| YouTube Channel

विक्रमार्कः (vikramArkaH)

 
Apte Hindi
Hindi
विक्रमार्कः
पुं*
 विक्रमः-अर्कः -
उज्जयिनी के एक प्रसिद्ध राजा का नाम
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विक्रमार्कः,
पुं,
 (विक्रमेण अर्क इव ।) विक्रमा-दित्यः । इति केचित् ॥
(अथ विक्रमार्कवर्णनंसन्दधाति ज्योतिर्व्विदाभरणसमाप्तौ श्रीकालि-दासः ।“वर्षे श्रुतिस्मृतिविचारविवेकरम्येश्रीभारते खधृतिसम्मित-१८० देशपीठे ।मत्तोऽधुनाकृतिरियं सति मालवेन्द्रेश्रीविक्रमार्कनृपराजवरे समासीत् ॥
”प्रथमं नृपसभायां पण्डितवर्गं वर्णयति ।“शङ्कुः सुवाग् वररुचिर्म्मणिरंशुदत्तोजिष्णुस्त्रिलोचनहरी घटकर्पराख्यः ।अन्येऽपि सन्ति कवयोऽमरसिंहपूर्व्वायस्यैव विक्रमनृपस्य सभासदोऽमी ॥
सत्यो वराहमिहिरः श्रुतसेननामाश्रीवादरायणमणित्थकुमारसिंहाः ।श्रीविक्रमार्कनृपसंसदि सन्ति चैतेश्रीकालतन्त्रकवयस्त्वपरे मदाद्याः ॥
धन्वन्तरिक्षपणकामरसिंहशङ्कु-वेतालभट्टघटखर्परकालिदासाः ।ख्यातो वराहमिहिरो नृपतेः सभायांरत्नानि वै वररुचिर्नव विक्रमस्य ॥
”अथ परिजनान् वर्णयति ।“अष्टौ यस्य शतानि मण्डलधराधीशाः सभायांसदास्युः संसत्परिणाहकोटिसुभटाः सत्पण्डिताःषोडश ।दैवज्ञा दश षण्मिताश्च भिषजो भट्टास्तथाढड्डिनोवेदज्ञा रसचन्द्रमा १६ विजयते श्रीविक्रमःसोऽधिभूः ॥
”अथास्य सैन्यं वर्णयति ।“यस्याष्टादशयोजनानि कटके पादातिकोटि-त्रयम् ३०००००००वाहानामयुतायुतञ्च १०००००००० नवतेस्त्रिघ्ना-कृति-२४३०० र्हस्तिनाम् ।नौकालक्षचतुष्टयं ४००००० विजयिनो यस्यप्रयाणे भवेत्सोऽयं विक्रमभूपतिर्व्विजयते नान्यो धरित्त्री-तले ॥
”अथास्य शाकप्रवृत्तिं दर्शयति ।“येनास्मिन् वसुधातले शकगणान् सर्व्वादिशः सङ्गरेहत्वा पञ्चनवप्रमान् ५५५५५५५५५ कलियुगेशाकपवृत्तिः कृता ।श्रीमद्बिक्रमभूभुजा प्रतिदिन मुक्तामणिस्वर्णगोसप्तीभाद्यपवर्ज्जनेन विहितो धर्म्मः सुवर्णा-ननः ॥
”अथास्य दिग्विजयमाह ।“उद्दामद्रविडद्रुमैकपरशुर्लाटाटवीपावकोवल्गद्बङ्गभुजङ्गराजगरुडो गौडाब्धिकुम्भोद्भवः ।गर्ज्जद्गुर्ज्जरराजसिन्धुरहरिर्धारान्धकारार्य्यमाकाम्बोजाम्बुजचन्द्रमा विजयते श्रीविक्रमार्कोनृपः ॥
”अथास्य प्रभुत्वादिगुणान् वर्णयति ।“येनाप्युग्रमहीधराग्रविषये दुर्ग्गाण्यसह्यान्यहोनीत्त्वा यानि नतीकृतास्तदधिपा दत्तानि तेषांपुनः ।इन्द्राम्भोध्यमरद्रुमस्मरसुरक्ष्माभृङ्गुणेनाञ्जसाश्रीमद्विक्रमभूभृताखिलजनाम्भोजेन्दुनामण्डले ॥
”अस्य पुरीं वर्णयति ।“यद्राजधान्युज्जयिनी महापुरीसदा महाकालमहेशयोगिनी ।समाश्रितप्राण्यपवर्गदायिनीश्रीविक्रमार्कोऽवनिपो जयत्यपि ॥
यो रूमदेशाधिपतिं शकेश्वरंजित्वा गृहीत्वोज्जयिनीं महाहवे ।आनीय सम्भ्राम्य सुमोच तन्त्वहोश्रीविक्रमार्कः समसह्यविक्रमः ॥
तस्मिन् सदा विक्रममेदिनीशेविराजमाने समवन्तिकायाम् ।सर्व्वप्रजामण्डलसौख्यसम्प-द्बभूव सर्व्वत्र च वेदकर्म्म ॥
शङ्क्वादिपण्डितवराः कवयस्त्वनेकेज्योतिर्व्विदः समभवंश्च वराहपूर्व्वाः ।श्रीविक्रमार्कनृपसंसदि मान्यबुद्धि-स्तैरप्यहं नृपसखा किल कालिदासः ॥
”इति ज्वोतिर्व्विदाभरणम् ॥
)