वितर्क (vitarka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वितर्क m.
  (-र्कः)
	 1. Reasoning,  discussion. 
	 2. Doubt,  deliberation. 
	 3. A
teacher,  an instructor in divine knowledge.
	 4. Consideration of
probabilities,  mental anticipation of alternatives,  conjecture. E.
 
वि implying discrimination,  &c.,  तर्क् to reason,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 वितर्क m.
  conjecture,  supposition,  deliberation,  doubt. 

Yates

English

 वि-तर्क (र्कः) 1.
m.
  Reasoning
 doubt
conjecture
 a teacher.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	 argument
सन्दाय 	-	 sandAya 	-	 m.
  	-	 argument  [ computer ]
निरूपक 	-	 nirUpaka 	-	 n.
  	-	 argument  [ computer ]
प्रमाणक 	-	  pramANaka 	-	 adj.
  	-	 argument
युक्ति 	-	  yukti 	-	 f.
  	-	 argument
उपपत्ति 	-	  upapatti 	-	 f.
  	-	 argument
भावना 	-	  bhAvanA 	-	 f.
  	-	 argument
प्रसिद्धि 	-	  prasiddhi 	-	 f.
  	-	 argument
वाद 	-	  vAda 	-	 m.
  	-	 argument
हेतु 	-	  hetu 	-	 m.
  	-	 argument
प्रतर्क 	-	  pratarka 	-	 m.
  	-	 argument
विवाद 	-	  vivAda 	-	 m.
  	-	 argument
कारण 	-	  kAraNa 	-	 n.
  	-	 argument
वाक्य 	-	  vAkya 	-	 n.
  	-	 argument  [ logic ]
साधक 	-	  sAdhaka 	-	 n.
  	-	 argument
साधन 	-	  sAdhana 	-	 n.
  	-	 argument
युक्तियुक्त 	-	  yuktiyukta 	-	 adj.
  	-	 argumentative
सुयुक्ति 	-	  suyukti 	-	 f.
  	-	  good argument
प्रतर्कना 	-	  pratarkanA 	-	 f.
  	-	 argumentation
हेतुवचन 	-	  hetuvacana 	-	 n.
  	-	 argumentation

वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	 argument
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  doubt
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  purpose
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  imagination
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  uncertainty
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  deliberation
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  particular class of yogIs
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  guess
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  teacher
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  consideration
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  opinion
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  fancy
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  supposition
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  conjecture
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  intention
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  dubious or questionable matter
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  reasoning
वितर्क 	-	 vitarka 	-	 m.
  	-	  instructor in divine knowledge

 
   वितर्क  vitarka m.
   particular class of yogIs     

Wilson

English

 वितर्क
m.
  (-र्कः)
1 Reasoning,  discussion. 
2 Doubt,  deliberation. 
3 A teacher,  an instructor in divine knowledge.
4 Consideration of probabilities,  mental anticipation of alternatives, 
conjecture.
E.
  वि implying discrimination,  &c.,  तर्क to reason or doubt,  aff.
  
अच्.

Apte

English

वितर्कः [vitarkḥ],  1 Argument,  reasoning,  inference.

Guess,  conjecture,  supposition,  belief
 शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku.*
  1.41.

Fancy,  thought
 राग- ग्राहवती वितर्कविहगा Bh.*
  3.45.

Doubt
 नुनोद तस्य स्थल- पद्मिनीगतं वितर्कम् Ki.*
  4.5
13.2.

Deliberation,  discussion. 

A teacher in divine knowledge.

False or adverse conjecture
 वितर्कं निश्चयाज्जयेत् Mb.
 *  12.274.11.

Purpose,  intention.  Comp.
   -पदवी the path of conjecture.

Apte 1890

English

 वितर्कः 1 Argument,  reasoning,  inference. 
2 Guess,  conjecture,  supposition,  belief
 शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku. 1. 41. 
3 Fancy,  thought
 Bh. 3. 45. 
4 Doubt
 Ki. 4. 5,  13. 2. 
5 Deliberation,  discussion. 
6 A teacher in divine knowledge. 

Monier Williams Cologne

English

 वि-°तर्क m.
  conjecture,  supposition,  guess,  fancy,  imagination,  opinion,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 doubt,  uncertainty,  Yogas.
 
 Sarvad.

 a dubious or questionable matter,  Yogas.
 

 reasoning,  deliberation,  consideration,  Kāv.
 
 Sāh.

 purpose,  intention,  Jātakam.
  

 a teacher,  instructor in divine knowledge,  W.
 

 a partic.  class of Yogīs,  Jātakam.
  

 N.
  of a son of Dhṛta-rāṣṭra,  MBh.
  

 pl.
  N.
  of the five principal sins,  Jātakam.
  

Monier Williams 1872

English

 वि-तर्क,  अस्,  m. reasoning,  argument,  inference, 
conjecture,  guess,  supposition,  opinion,  anticipation, 
discussion
 deliberation,  consideration of probabilities
or alternatives,  doubt,  apprehension
 a teacher,  an
instructor in divine knowledge.

Benfey

English

 वितर्क वि-तर्क् + अ,  m.
 
 1. Delibera-
tion,  Pañc. i. d. 226.
 2. Consideration. 
Hit. iv. d. 96.
 3. Opinion,  Johns. Sel.
55,  143
 conjecture,  Mālat. 20,  3.
 4.
Discussion,  Prab. 116,  9.
 5. Doubt, 
Lass. 2. ed. 21,  1.
 6. A teacher in
divine knowledge.
 -- Comp.
 
दुस्-,  adj.
 
difficult to be considered or pene-
trated,  Bhāg. P. 3,  20,  12. स-वितर्क
+ म्,  adv. thoughtfully,  Śāk. 33,  11.

Hindi

प्रभेद

Apte Hindi

Hindi

वितर्क
चुरा*उभ* वि-तर्क -
"अटकल करना,  अन्दाज करना,  "

वितर्क
चुरा*उभ* वि-तर्क -
"सोचना,  कल्पना,  विश्वास करना"

वितर्क
चुरा*उभ* वि-तर्क -
"विचार विमर्श करना,  तर्क करना"

वितर्कः
पुं*
  - वि + तर्क् + अच्
"युक्ति,  दलील,  अनुमान"

वितर्कः
पुं*
  - -
"अन्दाज़ अटकल,  कल्पना,  विश्चास"

वितर्कः
पुं*
  - -
"उद्भावन,  चिन्तन"

वितर्कः
पुं*
  - -
सन्देह

वितर्कः
पुं*
  - -
"विचारविनिमय,  विचारविमर्श"

वितर्कः
पुं*
  - वितर्क्+अच्
मिथ्या अनुमान

वितर्कः
पुं*
  - वितर्क्+अच्
इरादा

L R Vaidya

English

 vitarka {% m. %} 1. Reasoning,  argument
 2. doubt,  apprehension
 3. guess,  conjecture,  शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः K.S.i.41.

Bopp

Latin

 वितर्क m. (r. तर्क् praef. वि s. अ) cogitatio,  deliberatio.
HIT. 128. 21.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 वितर्क m. Vorhaben,  Jātakam. 6,  18. Pl. Bez. der fünf Hauptsünden,  Yogas. 2,  33f.
 bestimmter Yogin,  1,  19
 Komm. zu 17.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वितर्कः स्यादुन्नयनं परामर्शो विमर्शनम् ॥ ३२२ ॥
अध्याहारस्तर्क ऊहोऽसूयान्यगुणदूषणम् ।
-wordlist-
 
वितर्क (पुं),  उन्नयन (क्ली),  परामर्श (पुं),  विमर्शन (क्ली),  अध्याहार (पुं),  तर्क (पुं),  ऊह (पुं),  असूया (स्त्री)

--source--
 
आहो उताहो किमुत वितर्के किं किमूत च ॥ १५३६ ॥
-wordlist-
 
आहो (अ),  उताहो (अ),  किमुत (अ),  वितर्क (पुं),  किम् (अ),  किमूत (अ)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शङ्का
शङ्का,  वितर्क,  सन्देह,  संशय,  आरेक,  विभ्रम,  विचिकित्सा,  विकल्प,  भ्रान्ति
शङ्का वितर्कः सन्देहः संशयारेकविभ्रमाः ।
विचिकित्सा विकल्पश्च भ्रान्तिरेकार्थवाचकाः ॥ ६९१ ॥
verse 4.1.1.691
page 0080

हुम्
हुम्,  सम्प्रश्न,  वितर्क
प्रत्यारम्भे मुहुः प्रोक्तो हुं सम्प्रश्नवितर्कयोः ॥ ८७६ ॥
verse 5.1.1.876
page 0100

नु
नु,  प्रश्न,  वितर्क
आहो उताहो सन्देहे नु स्वित्प्रश्नवितर्कयोः ।
verse 5.1.1.880
page 0100

स्वित्
स्वित्,  प्रश्न,  वितर्क
आहो उताहो सन्देहे नु स्वित्प्रश्नवितर्कयोः ।
verse 5.1.1.880
page 0100

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

किम्,  कुत्सन,  क्षेप,  प्रश्न,  वितर्क,  आश्चर्य,  निन्दा
कुर्भूकुत्सितशब्देषु पापीयसि निवारणे ।
ईषदर्थे च किंशब्दः कुत्सने क्षेपप्रश्नयोः ॥ १० ॥
verse 1.1.1.10
page 0119

किम्,  वितर्क,  आश्चर्य,  निन्दा
वितर्काश्चर्यनिन्दासु किंशब्दः स्यात् कियानपि ।
verse 1.1.1.11
page 0119

कियत्,  वितर्क,  आश्चर्य,  निन्दा
वितर्काश्चर्यनिन्दासु किंशब्दः स्यात् कियानपि ।
verse 1.1.1.11
page 0119

नु,  प्रश्न,  वितर्क,  विकल्प,  अनुशय
नुः प्रश्ने च वितर्के च विकल्पेऽनुशयेऽव्ययः ॥ ३० ॥
verse 1.1.1.30
page 0121

हुम्,  परिप्रश्न,  वितर्क
हुमव्ययः परिप्रश्ने वितर्के वचने तु हौ ।
verse 1.1.1.48
page 0122

Mahabharata

English

Vitarka,  son of the elder Dhṛtarāshṭra. § 154 (Pūruvaṃś.): I,  94,  3747.

पुराणम्

English

वितर्क / VITARKA. A son of dhṛtarāṣṭra of the kuru dynasty,  (M.B. Ādi Parva,  Chapter 94,  Stanza 58).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वितर्कः,  पुं,
   (वि + तर्क + घञ् ।) ऊहः । (यथा, भागवते । १० । ८९ । १ ।“सरस्वत्यास्तटे राजन् ऋषयः सत्रमासत ।वितर्कः समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥
”)संशयः । इति मेदिनी । के,  १५७ ॥
 (यथा, महाभारते । १ । १९० । २३ ।“यौ तौ कुमाराविव कार्त्तिकेयौद्वावश्विनेयाविति मे वितर्कः ॥
”)ज्ञानसूचकः । इति शब्दरत्नावली ॥
 * ॥
आहो उताहो किमुत किं किमु उत एतेषट् विकल्पवितर्कार्थे । यथा स्थाणुराहोपुरुषः । इति अहो ह्रस्वादि च । विकल्पेविस्मयेऽप्यहो इति रुद्रः । किमु ह्रस्वान्तं उतह्रस्वादि । चकारात् उताहोस्वित् आहोस्वि-दिति च यथा भारते । “उताहोस्विद्भवेद्राजानलः परपुरञ्जयः ।” इति आहोस्विन्मुखमितिभारवौ । इति भरतः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वितर्क पु०
  वि + तर्क--भावे अच् । १ सन्देहे २ ऊहे च मेदि० ।३ ज्ञानसूचके शब्दर० । ४ अर्थालङ्कारभेदे अलङ्कारशब्दे४०३ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 वितर्क m.
  Vermutung,  Zweifel,  Erwägung.

Burnouf

French

 वितर्क वितर्क m.
  (तर्क्) conjecture,  examen de la
probabilité de qqc.
		 discussion,  délibération
		 doute
 soupçon. 
		 Précepteur.
वितर्कयामि 10. Examiner qqc. quant à sa probabilité
réfléchir
		 douter.
वितर्कण n.
  cf.  वितर्क।

Stchoupak

French

 वि-तर्क-
 m.
  supposition,  conjecture,  doute 
 raisonnement,  réflexion 
fils de Dhṛtarāṣṭra.
°विहग- a. où les pensées passent comme des oiseaux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.