विधुर (vidhura)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विधुर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Agitated,  distressed,  overcome with anxiety, 
distress,  &c.
	 2. Bewildered,  confused,  (with fear,  liquor,  &c.)
	 3.
Separate,  absent from a mistress or lover.
	 4. Destitute of,  free
from. 
	 5. Hostile,  adverse.
	 m.
  (-रः) A widower.
	 n.
  (-र)
	 1. Separa-
tion. 
	 2. Agitation of mind from terror or distress,  &c.
	 f.
  (-रा)
Curds mixed up with sugar and spices.
 E.
  वि before,  धुर a load,  &c., 
aff.
   अप् ।

Capeller Eng

English

 विधुर m.
  robbed of the pole (carriage)
 i.g.
   bereft, 
alone
 separated from,  destitute of,  lacking (—°)
 defective, 
incomplete
 depressed,  wretched,  miserable
 adverse,  contrary, 
unfavourable
 n.
  adv.
 ,  as subst.  adversity,  misfortune.

Yates

English

 विधुर (रः-रा-रं)
a. Agitated
 bewil-
dered
 separated.
n.
  Separation
agitation of mind.
f.
  Curds mix-
ed with sugar and water.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विधुर 	-	 vidhura 	-	 m.
  	-	 widower
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  troubled
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  miserable
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  lovelorn
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  adverse
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  destitute of a shaft
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  suffering from want
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  bereft
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  hostile
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  lovesick
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  destitute of
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  solitary
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  bereaved
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  helpless
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  wanting
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  depressed
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  separated from
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  alone
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  distressed
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  unfavourable
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  dejected
विधुर 	-	 vidhura 	-	 adj.
  	-	  perplexed
विधुर 	-	 vidhura 	-	 m.
  	-	  demon
विधुर 	-	 vidhura 	-	 n.
  	-	  distress
विधुर 	-	 vidhura 	-	 n.
  	-	  calamity
विधुर 	-	 vidhura 	-	 n.
  	-	  adversity

 
   विधुर  vidhura adj.
   bereft   
   रहित  rahita adj.
   bereft of   
   हृत  hRta ppp.  bereft of  
   प्राणहीन  prANahIna adj.
   bereft of life   
   अपहृतविज्ञान  apahRtavijJAna adj.
   bereft of sense  
   गतचेतस्  gatacetas adj.
   bereft of sense   
   गतसङ्कल्प  gatasaGkalpa adj.
   bereft of sense  
   मुषितचेतस्  muSitacetas adj.
   bereft of sense   
   विपुत्र  viputra adj.
   bereft of a son  
   विसञ्ज्ञ  visaJjJa adj.
   bereft of sense   
   हतचेतस्  hatacetas adj.
   bereft of sense  
   हतचित्त  hatacitta adj.
   bereft of sense   
   हतप्रभाव  hataprabhAva adj.
   bereft of power  
   गतवित्त  gatavitta adj.
   bereft of wealth   
   गतश्रीक  gatazrIka adj.
   bereft of beauty  
   मुषितस्मृति  muSitasmRti adj.
   bereft of memory   
   हतच्छाय  hatacchAya adj.
   bereft of beauty  
   गतसौहृद  gatasauhRda adj.
   bereft of friends   
   गतौजस्  gataujas adj.
   bereft of strength  
   हृतचन्द्र  hRtacandra adj.
   bereft of the moon   
   अविधुर  avidhura adj.
   not bereft or lonely  
   हृतदार  hRtadAra adj.
   bereft of one's wife   
   निर्धूत  nirdhUta adj.
   deprived or bereft of  
   मुषित  muSita adj.
   bereft or deprived of   
   विनाकृत  vinAkRta adj.
   deprived or bereft of  
   हीन  hIna adj.
   bereft or deprived of   
   विनासदशन  vinAsadazana adj.
   bereft of nose and teeth  
   परित्यज्यते  { परित्यज् }  parityajyate  { parityaj } verb pass.  be deprived or bereft of   
   हतवर्चस्  hatavarcas adj.
   bereft of vigour or power  
   विधति  { विध् }  vidhati  { vidh } verb  be destitute or bereft of   
   विम्लान  vimlAna adj.
   bereft of lustre or beauty  
   मातापितृविहीन  mAtApitRvihIna adj.
   bereft of mother and father   
   हृतज्ञान  hRtajJAna adj.
   bereft or void of knowledge  
   हतविक्रमोद्यम  hatavikramodyama adj.
   bereft of strength and energy   
   हीयते  { हा }  hIyate  { hA } verb pass.  be excluded from or bereft of  
   गतसौहृद  gatasauhRda adj.
   bereft of friendship or friendly feeling     
            

Wilson

English

 विधुर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Agitated,  distressed,  overcome with anxiety,  distress,  &c.
2 Bewildered,  confused,  (with fear,  liquor,  &c.)
3 Separate,  absent from a mistress or lover.
n.
  (-रं)
1 Separation. 
2 Agitation of mind from terror or distress,  &c.
f.
  (-रा) Curds mixed up
with sugar and spices.
E.
  वि before धुर् a load,  a burthen,  aff.
   अप्.

Apte

English

विधुर [vidhura],  a.
  [विगता धूर्यस्य अच् समा˚ Uṇ.*
  1.39]

Distressed,  troubled,  afflicted,  overwhelmed with grief,  miserable
 अवस्थामापन्ना मदनदहनोद्दाहविधुराम् Māl.
 2.3
 9.11
 U.*
  3.38
6.41
 Ki.*
  11.26
 Śi.*
  9.77
17.66
 Bh.*
  3.8, 134
 नेत्राग्निप्लोषमूर्च्छाविधुरविनिपतत्सानलद्वादशार्कः Nāg.5.31.

Love-lorn,  bereaved,  suffering separation from a wife or husband
 मयि च विधुरे भावः कान्ताप्रवृत्तिपराङ्मुखः V.*
  4.2
 विधुरां ज्वलनातिसर्जनान्ननु मां प्रापय पत्युरन्तिकम् Ku.*
  4.32
 विधुरबन्धुरबन्धुरमैक्षत Śi.*
  6. 29
12.8
 निर्व्याजं विधुरेष्वधीर इति मां येनाभिधत्ते भवान् Nāg.2.3.

Devoid,  deprived,  or destitute of,  free from
 त्वामाद्यन्तान्तरवर्ति त्रयविधुरः Bhāg.*
  6.16.36
 सा वै कलङ्कविधुरा मधुराननश्रीः Bv.*
  2.5.

Adverse,  hostile,  unfriendly
 कूपान्तः पतितः करोतु विधुरे किं वा विधौ पौरुषम् Pt.*
  2.85.

Unable,  helpless
 प्रतिक्रियायै विधुरः Ki.*
  17. 41.

Incapable to perform अनुष्ठानशून्य)
 अनुत्पन्नं ज्ञानं यदि यदि च संदेहविधुरम् Mv.*
  3.36.

Infirm,  drooping (विगलित)
 हयेश्च विधुरग्रीवै रथैश्च शकलीकृतैः Mb.
 *  7.146.25.-रः A widower.

रम् Alarm,  fear,  anxiety.

Separation from a wife or husband,  bereavement suffered by a lover or mistress.

Calamity,  distress
 विधुरं किमतः परम् Ki.*
  2.7.

Comp.
  दर्शनम् the sight of danger or alarm
 विना विधुरदर्शनं स्वामिनो मन्दादरा भवन्ति H.*
  2.

a feeling of agitation. 

विधुर [vidhura],  a.
  Destitute of a shaft (as a carriage).

Apte 1890

English

 विधुर a. [विगता धूर्यस्य अच् समा°] 1 Distressed,  troubled,  afflicted,  overwhelmed with grief,  miserable
 Māl. 2. 3,  9. 11,  U. 3. 38,  6. 41,  Ki. 11. 26
 Śi. 9. 77,  17. 66,  Bh. 3. 8,  114. 
2 Love-lorn,  bereaved,  suffering separation from a wife or husband
 मयि च विधुरे भावः कांताप्रवृत्तिपराङ्मुखः V. 4. 20
 विधुरां ज्वलनातिसर्जनान्ननु मां प्रापय पत्युरंतिकं Ku. 4. 32
 विधुरबंधुरबंधुरमैक्षत Śi. 6. 29,  12. 8. 
3 Devoid,  deprived,  or destitute of,  free from
 सा बै कलंकविधुरा मधुराननश्रीः Bv. 2. 5. 
4 Adverse,  hostile,  unfriendly
 Pt. 2. 81. 
रः A widower. 
रं 1 Alarm,  fear,  anxiety. 
2 Separation from a wife or husband,  bereavement suffered by a lover or mistress. 
Comp. 
दर्शनं {1} the sight of danger or alarm
 विना विधुरदर्शनं स्वामिनो मंदादरा भवंति H. 2. {2} a feeling of agitation. 

Monier Williams Cologne

English

 1. वि—धुर mf(आ)n.  destitute of a shaft (as a carriage),  MBh.
   vi,  1890 (perhaps ‘damaged’ =
  2. विधुर,  see s.v.
 )

 विधुर a See p.
  968,  col. 2.

 2. विधुर mf(आ)n.  (for 1. see p.
  951,  col. 1) bereft,  bereaved (esp.   of any loved person),  alone,  solitary,  Kāv.
 
 Rājat.
 

 (ifc. ) separated from,  destitute of,  wanting,  BhP.
  
 Sarvad.

 suffering from want,  miserable,  helpless,  distressed,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 perplexed,  troubled,  depressed,  dejected (अम् ind.
 ),  Kāv.
 
 Kathās.
 
 Rājat.

 adverse,  unfavourable,  hostile,  ib.

 विधुर m.
  a Rākṣasa,  L.
 

 a widower,  MW.
  

 विधुर n.
  adversity,  calamity,  distress,  Kathās.
  (L.  also =
  विश्लेष,  प्रविश्लेष or परिश्लेष)

 विधुर n.
  du.
  N.
  of two partic.  joints of the body,  Bhpr.
  

Monier Williams 1872

English

 विधुर,  अस्,  आ,  अम् (probably fr. rt. व्यध्,  cf. वि-
थुर),  agitated,  troubled,  distressed,  bewildered,  con-
fused (with fear,  liquor,  &c.),  trembling
 suffering se-
paration or absence from a mistress or lover,  being in
a state of bereavement,  abandoned
 adverse,  hostile
(अस्),  m. a widower
 (अम्),  n. agitation of mind, 
anxiety,  alarm,  terror
 danger
 separation from a
mistress or lover
 (आ),  f. curds mixed with sugar
and spices.
—विधुर-ता,  f. a state of agitation or
trouble of mind,  state of trepidation or alarm.
—वि-
धुर-दर्शन,  अम्,  n. the sight of anything alarm-
ing
 a feeling of agitation or uneasiness.

 विधुर
 according to B. R. fr. rt. 4. विध् above.

 वि-धुर,  अस्,  आ,  अम्,  without a pole or axle-peg.

Macdonell

English

 विधुर vidhu-ra,  a.
  [√ 2. vidh] left alone,  🞄solitary,  love-lorn,  separated from the object 🞄of oneʼs affection
 —°,  separated from,  destitute 🞄of,  lacking
 impaired
 afflicted,  distressed,  🞄miserable
 dejected (-m,  ad. dejectedly)
 🞄adverse,  unfriendly,  unfavourable
 n.
  🞄adversity,  trouble: -tā,  f.
  lack,  deprivation
 🞄wretched condition
 -tva,  n.
  id.
 -darśana,  🞄n.  sight of adversity.

Benfey

English

 विधुर विधुर,  i. e. व्यध् + उर, 
 I.
adj.
 
 1. Trembling,  Śiś. 9,  77
 agitated, 
Bhartṛ. 1,  37.
 2. Bewildered, 
Utt. Rāmac. 78,  1.
 3. Adverse,  Pañc. 42,  13
i. d. 220.
 4. Separate from a mistress
or lover,  abandoned,  Nalod. 3,  50
 Megh.
113
 Vikr. d. 102.
 II. n.
 
 1. Agitation
of mind.
 2. Danger,  Hit. 50,  8.
 3.
Separation. 

Apte Hindi

Hindi

विधुर
वि* - विगता धूः कार्यभारो यस्मात् -प्रा* ब*
"दुःखी,  विपद्ग्रस्त,   कष्टग्रस्त,  शोकाकुल,  दयनीय"

विधुर
वि* - -
"जिससे प्रेम करने वाला कोई न रहा हो,  शोकग्रस्त,  पत्नी या पति की विरहव्यथा से व्याकुल"

विधुर
वि* - -
"शून्य,  वञ्चित,  विरहित,  मुक्त"

विधुर
वि* - -
"विरोधी,  वैरी,  शत्रु"

विधुरः
पुं*
  - -
रंडुवा

विधुरम्
नपुं*
   - -
"खटका,  भय,  चिन्ता"

विधुरम्
नपुं*
   - -
"पति या पत्नो से वियोग,  प्रेमी या प्रेमिका द्वारा शोकाकुलता"

विधुर
वि* - विगता धूर्यस्य अच् समा*
"विवश, असहाय"

विधुर
वि* - विगता धूर्यस्य अच् समा*
"अशक्त, अवसन्न"

L R Vaidya

English

 viDura {% (I) a. (f. रा) %} 1. Destitute of,  free from,  सा वै कलंकविधुरा मधुराननश्रीः Bh.V.ii.5
miserable,  distressed
suffering separation from a lover or mistress,  प्रसरति शशधरबिम्बे विहितविलम्बे च माधवे विधुरा । विरचितविविधविलापं सा परितापं चकारोच्चैः Git.G.vii.,  K.S.iv.32
hostile,  adverse.

 viDura {% (II) m. %} A widower.

 viDura {% (III) n. %} 1. Terror,  alarm,  anxiety
 2. separation from a lover or mistress.

Bopp

Latin

 विधुर (e वि et धुर quod simplex non invenitur,  v. धुर्)
Adj. separatus,  relictus,  praesertim ab amato vel amatâ.
NALOD. 3. 50. UR. 67. 17. Subst. n.
1) separatio. AM.
2) periculum. HIT. 50. 8.

Lanman

English

 vidhura,  a.
	—1. alone,  bereft
	—2. suffering
lack,  miserable
	—3. disagreeable
as n. trouble. [prob. fr. √2vidh,  through
the intermediate vidhu,  1188f.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 विधुर ° = सदृश S I,  124,  9.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अशान्त,  उद्विग्न,  व्यग्र,  व्यथित,  सव्यथ,  क्लिष्ट,  अशान्त,  अनिर्वृत,  विधुर,  विदुर,  उद्भ्रान्त,  मोहित,  जातशङ्क
adjective
 
यद् शान्तं नास्ति।
 "यदि चित्तम् अशान्तं तर्हि किमपि कर्तुं न शक्यते।"

Synonyms:
  उद्विग्न,  चिन्तापर,  व्यग्र,  उत्तप्त,  उत्सुक,  विधुर,  समन्यु
adjective
 
यः चिन्तया व्याकुलः अस्ति।
 "उद्विग्नान् बालकान् अध्यापकः व्याख्याति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khur mi len pa
विधुर

gal ba
अतिसारिणी २) प्रतिरोध ३) बाधित ४) विधुर ५) विरुद्ध ६) विरुद्धता ७) विरुद्धत्व ८) विरुध्यते ९) विरोध १०) विरोधिन् ११) व्याहत १२) समतिक्रम

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
नासिक्ययोस्तु नासत्यदस्रौ प्रवरवाहनौ ॥ ३४ ॥
गदान्तकौ यज्ञवाहौ यमे तु यमुनाग्रजः ।
महासत्यः पुराणान्तः कालकूटोऽथ राक्षसे ॥ ३५ ॥
पलप्रियः कखापुत्रः कर्वरो नरविष्वणः ।
आशिरो हनुषः शङ्कुर्विषुरो जललोहितः ॥ ३६ ॥
उद्वरः स्तब्धसंभारो रक्तग्रीवः प्रवाहिकः ।
संध्याबलो रात्रिबलस्त्रिशिराः समितीपदः ॥ ३७ ॥
-wordlist-
 
नासत्यदस्रौ (पुंद्वि),  प्रवरवाहनौ (पुंद्वि),  गदान्तकौ (पुंद्वि),  यज्ञवाहौ (पुंद्वि),  यमुनाग्रज (पुं),  महासत्य (पुं),  पुराणान्त (पुं),  कालकूट (पुं),  पलप्रिय (पुं),  खसापुत्र (पुं),  कर्बर (पुं),  नरविष्वण (पुं),  आशिर (पुं),  हनुष (पुं),  शङ्कु (पुं),  विधुर (पुं),  जललोहित (पुं),  उद्वर (पुं),  स्तब्दसम्भार (पुं),  रक्तग्रीव (पुं),  प्रवाहिक (पुं),  सन्ध्याबल (पुं),  रात्रिबल (पुं),  त्रिशिरस् (पुं),  समितीपद (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विधुर
विधुर,  प्रत्यवाय,  विश्लेष
प्रत्यवायेऽपि विश्लेषे विधुरं स्मर्यते बुधैः ॥ ८२४ ॥
verse 5.1.1.824
page 0095

नाममाला

Sanskrit

विधुर,  व्यसन,  कष्ट,  कृच्छ्र,  गहन
विधुरं व्यसनं कष्टं कृच्छ्रं गहनमुद्धरेत् ॥ १८६ ॥
verse 0.1.1.186
page 0088

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विधुरं,  क्ली,
   (विगता धूर्भारो यस्मात् । समासेअः ।) प्रविश्लेषः । इत्यमरः ॥
 कैवल्यम् । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
 (प्रत्यवायः । कष्टम् । यथा, किरातटीकायां मल्लिनाथधृतवैजयन्ती ।“विधुरं प्रत्यवाये स्यात् कष्टविश्लेशयोरपि ॥
”तथा च किराते । २ । ७ ।“विधुरं किमतः परं परै-रवगीतां गमिते दशामिमाम् ।अवसीदति यत् सुरैरपित्वयि सम्भावितवृत्ति पौरुषम् ॥
”)

 विधुरः,  त्रि,  (विगता धूः कार्य्यभारो यस्मात् ।ऋक्पूरित्यः ।) विकलः । इति मेदिनी । रे, २१६ ॥
 (यथा,  कुमारे । ४ । ३२ ।“तदिदं क्रियतामनन्तरंभवता बन्धुजनप्रयोजनम् ।विधुरां ज्वलनातिसर्ज्जनात्ननु मां प्रापय पत्युरन्तिकम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विधुर त्रि०
  विगता धूर्यस्य अच्समा० । १ विश्लेष्टे अमरः ।२ विकले च मेदि० । विगता धूः । ३ वैकल्ये ४ विश्लेषेच न०
  त्रिका० । ५ रमालायां स्त्री मेदि० ।

Capeller

German

 विधुर beschädigt,  beraubt,  allein
 entfernt
o. getrennt von (—°)
 gedrückt,  traurig
mangelhaft,  widrig,  traurig
mangelhaft,  widrig,  ungünstig. n.
  Wiederwärtigkeit, 
Unglück,  Gefahr.

Burnouf

French

 विधुर विधुर a. (धु
 sfx. र) agité,  troublé, 
trouble.
		 au fig. troublé [moralement].
		 Séparé,  abandonné [en
parlant d'un amant ou de sa maîtresse]. -- S. n.
  agitation,  trouble.
		 Séparation.  -- S. f.
  lait caillé,  sucré et aromatisé.
विधुरयामि (dén. ) troubler,  affliger.

Stchoupak

French

 वि-धुर-
 a. sans brancards 
 endommagé,  frustré 
 séparé (de ce qu'on
aime) 
 ifc. dépourvu de,  qui manque de,  à quoi il manque qqch. 
 qui est dans
un état lamentable 
 triste,  déprimé,  découragé 
 antipathique, 
défavorable 
 -आ- f.
  co-épouse (= सपत्नी-) 
 -ई-कृ- déprimer, 
désoler 
 -अयति dén.  id. 
 séparer (de l'aimé) 
 -इत- a. v.
déprimé.
°स्थिति- a. qui est dans un état lamentable.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.