| YouTube Channel

विट (viTa)

 
शब्दसागरः
English
विट
m.
 (-टः)
1. A catamite, a pathic.
2. A rogue, a cheat.
3. An
attendant on a dissolute character or courtezan, he is represented
as on familiar terms with his associate and accomplished in the
arts of singing and poetry.
4. A paramour, a gallant.
5. A
mountain.
6. The Khayer-tree, (Mimosa catechu.)
7. A medi-
cinal salt: see विड्लवण.
8. A rat.
9. The orange tree.
10. A
branch and its shoot.
E.
 विट् to sound,
aff.
 क ।
Capeller Eng
English
विट
m.
 boon-companion
bon-vivant (d. ).
Yates
English
विट (टः) 1.
m.
 A catamite
a rogue
a mountain
Mimosa catechu
medicinal salt
rat
orange tree
a branch.
Spoken Sanskrit
English
विट - viTa -
m.
 - rogue
विट - viTa -
m.
 - knave
विट - viTa -
m.
 - voluptuary
विट - viTa -
m.
 - boon-companion
विट - viTa -
m.
 - sensualist
विट - viTa -
m.
 - bon-vivant
विट - viTa -
n.
 - house
विट - viTa -
m.
 - bon-vivant
Wilson
English
विट r. 1st cl. (वेटति)
1 To sound.
2 To curse. (इ) विटि r. 10th cl. (विण्टयति) To decay.
विट
m.
 (-टः)
1 A catamite, a pathic.
2 A rogue, a cheat.
3 An attendant on a dissolute character or courtezan.
4 A paramour, a gallant.
5 A mountain.
6 The Khayar tree, (Mimosa catechu.)
7 A medicinal salt: see विडल्वण.
8 A rat.
9 The orange tree.
10 A branch and its shoot.
E.
 विट to sound,
aff.
 क.
Apte
English
विटः [viṭḥ], [विट्-क]
A paramour
त्वद्वत्सलः क्व स तपस्विज- नस्य हन्ता कन्याविटः पतिरसौ परिरक्षतु त्वाम्
Māl.
 8.8
Śi.*
 4.48.
A voluptuary, sensualist
प्रतिक्षणं नव्यवदच्युतस्य यत् स्त्रिया विटानामिव साधुवार्ता
Bhāg.*
 1.13.2.
(In dramas) The companion of a prince or dissolute young man, or of a courtezan (who is described as being skilled in the arts of singing, music, and poetry and as a parasite on familiar terms with his associate to whom he nearly serves the purpose of the Vidūṣaka
seeinter alia Mk. acts 1, 5 and 8)
for definition, see S. D.* 78
अन्येभ्यश्च वसन्ति ये$स्य भवने लब्धप्रसादा विटाः
Mu.*
 3.14.
A rogue, cheat.
A catamite.
A rat.
The Khadira tree.
The orange tree.
A branch together with its shoot.
A mineral salt.Comp. -कान्ता turmeric. -पेटकः, -कम् a multitude of rogues. -माक्षिकम् a kind of mineral. -लवणम् a medicinal salt.
Apte 1890
English
विटः [विट्-क] 1 A paramour
त्वद्वत्सलः क्व स तपस्विजनस्य हंता कन्याविटः पतिरसौ परिरक्षतु त्वां Māl. 8. 8
Śi. 4. 48.
2 A voluptuary, sensualist.
3 (In dramas) The companion of a prince or dissolute young man, or of a courtezan (who is described as being skilled in the arts of singing, music, and poetry and as a parasite on familiar terms with his associate to whom he nearly serves the purpose of the Vidūṣaka
see inter alia Mk. acts 1, 5, and 8)
for definition, see S. D. 78.
4 A rogue, cheat.
5 A catamite.
6 A rat.
7 The Khadira tree.
8 The orange tree.
9 A branch together with its shoot.
10 A mineral salt.
Comp.
माक्षिकं a kind of mineral.
लवणं a medicinal salt.
Monier Williams Cologne
English
विट
m.
 (derivation doubtful) a voluptuary, sensualist, bon-vivant, boon-companion, rogue, knave,
Kāv.
Rājat.
Kathās.
&c.
 (in the drama,
esp.
 in the Mṛcchakaṭikā, he is the companion of a dissolute prince and resembles in some respects the Vidūṣaka, being generally represented as a parasite on familiar terms with his associate, but at the same time accomplished in the arts of poetry, music, and singing
ifc. a term of reproach g. खसूच्य्-आदि,
Gaṇar.
L.
 also ‘the keeper of a prostitute
a catamite
a mouse
Acacia Catechu
the orange tree
a kind of salt
=
 प्राञ्चल्लोह [?]
=
 विटप
N.
 of a mountain’)
विट
n.
 a house,
Gal.
Monier Williams 1872
English
विट, अस्, m. a voluptuary
a paramour
(in the
drama) the companion of a prince or dissolute young
man or sometimes of a courtezan, (he resembles in
some respects the Vidūṣaka, being generally repre-
sented as a parasite on familiar terms with his asso-
ciate, but at the same time accomplished in the arts
of poetry, music, and singing)
a catamite
a rogue,
cheat
N. of a mountain
the Khayar tree, Mimosa
Catechu
a medicinal salt (= विड्-लवण)
a rat
the orange tree
a branch and its shoot.
—१। विट-
प, अस्, m. a keeper of catamites.
—विट-प्रिय, अस्,
m. a kind of tree (= मुद्गर).
—विट-माक्षिक,
अस्, m. a sort of mineral (= ताप्य).
—विट-लवण,
अम्, n. a medicinal salt (= विड्-लवण, q. v.).
Macdonell
English
विट viṭa,
m.
 rogue
voluptuary, paramour 🞄(in attendance on an courtezan)
parasite (as 🞄companion of a prince).
Benfey
English
विट विट,
m.
1. A catamite, a pathic,
a voluptuary, Daśak. in Chr. 180, 13
Bhartṛ. 1, 49.
2. A paramour, Pañc.
186, 1.
3. An attendant on a dissolute
character or courtezan, a bawd, Bhartṛ.
3, 57.
4. A rogue, Rājat. 5, 202
351.
5. A rat.
6. A branch and its shoot.
7. The orange tree.
8. The name of a
mountain.
Apte Hindi
Hindi
विटः
पुं*
 - विट् + क
"जार, यार, उपपति"
विटः
पुं*
 - -
"लंपट, कामुक"
विटः
पुं*
 - -
(नाटकों में) किसी राजा या दुश्चरित्र युवक का साथी
विटः
पुं*
 - -
"धुर्तं, ठग"
विटः
पुं*
 - -
"गांडू, इल्लती "
विटः
पुं*
 - -
चूहा
विटः
पुं*
 - -
खैर या खदिर का पेड़
विटः
पुं*
 - -
नारंगी का पेड़
विटः
पुं*
 - -
पल्लवयुक्त शाखा
L R Vaidya
English
viwa {% m. %} 1. A paramour, Sis.iv.48
2. the companion of a dissolute young man or of a courtezan
(he is represented as on familiar terms with his associate and accomplished in the arts of singing and poetry, See Mrich.iv.), विटजननखघट्टितेव वीणा Mrich.i.
3. a rogue
4. a catamite
5. the khadira tree
6. the orange tree
7. a rat
8. a branch with its shoot.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 विट्
मूलधातुः:
 विट
धात्वर्थः:
 शब्दे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 विटति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
विटँ विट शब्दे
- वेटति । विटः । इगुपधात् कः विटपः । वेटः ।। 314 ।।
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिको विदूषकः ।
प्रहासी प्रीतिदश्चाथ षिड्गः पल्लवको विटः ॥ ३३१ ॥
-wordlist-
वासन्तिक (पुं), केलिकिल (पुं), वैहासिक (पुं), विदूषक (पुं), प्रहासिन् (पुं), प्रीतिद (पुं), षिड्ग (पुं), पल्लवक (पुं), विट (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वेश्यापति
वेश्यापति, भुजङ्ग, विट, पल्लवक
वेश्यापतिर्भुजङ्गः स्याद्विटः पल्लवकः स्मृतः ।
verse 2.1.1.382
page 0045
नाममाला
Sanskrit
कान्त, इष्ट, दयित, प्रीत, प्रिय, कामिन्, कामुक, वल्लभ, असुपति, प्रेयस्, विट, रमण, वर
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।
वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
verse 0.1.1.37
page 0018
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विट, आक्रोशे । स्वने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-स्वने अक०-सेट् ।) वेटति ।आक्रोशः । कैश्चिन्न पठ्यते । स्वनः शब्दः ।इति दुर्गादासः ॥
विटः,
पुं,
 (वेटतीति । विट + कः ।) षिड्गः ।इत्यमरः ॥
(यथा, भागवते । १० । १३ । २ ।“सतामयं सारभृतां निसर्गोयदर्थवाणीश्रुतिचेतसामपि ।प्रतिक्षणं नव्यवदच्युतस्य यत्स्त्रिया विटानामिव साधु वार्त्ता ॥
”)कामुकानुचरः । धूर्त्तः । इति भरतः ॥
काम-तन्द्रकलाकोविदः । इति रसमञ्जरी ॥
पर्व्वत-विशेषः । लवणभेदः । खदिरविशेषः । मूषिकः ।इति मेदिनी । टे, २८ ॥
नारङ्गवृक्षः । इतिशब्दमाला ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
बि(वि)ट आक्रोशे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । बे(वे)टति अबे(वे)टीत्
विट आक्रोशे
सक०
 स्वने अक०
भ्वा०
पर०
 सेट् । वेटतिअवेटीत् ।
विट
पु०
 विट क । १ षिड्गे जारे अमरः । २ शृङ्गाररसनाय-कानुचरे “सम्भेगहीनसम्पद् विटस्तु धूर्त्तः फलैकदेशज्ञः । वेशोपचारकुशलो वाग्मी मधुरोऽथ बहुमतोगोष्ठ्याम्” सा० द० । ३ धूर्त्ते, “विट! विटपममुं ददस्वतस्यै” माघः ४ पर्वतभेदे ५ लवणभेदे ६ खदिरभेदे ७ मूषिकेच मेदि० । ८ नारङ्गवृक्षे शब्दमाला ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
विटँ विट आक्रोशे
- वेटति विटः वेटकः डान्तोऽयमिति नन्दी-विडालः, तमिविशिविडि (उ0 1117) इति कालन्, अत एव विड शब्दे, पिट आक्रोशे इति मल्लः पर्यट्टकान्तरे विभङ्याह 309
धातुवृत्तिः
Sanskrit
विटँ विट (अर्थः) शब्दे
( वेटतीत्यादि विटः ) इगुपधलक्षणः कः ( विटपः ) विटपविष्ठपविशिपोलपा इति निपातितः 313
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“विट शब्दे”@} 2 ‘-- आक्रोशे स्वप्ने’ इति वोपदेवः।
अत्र ‘पिट’ इति क्षीरस्वामी।
‘अर्थभेदाद् द्विः पाठः’ इति चाह।
वेटकः-टिका, वेटकः-टिका, विवेटिषकः-विविटिषकः-षिका, वेविटकः-टिका
3 वेटिता-त्री, वेटयिता-त्री, विवेटिषिता-विविटिषिता-त्री, वेविटिता-त्री
इत्यादि- कानि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककेटतिवत् 4 ऊह्यानि।
5 विटः, 6 विटपः, 7 इति अङ्गच्प्रत्ययः किच्च भवति।
तेन रूपमेवम्।
विडङ्गः द्रव्यजातिः।]] विडङ्गः इति अस्य धातोः विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६००)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३१६। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [पृष्ठम्१२३२+ २७]
04
=>
 (१९०)
05
=>
 [[१। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
06
=>
 [[२। ‘विटपविष्टप--’ (द। उ। ७-१२) इति कपन्प्रत्यये निपात्यते इति धातुवृत्ता- वुक्तम्। दशपाद्यां तु ‘विश प्रवेशने’ इत्यस्मात् धातुशकारस्य टकारे रूपमिति उक्तम्।]]
07
=>
 [[३। ‘विड इति सौत्रो धातुः’ इति द। उ। वृत्तिः। तत्पक्षे ‘विडादिभ्यः कित्’ [द। उ। ३-६१]
1 {@“विट आक्रोशे”@} 2 क्षीरतरङ्गिण्याम्, ‘विट--’ इति पठित्वा ‘डान्तोऽयमिति 3 नन्दी’ इति दृश्यते।
धातुवृत्तौ ‘बिट--बशादिः’ इति पठितम्
तत्र टिप्पन्यां ‘विट विड इति मैत्रेयः’ इति च दृश्यते।
भट्टोजिदीक्षितोऽपि ‘बिट--’ इत्येव 4 पठति।
काशकृत्स्नस्तु-- ‘विट शब्दे हास्यशब्दे’ इति।
वेटकः-टिका, वेटकः-टिका, विवेटिषकः-विविटिषकः-षिका-वेविटकः-टिका
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककेटतिवत् 5 ज्ञेयानि।
डान्तपक्षे विडालः 6 इति।
विटः प्रसिद्धः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६०१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३१७। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (विड)
04
=>
 (बशादिः)
05
=>
 (१९०)
06
=>
 [[४। “‘विड इति सौत्रो धातुः ण्यन्तः।। औणादिके कालच्प्रत्यये रूपम्
\n\n वेडयति मूषकानिति विडालः मार्जारः।” इति दशपाद्युणादिवृत्तौ (८-११५) दर्शितम्।]]
Capeller
German
विट
m.
 Schwindler, Lebemann
Bonvivant
(d.).
Burnouf
French
विट विट
m.
 rat
voleur, filou
débauché.
Montagne.
Branche avec ses rameaux.
Le विड्लवण।
Oranger
mimosa catechu, bot.
Stchoupak
French
विट-
m.
 joyeux compère, fripon
bel esprit
compagnon d'un prince
dissolu, parasite (personnage de comédie).
°चरित-कृत्- ag. qui se comporte comme un fripon.
°प्रायेण- adv. à la manière d'un fripon.
°भूत-
m.
n.
 d'un Asura.