| YouTube Channel

विप्रलब्धा (vipralabdhA)

 
Spoken Sanskrit
English
विप्रलब्धा vipralabdhA
f.
 female disappointed by her lover's breaking his appointment
Monier Williams Cologne
English
वि-प्रलब्धा
f.
 a female disappointed by her lover's breaking his appointment (one of the incidental characters in a drama),
W.
Apte Hindi
Hindi
विप्रलब्धा
स्त्री*
 - -
वह स्त्री जो अपने प्रियतम को नियत स्थान पर न पाकर निराश हो गई हो (काव्यग्रन्थों में वर्णित एक नायिका)
L R Vaidya
English
vipralabDa {% a. (f. ब्धा) %} 1. Cheated, deceived
2. disappointed.
vipralabDA {% f. %} A woman disappointed by her lover’s breaking his appointment, (considered as a character in drama)
(S.D. thus defines her- प्रियः कृत्वापि संकेतं यस्या नायाति संनिधिम् । विप्रलब्धेति सा ज्ञेया).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विप्रलब्धा,
स्त्री,
 (विशेषेण प्रलब्धा प्रतारिता ।)स्वीयादिनायिकाभेदः । तस्या लक्षणं यथा, --सङ्केतनिकेतने प्रियमनवलोक्य समाकुलहृदयाविप्रलब्धा । अस्याश्चेष्टा निर्वेदनिश्वाससखी-जबोपालम्भभयमूर्च्छाचिन्ताश्रुपातादयः ॥
* ॥
मुग्धा पिप्रलब्धा यथा, --“आलीभिः शपथैरनेककपटैः कुञ्जोदरं नीतयाशून्यं तच्च निरीक्ष्य विक्षुभितया न प्रस्थितं नस्थितम् ।न्यस्ताः किन्तु नवोढनीरजदृशा कुञ्जोपकण्ठेरुषाभ्राम्यद्भृङ्गकदम्बडम्बरचमत्कारस्पृशोदृष्टयः ॥
” * ॥
मध्या विप्रलब्धा यथा, --“सङ्केतकेलिगृहमेत्य निरीक्ष्य शून्य-मेणीदृशो निभृतनिश्वसिताधरायाः ।अर्द्धाक्षरं वचनमर्द्धविकाशि नेत्रंताम्बूलमर्द्धकवलीकृतमेव तस्थौ ॥
” * ॥
प्रगल्भा विप्रलब्धा यथा, --“शून्यं कुञ्जगृहं निरीक्ष्य कुटिलं विज्ञात-चेतोभवंदूती नापि निवेदिता सहचरी पृष्टापि नो वातया ।शम्भो शङ्कर चन्द्रशेखर हरश्रीकण्ठ शूलिन्शिवत्रायस्वेति परन्तु पङ्कजदृशा भर्गस्य चक्रेस्तुतिः ॥
” * ॥
परकीया विप्रलब्धा यथा, --“दत्त्वा धैर्य्यभुजङ्गमूर्द्ध्नि चरणावुल्लङ्घ्य लज्जा-नदी-मङ्गीकृत्य घनान्धकारपटलं तन्व्या न दृष्टःप्रियः ।सन्तापाकुलया तया च परितः पाथोधरेगर्ज्जतिक्रोधाक्रान्तकृतान्तमत्तमहिषभ्रान्त्या दृशौयोजिते ॥
”सामान्या विप्रलब्धा यथा, --“कपटवचनभाजा केनचिद्बारयोषासकलरसिकगोष्ठीवञ्चिका वञ्चितासौ ।इति तरलितरिङ्गद्भृङ्गविक्षिप्तचक्षु-र्हसति विकचकुन्दच्छद्मना केलिकुञ्जः ॥
”इति रसमञ्जरी ॥