| YouTube Channel

विघ्नः (vighnaH)

 
Apte
English
विघ्नः [vighnḥ], [विहन्-क] (rarely
n.
 )
An obstacle, interruption, impediment, a hindrance
कुतो धर्मक्रियाविघ्नः सतां रक्षितरि त्वयि
Ś.*
 5.14
मूर्तो विघ्नस्तपस इव नः
Ś.*
 1.32
हुंकारेणेव धनुषः स हि विघ्नानपोहति
Ś.*
 3.1
Ku.*
 3.4.
Difficulty, trouble.
Comp.
 -ईशः, -ईशानः, -ईश्वरः epithets of Gaṇeśa
विघ्नेशो वः स पायाद्विवृतिषु जलधीन् पुष्कराग्रेण पीत्वा. ˚वाहनम् a rat. -कर, -कर्तृ, -कारिन्
a.
 opposing, obstructing. -ध्वंसः, -विघातः removal of obstacles. -नायकः, -नाशकः, -नाशनः epithets of Gaṇeśa. -प्रति- क्रिया removal of impediments
प्रतिशुश्राव काकुस्थस्तेभ्यो विघ्नप्रतिक्रियाम्
R.*
 15.4. -राजः, -विनायकः, -हारिन्
m.
 epithets of Gaṇeśa. -सिद्धिः
f.
 removal of obstacles.
Apte 1890
English
विघ्नः [विहन्-क] (rarely n.) 1 An obstacle, interruption, impediment, a hindrance
कुतो धर्मक्रियाविघ्नः सतां रक्षितरि त्वयि Ś. 5. 14
मूर्तो विघ्नस्तपस इव नः Ś. 1. 33
हुंकारेणेव धनुषः स हि विघ्नानपोहति Ś. 3. 1
Ku. 3. 40.
2 Difficulty, trouble.
Comp.
ईशः,
ईशानः,
ईश्वरः epithets of Gaṇeśa. °वाहनं a rat.
कर,
कर्तृ,
कारिन् a. opposing, obstructing.
ध्वंसः,
विघातः removal of obstacles.
नायकः,
नाशकः,
नाशनः epithets of Gaṇeśa.
प्रतिक्रिया removal of impediments
R. 15. 4.
राजः
विनायकः,
हारिन् m. epithets of Gaṇeśa.
सिद्धिः f. removal of obstacles.
Apte Hindi
Hindi
विघ्नः
पुं*
 - वि + हन् + क
"वाधा, हस्तक्षेप, रुकावट, अड़चन"
विघ्नः
पुं*
 - -
"कठिनाई, कष्ट"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 करमर्दः, करमर्दी, कराम्बुकः, कृष्णः, कृष्णपाकः, क्षीरफलः, डिण्डिमः, नलिनदलः, पाककृष्णः, पाकफलः, पाणिमर्दः, फलकृष्णः, फलपाकः, वनामलः, वरालकः, वराम्रः, वारिवरः, वशः, विघ्नः, सुषेणः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षः यस्य फलानि लघूनि तथा च अम्लानि सन्ति।
"मातुः करमर्दस्य व्यञ्जनं निर्माति।"
Synonyms:
 करमर्दः, करमर्दी, कराम्बुकः, कृष्णः, कृष्णपाकः, क्षीरफलः, डिण्डिमः, नलिनदलः, पाककृष्णः, पाकफलः, पाणिमर्दः, फलकृष्णः, फलपाकः, वनामलः, वरालकः, वराम्रः, वारिवरः, वशः, विघ्नः, सुषेणः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षः यस्य फलानि लघुनि तथा च अम्लानि सन्ति।
"तेन करमर्दः उन्मूलितः।"
Synonyms:
 विघ्नः, अन्तरायः, प्रत्यूहः, व्यवधानम्
noun
यद् कार्यं विहन्यते।
"अस्मिन् कार्ये विघ्नं न आगच्छेत् अतः विघ्नविनायकं पूजयामि।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: विघ्नः
Root: विघ्न
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ breaker
⇒ obstacle
⇒ destroyer
⇒ hindrance
⇒ impediment
⇒ prevention
⇒ opposition
⇒ interruption
⇒ any difficulty or trouble
⇒ Bengal currant [Carissa carandas - Bot.]
Shloka(s):
3|2|19|2 ► विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादुपघ्नोऽन्तिकाश्रये॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|19|2 ⇢ विघ्नः (विघ्न) (पुं) ⇒ breaker, obstacle, destroyer, hindrance, impediment, prevention, opposition, interruption, any difficulty or trouble, Bengal currant [Carissa carandas - Bot.]
➠ 3|2|19|2 ⇢ अन्तरायः (अन्तराय) (पुं)
➠ 3|2|19|2 ⇢ प्रत्यूहः (प्रत्यूह) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विघ्नः,
पुं,
 (विहन्यते अनेनेति । वि + हन +“घञर्थे कविधानम् ।” ३ । ३ । ५८ । इत्यस्यवार्त्तिकोक्त्या कः ।) व्याघातः । तत्पर्य्यायः ।अन्तरायः २ प्रत्यूहः ३ । इत्यमरः ॥
(यथा, मुद्राराक्षसे । २ ।“प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैःप्रारभ्य विघ्ननिहता विरमन्ति मध्याः ।विघ्नैः पुनः पुनरपि प्रतिहन्यमानाप्रारब्धमुत्तमगुणास्त्वमिवोद्बहन्ति ॥
”कृष्णपाकफला । इति शब्दचन्द्रिका ॥
शेषार्थेअमरे अविग्न इति पाठः ॥