विपक्ष (vipakSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विपक्ष mfn.
   (-क्षः-क्षा-क्षं) Opposed or adverse to,  contrary,  inimical.
	 m.
 
(-क्षः)
	 1. An enemy,  an adversary.
	 2. A disputant,  an opponent.
3. Exception,  (in grammar,  &c.)
	 4. (In logic.) An argument or
syllogism in which the proposition to be maintained is wanting.
E.
  वि implying opposite,  contrary,  and पक्ष part or side.

Capeller Eng

English

 1 विपक्ष m.
  the day of transition from one half-month to
another
 adversary,  rival
 counter assertion or example.

 2 विपक्ष a.
  robbed of the wings. 

Yates

English

 वि-पक्ष (क्षः-क्षा-क्षं)
m.
  Opponent, 
enemy
 exception to a rule.
a.
Opposed,  hostile.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	 oppositeside(tennis)
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 adj.
  	-	  deprived of wings
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 adj.
  	-	  antagonistic
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  exception
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  being on a different side.
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  counter-statement
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  counter-instance
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  disputant
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  argument proving the contrary
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  opponent
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  female rival
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  enemy
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  adversary
विपक्ष 	-	 vipakSa 	-	 m.
  	-	  day of transition from one half of a lunar month to another

 
   विपक्ष  vipakSa m.
   counter-instance

Wilson

English

 विपक्ष
mfn.
   (-क्षः-क्षा-क्षं) Opposed or adverse to,  contrary, 
inimical.
m.
  (-क्षः)
1 An enemy,  an adversary.
2 A disputant,  an opponent.
3 Exception,  (in grammar,  &c.)
4 (In logic, ) An argument or syllogism in which the proposition to be
maintained is wanting.
E.
  वि implying opposite,  contrary,  and पक्ष part or side.

Apte

English

विपक्ष [vipakṣa],  a.
 

Hostile,  inimical,  adverse,  contrary.

Impartial.

क्षः An enemy,  adversary,  opponent
 गुणास्तस्य विपक्षे$पि गुणिनो लेभिरे$न्तरम् R.*
  17.75
 Śi.*
  11.59.

A rival or fellow wife
 प्रेमगर्वितविपक्षमत्सरात् R.*
  19. 2.

A disputant
 हृतोत्तरं तत्त्वविचारमध्ये वक्तेव दोषैर्गुरुभि- र्विपक्षम् Ki.*
  17.43.

(In logic) A negative instance,  an instance on the opposite side,  (i. e.  that is which the साध्य or major term is not found)
 निश्चितसाध्याभाववान् विपक्षः T. S.
 Mu.*
  5.1.

(In gram.
  ) An exception. 

Impartiality,  indifference.

The day of transition from one-half of a lunar month to another. Comp.
   -भावः,  वृत्तिः f.
  hostility
 विपक्षभावे चिरमस्य तस्युषः R.*
  3.62.-रमणी a female rival.

Apte 1890

English

 विपक्ष a. Hostile,  inimical,  adverse,  contrary. 
क्षः 1 An enemy,  adversary,  opponent
 गुणास्तस्य विपक्षेपि गुणिनो लेभिरेंतरं R. 17. 75
 Śi. 11. 59. 
2 A rival or fellow wife
 R. 19. 20. 
3 A disputant
 Ki. 17. 43. 
4 (In logic) A negative instance,  an instance on the opposite side,  (i. e. that in which the साध्य or major term is not found)
 निश्चितसाध्याभाववान् विपक्षः T. S.
 Mu. 5. 10. 
5 (In gram.) An exception. 
Comp. 
भावः,  
वृत्ति f. hostility. 

Monier Williams Cologne

English

 वि—पक्ष a,  see s.v.
 

 वि-पक्ष b mfn.
   deprived of wings,  R.
 

 वि-पक्ष m.
  ‘being on a different side’,  an opponent,  adversary,  enemy (mfn.   ‘counteracting’,  Jātakam.
  ),  Inscr.
 
 Kāv.
 
 Kathās.
 

 a disputant,  Kir.
 

 a female rival,  Ragh.
 
 Śiś.

 the day of transition from one half of a lunar month to another,  KātyŚr.
  

 (in gram.
  ) an exception,  MW.
  

 (in logic) a counter-statement,  counter-instance,  argument proving the contrary (e.g. ‘there cannot be fire in a lake,  because there is no smoke there’),  Tarkas.
 
 Bhāṣāp. 
 Sāh.
 

Monier Williams 1872

English

 विपक्ष वि-पक्ष,  अस्,  आ,  अम्,  being on a
different or opposite side,  opposed,  adverse,  contrary, 
inimical
 (अस्),  m. an opponent,  enemy,  adversary, 
rival
 a disputant
 (in grammar) an exception
(in logic) a negative instance,  a syllogism in which
the major term is not found
 an instance on the
opposite side (as ‘there cannot be fire in a lake, 
because there is no smoke there’).
—विपक्ष-तस्, 
ind. hostilely,  inimically
 from a rival,  (चरमं
विपक्षतः,  after a rival,  Kirāt. VIII. 54.)
—वि-
पक्ष-ता,  f. or विपक्ष-त्व,  अम्,  n. hostility, 
enmity,  opposition,  controversy,  contradiction.
—वि-
पक्ष-भाव,  अस्,  m. hostile disposition,  state of
hostility.
—विपक्ष-शूल,  अस्,  m.,  N. of a chief of
a sect called Ārādhya.
—विपक्षाक्रान्त (°ष-
आक्°),  अस्,  आ,  अम्,  seized by an enemy.

Macdonell

English

 विपक्ष vi-pakṣa,  m.
  opponent,  adversary,  🞄enemy
 female rival
 statement on the opposite 🞄side,  counter-instance: -bhāva,  m.
  🞄hostility
 -ramaṇī,  f.
  female rival.

Hindi

विपरीत पक्ष

Apte Hindi

Hindi

विपक्ष
वि* - विरुद्धः पक्षो यस्य-प्रा* ब*
"वैरी,  शत्रुतापूर्ण,  प्रतिकूल,  विरुद्ध"

विपक्षः
पुं*
  - -
"शत्रु,  विरोधी,  प्रतिरोधी"

विपक्षः
पुं*
  - -
वह पत्नी जिसकी दूसरी के साथ प्रतिद्वन्द्विता चल रही हो

विपक्षः
पुं*
  - -
झगड़ालु

विपक्षः
पुं*
  - -
"(तर्क में) नकारात्मक दृष्टान्त,  विपक्षियों की ओर से दिया गया दृष्टान्त (अर्थात् वह पक्ष जिसमें साध्य का अभाव हो)"

विपक्षः
"पुं* , प्रा*ब*" - -
"निष्पक्षता, तटस्थता"

विपक्षः
पुं*
  - -
वह दिन जब कि चन्द्रमा एक पक्ष से दूसरे पक्ष में संक्रमण करता है

L R Vaidya

English

 vipakza {% (I) a. (f. क्षा) %} Adverse,  contrary,  inimical.

 vipakza {% (II) m. %} 1. An enemy,  a rival,  an adversary,  R.iii.62,  xvii.75,  Kir.viii.54
 2. a disputant
 3. a negative instance,  one in which the major term is not found (in logic),  (निश्चितसाध्याभाववान् विपक्षः).

Bopp

Latin

 विपक्ष m. (e वि et पक्ष) hostis,  inimicus. HIT. 91. 11.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 -vipakṣa,  adj.,  in karma deśāntara-vipakṣaṃ,  an act which has its fruition (result) in a foreign country: Karmav 〔30.20〕
 〔50.12,  14〕
 〔57.4〕
 〔64.13〕. So the mss. always,  kept by Lévi in 〔30.20〕,  otherwise em. to vipākaṃ
 but the form is clearly a hyper-Sktism for MIndic (Pali) vipakka = Skt. vipakva,  confused with MIndic vipakkha = vipakṣa.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 विपक्ष Adj. entgegenwirkend,  Jātakam. 26,  19. — m. °Monat,  S II,  219,  4 (1. द्विपक्ष?). — ° = Kalindācala,  H XIV,  26.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
षण्ढे वर्षवरः शत्रौ प्रतिपक्षः परो रिपुः ।
शात्रवः प्रत्यवस्थाता प्रत्यनीकोभियात्यरी ॥ ७२८ ॥
दस्युः सपत्नोऽसहनो विपक्षो द्वेषी द्विषन्वैर्यहितो जिघांसुः ।
दुर्हृत्परेः पन्थकपन्थिनौ द्विट्प्रत्यर्थ्यमित्रावभिमात्यराती ॥ ७२९ ॥
-wordlist-
 
षण्ढ (पुं),  वर्षवर (पुं),  शत्रु (पुं),  प्रतिपक्ष (पुं),  पर (पुं),  रिपु (पुं),  शात्रव (पुं),  प्रत्यवस्थातृ (पुं),  प्रत्यनीक (पुं),  अभियाति (पुं),  अरि (पुं),  दस्यु (पुं),  सपत्न (पुं),  असहन (पुं),  विपक्ष (पुं),  द्वेषिन् (पुं),  द्विषन् (पुं),  वैरिन् (पुं),  अहित (पुं),  जिघांसु (पुं),  दुर्हृद् (पुं),  परिपन्थक (पुं),  परिपन्थिन् (पुं),  द्विष् (पुं),  प्रत्यर्थिन् (पुं),  अमित्र (पुं),  अभिमाति (पुं),  अराति (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अभियाति
अभियाति,  अराति,  अमित्र,  रिपु,  प्रतिपक्ष,  विपक्ष,  विरोधिन्,  अरि,  अहित,  असहन,  जिघांसु,  परिपन्थिन्,  पर,  असुहृद्,  प्रत्यर्थिन्,  पर्यवस्थातृ,  द्वेषिन्,  वैरिन्,  शात्रव,  शत्रु,  सपत्न,  भ्रातृव्य,  प्रत्यनीक,  द्विषत्
अभियातिररातिरमित्ररिपू, 
प्रतिपक्षविपक्षविरोध्यरयः ।
अहितोऽसहनश्च जिघांसुरिति, 
प्रथिताः परिपन्थिपरासुहृदः ॥ ४५५ ॥
प्रत्यर्थी पर्यवस्थाता द्वेषी वैरी च शात्रवः ।
शत्रुः सपत्नो भ्रातृव्यः प्रत्यनीको द्विषन्मतः ॥ ४५६ ॥
verse 2.1.1.455
page 0053

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विपक्षः,  पुं,
   (विरुद्धः पक्षो यस्य ।) शत्रुः । इत्य-मरः ॥
 (यथा हरिवंशे । ५३ । ५४ ।“तत्र वंशा विभज्यन्तां विपक्षः पक्ष एव च ।पुत्त्राणां हि तयो राज्ञो भविता विग्रहोमहान् ॥
”यथा च रघुवंशे । १७ । ७५ ।“इन्दोरगतयः पद्मे सूर्य्यस्य कुमुदेऽंशवः ।गुणास्तस्य विपक्षेऽपि गुणिनो लेभिरेऽन्त-रम् ॥
”न्यायमते साध्याभाववत्पक्षः । यथा,  भाषा-परिच्छेदे । ७३ ।“यः सपक्षे विपक्षे च भवेत् साधारणस्तु सः ।”“सपक्षविपक्षवृत्तिः साधारणः । सपक्षःसाध्यवान् । विपक्षः साध्याभाववान् ।” इतिमुक्तावली ॥
 विकल्पः पक्षः । उक्ताकरणम् ।यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । ३५४ ।“प्रतिभूः शुको विपक्षे दण्डः शृङ्गारसंकथागुरुषु ॥
”विगतः पक्षो यस्य । पक्षहीने,  त्रि ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विपक्ष त्रि०
  विरुद्धः पक्षो यस्य । १ शत्रौ अमरः । २ प्रतिकूल-पक्षावलम्बिनि च । विरुद्धः पक्षः प्रा० स० । ३ प्रतिकूलेपक्षे विवादे अर्थिसमल्लिखितपक्षस्य विरुद्धे ४ पक्षे च ।

Capeller

German

 1. विपक्ष m.
  Gegner,  Feind.

 2. विपक्ष flügellos.

Burnouf

French

 विपक्ष विपक्ष m.
  ennemi,  adversaire,  rival.
		 Exception,  tg.

Stchoupak

French

 १ वि-पक्ष-
 a. sans ailes 
 -ई-कृ- priver d'ailes.

 २ वि-पक्ष-
 (a. et) m.
  qui n'est pas du (même) parti,  adversaire, 
ennemi 
 assertion ou exemple contraire (log.) 
 -ता- f.
  -त्व- nt.
opposition,  hostilité 
 -अयति dén.  se faire un ennemi 
 -ईय- a.
hostile.
°भाव- m.
  hostilité.
°रमणी- f.
  rivale.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.