| YouTube Channel

वितत्य (vitatya)

 
शब्दसागरः
English
वितत्य Ind. Having spread.
E.
 वि before, तन् to spread, ल्यप्
aff.
Wilson
English
वितत्य ind. Having spread.
E.
 वि before तन to spread, ल्यप्
aff.
Monier Williams Cologne
English
वि-तत्य
Nom.
 Ā. °यते, to stretch, expand, be diffused,
ĀpŚr.
Monier Williams 1872
English
वि-तत्य, ind. having stretched or spread out, hav-
ing spread through
having stretched, having drawn
or bent (as a bow)
stretching into, extending far.
Mahabharata
English
Vitatya, a brahman, son of Vihavya. § 736b (Vītahavyop.): XIII, 30, 2001 (father of Satya).
पुराणम्
English
वितत्य / VITATYA. Son of vihavya, who belonged to the dynasty of gṛtsamada. It is mentioned in mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 30, Stanza 62, that vitatya was the father of King satya.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तनु विस्तारे”@} 2 ‘श्रद्धोपकरणार्थस्य तनेस्तनति तानयेत्।।
दैर्घ्यार्थस्योपसर्गात् तु, विस्तारे तनुतेऽतनोत्।’ 3 इति देवः।
तानकः-निका, तानकः-निका, 4 तितनिषकः-षिका, तितांसकः-तितंसकः-सिका, 5 तन्तनकः-तंतनकः-निका
तनिता-त्री, तानयिता-त्री, तितनिषिता-तितांसिता-तितंसिता-त्री, तन्तनिता-त्री
6 तन्वन्- 7 ती, तानयन्-न्ती, तितनिषन्-तितांसन्-तितंसन्-न्ती
-- 8 तनिष्यन्-न्ती-ती, तानयिष्यन्-न्ती-ती, तितनिषिष्यन्-तितांसिष्यन्-तितंसिष्यन्-न्ती-ती
-- तन्वानः, तानयमानः, तितनिषमाणः-तितांसमानः-तितंसमानः, तन्तन्यमानः
तनिष्यमाणः, तानयिष्यमाणः, तितनिषिष्यमाणः-तितांसिष्यमाणः-तितंसिष्यमाणः, तन्तनिष्यमाणः
9 परीतत्, पुरीतत्-पुरीततौ-पुरीततः
-- -- 10 ततः-ततम्-सन्ततम्-सततम्-तवान्, 11 तनितः, तानितः, तितनिषितः-तितांसितः-तितंसितः, तन्तनितः-तवान्
12 अवतानः-तानः, तानः, तितनिषुः-तितांसुः-तितंसुः, तन्तनः
तनितव्यम्, तानयितव्यम्, तितनिषितव्यम्-तितांसितव्यम्-तितंसितव्यम्, तन्तनितव्यम्
तननीयम्, ताननीयम्, तितनिषणीयम्-तितांसनीयम्-तितंसनीयम्, तन्तननीयम्
तान्यम्, तान्यम्, तितनिष्यम्-तितांस्यम्-तितंस्यम्, तन्तन्यम्
ईषत्तनः-दुस्तनः-सुतनः, -- -- -- 13 14 तन्यमानः-तायमानः, तान्यमानः, तितनिष्यमाणः-तितांस्यमानः-तितंस्यमानः, तन्तन्यमानः
तानः-वितानः-सन्तानः, तानः, तितनिषः-तितांसः-तितंसः-तन्तनः
तनितुम्, तानयितुम्, तितनिषितुम्-तितांसितुम्-तितंसितुम्, तन्तनितुम्
ततिः 15 16 विततिः-सन्ततिः, 17 तन्तिः, तानना, तितनिषा-तितांसा-तितंसा, तन्तना
तननम्, ताननम्, तितनिषणम्-तितांसनम्-तितंसनम्, तन्तननम्
18 तनित्वा-तत्वा, तानयित्वा, तितनिषित्वा-तितांसित्वा-तितंसित्वा, तन्तनित्वा
19 वितत्य, 20 प्रतान्य, प्रतितनिष्य-प्रतितांस्य-प्रतितंस्य, प्रतन्तन्य
तानम् २, तनित्वा २, तत्वा २, तानम् २, तानयित्वा २, तितनिषम् २-तितांसम् २-तितनिषित्वा २-तितांसित्वा २-तितंसम् २, तितंसित्वा २, तन्तनम् २
तन्तनित्वा २। 21 22 इति द्रिप्रत्ययः।
तनोति, तन्यते इति वा तन्द्रिः = बुद्धिः।]] तन्द्रिः, 23 उप्रत्यये रूपम्।
आहारजातं प्राप्य तनोति = विस्तारं गच्छतीति तनुः = शरीरम्।]] तनुः, 24 इति तुन्प्रत्ययः।
‘तितुत्र--’ 25 इतीण्णिषेधः।
तन्यते इति तन्तुः = सूत्रम्।]] तन्तुः, 26 इति क्तप्रत्ययः।
‘तितुत्रतथ--’ 27 इति इतीण्णिषेधः।
नकारलोपः।
दीर्घः।
तनोतीति तातः = पिता।]] तातः, 28 इति कयन्प्रत्ययः।
तनोति कुलमिति तनयः = पुत्रः।]] तनयः, 29 त्रप्रत्ययः।
‘तितुत्र--’ 30 इति इण्णिषेधः।
तन्त्रम् = विस्तीर्णम्, शास्त्रसङ्ग्रहो वा।]] तन्त्रम्, 31 इति डौप्रत्ययः।
सन्वद्भावात् द्वित्वादि- कार्यम्।
टिलोपः।
विकृतनिर्देशात् सन्धिकार्यं न।
तनोति = पिष्टद्रव्याणि शोधयतीति तितौः = चालिनी।
‘चालिनी तितौः पुमान्।’ इत्यमरः।]] तितौः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६९९)
02
=>
 (८-तनादिः-१४६३। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १२७-१२८)
04
=>
 [[२। ‘तनिपतिदरिद्रातिभ्यः सनो वा इड् वाच्यः (वा। ७-२-४९) इत्यनेन सन इड्वि- कल्पः। इट्पक्षे रूपमेवम्। इडभावपक्षे, ‘तनोतेर्विभाषा’ (६-४-१७) इत्युपधा- या दीर्घविकल्पः। ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनुस्वारः। दीर्घपक्षे तितांसकः दीर्घाभावपक्षे, तितंसकः इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयस्योपपत्तिः।]]
05
=>
 [[३। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः। ‘स च पदान्तवद् वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनेन, ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र परसवर्णघटितमेकम्, अनुस्वारघटितमेकमिति रूपद्वयं बोध्यम्।]]
06
=>
 [[४। ‘तनादिकृञ्भ्य उः’ (३-१-७९) इति उः विकरणप्रत्ययः। यणादेशः। एवं तन्वान इत्यत्रापि बोध्यम्।]]
07
=>
 [[B। ‘तन्वन् सं मेञ्चभुवि सातरसः स्वबन्धूनक्षण्वतां क्षितिकरो मुदमर्णवानः।’ धा। का। ३। ४।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०६४३+ २२]
09
=>
 [[१। क्विपि, ‘गमः क्वौ’ (६-४-४०) इत्यत्र ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ६-४-४०) इत्युक्तत्वात् गमप्रकाराणां ग्रहणेनास्यापि अनुनासिकलोपे, तुकि, ‘नहिवृतिवृषि- व्यधिरुचिसहितनिषु क्वौ’ (६-३-११६) इति पूर्वपदस्य दीर्घे च रूपम्। पुरि = शरीरे तनोति = विस्तृतो भवति इत्यर्थे, ‘हलदन्तात् सप्तम्याः संज्ञायाम्’ (६-३-९) इत्यलुकि, ‘नहिवृति--’ (६-३-११६) इति पूर्वपदस्य दीर्घे च रूपम्। पुरीतत् = नाडीविशेषः।]]
10
=>
 [[२। सनि वैकल्पिकेट्त्वादस्य, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्णिषेधे, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति नलोपे, रूपम्। ‘समो वा हितततयोः--’ (वा। ६-३-१०९) इति समो मकारस्य वा लोपः।]]
11
=>
 [[३। ‘द्वितीया श्रितातीतपतित--’ (२-१-२४) इत्यत्र पतितेति निपातनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यस्यानित्यत्वं कुत्रचित् बोध्यते। तेन ‘धावित- मिभराजभिया’ इत्यादिषु कुत्रचित् निष्ठायामिड् भवतीति ज्ञेयम्। एवमत्रापि निष्ठायामिटि तनितम् इति भवतीति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
12
=>
 [[४। ‘तनोतेरुपसङ्ख्यानम्’ (वा। ३-१-१४०) इति कर्तरि णप्रत्ययः। पचाद्यचो- ऽपवादः। अवतनोतीत्यवतानः।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०६४४+ १९]
14
=>
 [[१। ‘तनोतेर्यकि’ (६-४-४४) इति धातुनकारस्य आत्वविकल्पः। आत्वपक्षे सवर्णदीर्घे तायमानः इति भवति।]]
15
=>
 [[आ। ‘कृत्वा मारुतिलङ्घनोत्थितरयात् तत्रानुयात्रां ततः पर्यायात् पतिता महेन्द्रगहनक्षोणीरुहाणां ततिः।’ च। रा। ५। २।]]
16
=>
 [[२। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति इण्णिषेधः। नकारलोपः।]]
17
=>
 [[३। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति क्तिचि, ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधे, ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति दीर्घ-अनुनासिकलोप- योर्निषेधः।]]
18
=>
 [[४। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे अनुनासिक- लोपः।]]
19
=>
 [[५। ‘वा ल्यपि’ (६-४-३८) इत्यत्र व्यवस्थितविभाषाश्रयणात् तनोत्यादीनां नित्यमनुनासिकलोपः। क्षीरस्वामी तु व्यवस्थितविभाषामनाश्रित्य, वितत्य, प्रतान्य इति रूपद्वयमाह।]]
20
=>
 [[B। ‘दृष्ट्वोर्णुवानान् ककुभो बलौघान् वितत्य शार्ङ्गं कवचं पिनह्य।’ भ। का। ३। ४७।]]
21
=>
 [पृष्ठम्०६४५+ २८]
22
=>
 [[१। ‘तनोतेर्द्रिः’ [द। उ। १-७९]
23
=>
 [[२। औणादिके [द। उ। १-९२]
24
=>
 [[३। ‘सितनिगमि--’ [द। उ। १-१२२]
25
=>
 (७-२-९)
26
=>
 [[४। ‘दुतनिभ्यां दीर्घश्च’ [द। उ। ६-१०]
27
=>
 (७-२-९)
28
=>
 [[५। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ [द। उ। ८-१०]
29
=>
 [[६। औणादिकः [द। उ। ८-८९]
30
=>
 (७-२-९)
31
=>
 [[७। ‘तनोतेर्डौः सन्वच्च’ [द। उ। १-१६०]
Stchoupak
French
वितत्य-
m.
 fils de Vihavya.