| YouTube Channel

विद्यारम्भ (vidyArambha)

 
Monier Williams Cologne
English
विद्या°रम्भ (°यार्°),
m.
 beginning of study,
Mall.
N.
 of a ch. of the
PSarv.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विद्यारम्भ
पु०
 ६ त० । पञ्चमवर्षे शिशोः कर्त्तव्ये विद्यायाआरम्भे तत्कालादि० ज्यो० त० उक्तं यथा“संप्राप्ते पञ्चमे वर्षे अप्रसुप्ते जनार्दने । षष्ठीं प्रति-पदञ्चैव वर्ज्जयित्वा तथाष्टमीम् । रिक्तां पञ्चदशीं चैवशौरिभौमदिनं तथा । एवं सुनिश्चिते काले विद्यारम्भंतु कारयेत् । पूजयित्वा हरिं लक्ष्मीं देवीञ्चापि सर-स्वतीम् । स्वविद्यासूत्रकारांश्च स्वाञ्च विद्या विशेषतः”विष्णुध० । “लघुचरशिवमूलाधोमुखत्वष्टृपौष्णशशिषुच हरिबोधे शुक्रजीवार्कवारे । उदितवति च जीवेकेन्द्रकोणेषु सौम्यैरपठनदिनवर्जं पाठयेत् पञ्चमेऽव्दे”दोपिका । “विद्यारम्भे गुरुः श्रेष्ठो मध्यमौ भृगुभा-स्करौ । मरणं शनिभौमाभ्यामविद्या । बुधसोमयोः”मदनपा० । “विद्यारम्भः सुरगुरुसितज्ञेष्वमीष्टार्थदायीकर्तुश्चायुश्चिरमपि करोत्यंशुमान् मध्यमोऽत्र । नीहा-रांशौ भवति जडता पञ्चता भूमिपुत्रे छायासूनावपिच मुनयः कीर्त्तयन्त्येवमाद्याः” रवेर्गुरोर्भृगोर्लग्नेतत्स्थेऽर्केऽपीन्दुवृद्धितः । गुर्वर्केन्दूडुशुद्धौ च विद्या-रम्भः प्रशस्यते” । “प्राङमुखो गुरुरासीनो वरुणाभिमुखंशिशुम् । अध्यापयेच्च प्रथमं द्विजाशीर्भिः समन्वितम् ।वृहस्पतिः । तद्विधिः कृत्यतत्त्वे दृश्यः । अविद्या बुधसो-मयोरिति धनुर्विद्याविषयम् यथोक्तं दोपिकायाम्“अदितिसुतयमार्कस्वातिचित्राग्निपैत्रध्रुवहरिवसुमूलाश्वी-ब्दुमाम्यान्त्यभेषु । विशनिशशिबुधाहे विष्णुबोधे विपौषेसुसमयतिथियोगे चापविद्याप्रदानम्” तत्राक्षरग्रहणेविद्यारम्भे च लग्नशुद्धिरावश्यकीत्याह” पी० धा०नृसिंहः “शुाः पापाश्च रन्ध्रस्थाः सर्वे नेष्टाः सदाग्रहाः । भ्रातृषष्ठावकर्मस्थाः पापाः सर्वे शुभावहाः ।शुभाः केन्द्रत्रिकोणस्थाः धनभ्रातृगताः शुभाः । सर्वेलाभे प्रशस्ताः स्वुरक्षरग्रहणे शिशोः” । अक्षरग्रहणंविद्यापलक्षणम्” उभयत्रापि उत्तरायणस्यैव ग्राह्यता ।“उदग्गते भास्यति पञ्चमेऽवदे” वसिष्ठोक्तेः ।