभाव is thus defined S.D.- रत्याद्युद्बाधका लोके विभावाः काव्यनाट्ययोः । आलंबनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदाविमौ स्मृतौ iii.). See अनुभाव, भाव and व्यभिचारिभाव
2. a friend, an acquaintance.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मरको मारिस्त्रयस्त्रिंशदमी स्युर्व्यभिचारिणः ।
स्युः कारणानि कार्याणि सहचारीणि यानि च ॥ ३२५ ॥
रत्यादेः स्थायिनो लोके तानि चेन्नाट्यकाव्ययोः ।
विभावा अनुभावाश्च व्यभिचारिण एव च ॥ ३२६ ॥
व्यक्तः स तैर्विभावाद्यैः स्थायी भावो भवेद्रसः ।
-wordlist-
मरक (पुंक्ली), मारि (स्त्री), विभाव (पुं), अनुभाव (पुं), व्यभिचारिभाव (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विभावः,
पुं,
 (विशेषेण भावयति रसं सामाजि-कानिति । वि + भावि + अच् ।) परिचयः ।रसस्योद्दीपनादिः । इति मेदिनी ॥
तल्लक्ष-णादिर्यथा, --“विभावेनानुभावेन व्यक्तः सञ्चारिणा तथा ।रसतामेति रत्यादिः स्थायी भावः सचेतसाम् ॥
”विभावादयो वक्ष्यन्ते । विभावादीनां यथा-संख्यं कारणकार्य्यसहकारित्वे कथं त्रयाणामपिरसोद्बोधे कारणत्वमित्युच्यते ।“कारणकार्य्यसञ्चारिरूपा अपि हि लोकतः ।रसोद्वोधे विभावाद्याः कारणान्येव ते मताः ॥
सद्भावाश्च विभावादेर्द्बयोरेकस्य वा भवेत् ।झटित्यन्यसमाक्षेपे तदा दोषो न विद्यते ॥
विभावादिपरामर्शविषयत्वात् सचेतसाम् ।परानन्दमयत्वेन संवेद्यत्वादपि स्फुटम् ॥
” * ॥
“अथ के ते विभावानुभावव्यभिचारिण इत्य-पेक्षायां विभावमाह ।रत्याद्युद्बोधका लोके विभावाः काव्य-नाट्ययोः ।ये हि लोके रामादिगतरतिहासादीनां उद्-बोधकारणानि सीतादयस्त एव काव्ये नाट्ये चनिवेशिताः सन्तो विभाव्यन्ते आस्वादाङ्कुरप्रादु-र्भावयोग्याः क्रियन्ते सामाजिकरत्यादिभावाएभिरिति विभावा उच्यन्ते ।आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदापुभौ स्मृतौ ॥
”इति साहित्यदर्पणे ३ परिच्छेदे ।(विविधप्रकारेण प्रकाशवति, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १ । १४८ । १ ।“न चित्रं वपुषे विभावम् ।”“विभावं विविधप्रकाशवन्तम् ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विभाव
पु०
 वि + भू--घञ् । १ परिचये कलङ्कारोक्ते रस-स्योद्दीपके २ आलम्बनादौ “रत्याद्युद्बोधकालोकेविभावाः काव्यनाट्ययोः । आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्यभेदाविमौ स्मृताः” । ये हि लोके रामादिगतरति-हासादीनामुद्बोधकारणानि सीतादयस्त एव काव्येनाट्ये च निवेशिताः सन्तः विभाव्यन्ते आस्वादा-ङ्कुरप्रादुर्भावयोग्याः क्रियन्ते सामाजिकरत्यादिमावाएभिरिति विमावा उच्यन्ते” सा० द० ३ प० ।“विभावेनानुभावेन व्यक्तः सञ्चारिणा तथा” सा० ३ प० ।
Capeller
German
विभा॑व u. विभा॑वन् dass.
Grassman
German
vibhā́va, a., strahlend, leuchtend [von bhā m. ví].
-am (agním) {148, 1} (vápuṣe).
Burnouf
French
विभाव विभाव
m.
 (भू) ami, camarade.
Subdivision
d'un भाव ou sentiment poétique.
विभावयामि (c. de भू) chercher, être à la
recherche de, ac.
Approuver, उक्तम् ce qui a été dit.
Au ps.
विभाव्ये être tenu pour, être estimé, jugé.
विभावन
n.
 [et
f.
 आ] recherche, examen
action de
distinguer, de percevoir.