| YouTube Channel

विचर्च्चिका (vicarccikA)

 
शब्दसागरः
English
विचर्च्चिका
f.
 (-का) Herpes, itch, scab.
E.
 वि before, चर्च्च् to speak or tell,
aff.
 ण्वुल् ।
Yates
English
वि-चर्च्चिका (का) 1.
f.
 Herpes, scab.
Wilson
English
विचर्च्चिका
f.
 (-का) Herpes, scab.
E.
 वि before चर्च्च to speak or tell,
aff.
 ण्वुल्.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विचर्च्चिका,
स्त्री,
 (विशेषेण चर्च्च्यते पाणिपादस्यत्वक् विदार्य्यते अनया इति । चर्च्च तर्जने +“रोगाख्यायां ण्वुल् बहुलम् ।” ३ । ३ । १०८ । इतिण्वुल् । टापि अत इत्वम् ।) रोगविशेषः ।विकच इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कच्छूः २ पाम३ पामा ४ । इत्यमरः ॥
अपि च ।“कच्छुः कच्छूः पाम पामा पादरोगे विच-र्च्चिका ।”इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
तदौषधम् यथा, --“करवीरं भृङ्गराजं लवणं कुष्ठकर्कटम् ।चतुर्गुणेन मूत्रेण पचेत्तैलं हरेत्ततः ।पामां विचर्च्चिकां कुष्ठमभ्यङ्गाद्धि व्रणानि वै ॥
”इति गारुडे २८७ अध्यायः ॥
* ॥
अन्यच्च ।“मरीचं त्रिवृतं कुष्ठं हरितालं मनःशिला ।देवदारु हरिद्रे द्वे कुष्ठं मांसी च चन्दनम् ॥
विशाला करवीरञ्च अर्कक्षीरं सकृत् पलम् ।एषाञ्च कार्षिको भागो विषस्यार्द्धपलं भवेत् ॥
प्रस्थं कटुकतैलस्य गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत् ।मृत्पात्रे लौहपात्रे वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥
पामा विचर्चिका चैव दद्रुविष्फोटकानि च ।अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति कोमलत्वञ्च जायते ॥
प्रसूतान्यपि श्वित्राणि तैलेनानेन म्रक्षयेत् ।चिरोत्थितमपि श्वित्रं विवर्णं तत्क्षणाद्भवेत् ॥
”इति गारुडे १९८ अध्यायः ॥
* ॥
स्वल्पकुष्ठविशेषः । यथा ।“एकं कुष्ठं स्मृतं पूर्व्वं गजचर्म्म ततः स्मृतम् ।ततश्चर्म्मदलं प्रोक्तं ततश्चापि विचर्च्चिका ॥
विपादिकाभिधा सैव पामा कच्छूस्ततः परा ।ततो दद्रुश्च विष्फोटः किटिमञ्च ततः परम् ॥
ततश्चालमकं प्रोक्तं शतारुश्च ततः परम् ।क्षुद्रकुष्ठानि चैतानि कथितानि भिषग्वरैः ॥
सकण्डुः पिडका श्यावा बहुस्रावा विच-र्च्चिका ॥
”पिडका क्षुद्रपिडका ।“दाल्यते त्वक् खरा रूक्षा जान्वोर्ज्ञेया विच-र्च्चिका ।पादे विपादिका ज्ञेया स्थानभेदाद्विचर्च्चिका ॥
”दाल्यते विदार्य्यते । केचिद्विचर्च्चिकातो विपा-दिकां विभिन्नमाहुः । इति भावप्रकाशः ॥
(सा च महापातकशेषभोगचिह्नं वैदिककर्म्म-प्रतिबन्धिका च । यथा, शुद्धितत्त्वधृतभविष्य-पुराणीयमध्यतन्त्रे षष्ठाध्याये ।“शृणु कुष्ठगणं विप्र उत्तरोत्तरतो गुरुम् ।विचर्च्चिका तु दुश्चर्म्मा चर्च्चरीयस्तृतीयकः ॥
विकर्च्चूर्व्रणताम्रौ च कृष्णश्वेते तथाष्टकम् ।एषां मध्ये तु यः कुष्ठी गर्हितः सर्व्वकर्म्मसु ॥
व्रणवत् सर्व्वगात्रेषु गण्डे भाले तथानसि ।मृते च प्रोपयेत् तीर्थे अथवा तरुमूलके ॥
”कदाचित् अग्निजन्यभूमिकम्पेऽपि विचर्च्चिकाउतपद्यते । यथा बृहत्संहितायाम् । ३२ । १४ ।“आग्नेयेऽम्बुदनाशःसलिलाशयसङ्क्षयो नृपतिवैरम् ।दद्रुविचर्च्चिकाज्वर-विसर्पिकाः पाण्डुरोगश्च ॥
”)