| YouTube Channel

विक्रमः (vikramaH)

 
Apte
English
विक्रमः [vikramḥ], 1 A step, stride, pace
गतेषु लीलाञ्चितविक्रमेषु
Ku.*
 1.34
Ś.*
 7.6
निष्पेषवन्त्यायतविक्रमाणि (सप्तपदानि) Bu. Ch.1.33
Mb.
 * 7.49.5
cf.
 त्रिविक्रम.
Stepping over, walking
going, gait
ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः
Rām.*
 1.8.5
गतैः सहावैः कलहंसविक्रमम्
Ki.*
 8.29.
Overcoming, overpowering.
Heroism, prowess, heroic valour
अनुत्सेकः खलु विक्रमालंकारः
V.*
 1
R.*
 12.87, 93.
N.
 of a celebrated king of Ujjayinī.
N.
 of Viṣṇu.
Strength, power.
Intensity.
Stability.
A kind of grave accent.
Non-change of the विसर्ग into an उष्मन्.
The third astrological house.Comp. -अर्कः, -आदित्यः see विक्रम. -कर्मन्
n.
 a heroic deed, feat of valour. -शीलः
N.
 of a monastery
Buddh.-स्थानम् a promenade.
Apte 1890
English
विक्रमः 1 A step, stride, pace
गतेषु लीलांचितविक्रमेषु Ku. 1. 34
Ś. 7. 6
cf. त्रिविक्रम.
2 Stepping over, walking.
3 Overcoming, overpowering.
4 Heroism, prowess, heroic valour
अनुत्सेकः खलु विक्रमालंकारः V. 1
R. 12. 87, 93.
5 N. of a celebrated king of Ujjayinī
see App. II.
6 N. of Viṣṇu.
7 Strength, power.
Comp.
अर्कः,
आदित्यः see विक्रम.
कर्मन् n. a heroic deed, feat of valour.
Apte Hindi
Hindi
विक्रमः
पुं*
 - "वि + क्रम् + घञ्, अच् वा"
"कदम, डग, पग"
विक्रमः
पुं*
 - -
"कदम रखना, चलना"
विक्रमः
पुं*
 - -
"पकड़ लेना, प्रभाव डाल लेना"
विक्रमः
पुं*
 - -
"वीरता, शौर्य, नायक की बहादुरी"
विक्रमः
पुं*
 - -
उज्जयिनी के एक प्रसिद्ध राजा का नाम
विक्रमः
पुं*
 - -
विष्णु का नाम
विक्रमः
पुं*
 - विक्रम+घञ्
"गुरु स्वर, उदात्त स्वराघात"
विक्रमः
पुं*
 - विक्रम+घञ्
जन्म कुण्डली में लग्न से तीसरा घर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सामर्थ्यम्, शक्तिः, बलम्, प्रभावः, वीर्यम्, ऊर्जः, सहः, ओजः, विभवः, तेजः, विक्रमः, पराक्रमः, शौर्यम्, द्रविणम्, तरः, सहः, स्थामः, शुष्मम्, प्राणः, शक्तिता, वया, ईशा, आयत्तिः, आस्पदम्, उत्साहः, ऐधम्, ऐश्यम्, तवः, प्रतापः, प्रबलता, प्रबलता, सबलता, प्रबलत्वम्, प्रासहः, धिष्ण्यम्, वैभवम्, शम्बरः
noun
शारिरिकी क्षमता यया मनुष्यः कार्यं कर्तुं शक्यते।
"भरतस्य सामर्थ्यं केन अपि न ज्ञायते।"
Synonyms:
 वीरता, पौरुषम्, पौरुष्यम्, बलवीर्यम्, विक्रमः, विक्रान्तिः, वीरत्वम्
noun
वीरस्य भावः अवस्था वा।
"राज्ञेः लक्ष्मेः वीरता ख्याता एव।"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
प्रतियोगितादिषु स्थापितः सार्वकालिकाः उच्चतमः मानः।
"सचिनेन क्रिकेटक्षेत्रे नूतनाः विक्रमाः प्रस्थापिताः।"
Synonyms:
 विष्णुः, नारायणः, कृष्णः, वैकुण्ठः, विष्टरश्रवाः, दामोदरः, हृषीकेशः, केशवः, माधवः, स्वभूः, दैत्यारिः, पुण्डरीकाक्षः, गोविन्दः, गरुडध्वजः, पीताम्बरः, अच्युतः, शार्ङ्गी, विष्वक्सेनः, जनार्दनः, उपेन्द्रः, इन्द्रावरजः, चक्रपाणिः, चतुर्भुजः, पद्मनाभः, मधुरिपुः, वासुदेवः, त्रिविक्रमः, दैवकीनन्दनः, शौरिः, श्रीपतिः, पुरुषोत्तमः, वनमाली, बलिध्वंसी, कंसारातिः, अधोक्षजः, विश्वम्भरः, कैटभजित्, विधुः, श्रीवत्सलाञछनः, पुराणपुरुषः, वृष्णिः, शतधामा, गदाग्रजः, एकशृङ्गः, जगन्नाथः, विश्वरूपः, सनातनः, मुकुन्दः, राहुभेदी, वामनः, शिवकीर्तनः, श्रीनिवासः, अजः, वासुः, श्रीहरिः, कंसारिः, नृहरिः, विभुः, मधुजित्, मधुसूदनः, कान्तः, पुरुषः, श्रीगर्भः, श्रीकरः, श्रीमान्, श्रीधरः, श्रीनिकेतनः, श्रीकान्तः, श्रीशः, प्रभुः, जगदीशः, गदाधरः, अजितः, जितामित्रः, ऋतधामा, शशबिन्दुः, पुनर्वसुः, आदिदेवः, श्रीवराहः, सहस्रवदनः, त्रिपात्, ऊर्ध्वदेवः, गृध्नुः, हरिः, यादवः, चाणूरसूदनः, सदायोगी, ध्रुवः, हेमशङ्खः, शतावर्त्ती, कालनेमिरिपुः, सोमसिन्धुः, विरिञ्चिः, धरणीधरः, बहुमूर्द्धा, वर्धमानः, शतानन्दः, वृषान्तकः, रन्तिदेवः, वृषाकपिः, जिष्णुः, दाशार्हः, अब्धिशयनः, इन्द्रानुजः, जलशयः, यज्ञपुरुषः, तार्क्षध्वजः, षड्बिन्दुः, पद्मेशः, मार्जः, जिनः, कुमोदकः, जह्नुः, वसुः, शतावर्तः, मुञ्जकेशी, बभ्रुः, वेधाः, प्रस्निशृङ्गः, आत्मभूः, सुवर्णबिन्दुः, श्रीवत्सः, गदाभृत्, शार्ङ्गभृत्, चक्रभृत्, श्रीवत्सभृत्, शङ्खभृत्, जलशायी, मुरमर्दनः, लक्ष्मीपतिः, मुरारिः, अमृतः, अरिष्टनेमः, कपिः, केशः, जगदीशः, जनार्दनः, जिनः, जिष्णुः, विक्रमः, शर्वः
noun
देवताविशेषः हिन्दुधर्मानुसारं जगतः पालनकर्ता।
"एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः।"
Synonyms:
 शक्तिः, सत्त्वम्, सामर्थ्यम्, बलम्, क्षमता, ऊर्जः, वीर्यम्, विक्रमः
noun
तत् तत्त्वम् यस्य प्रभावेण किमपि कार्यं कर्तुं कारयितुं वा शक्यते।
"अस्मिन् कार्ये तव शक्तिं ज्ञास्यामि।"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
लेखकनामविशेषः ।
"विक्रमः इति नामकानां लेखकानां उल्लेखः विवरणपुस्तिकायाम् अस्ति"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
वत्सप्रियः पुत्रः ।
"विक्रमस्य उल्लेखः मार्कण्डेयपुराणे अस्ति"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
कनकस्य पुत्रः ।
"विक्रमस्य उल्लेखः विवरणपुस्तिकायाम् अस्ति"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
नगरविशेषः ।
"विवरणपुस्तिकायां विक्रमस्य वर्णनं प्राप्यते"
Synonyms:
 विक्रमः
noun
वसोः पुत्रः ।
"विक्रमस्य उल्लेखः कथासरित्सागरे अस्ति"
Tamil
Tamil
விக்ரம: : சூரத்தனம், பராக்கிரமம், திறமை, விஷ்ணு, காலடி, அடிச் சுவடு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विक्रमः,
पुं,
 (विशेषेण क्रामतीति । वि + क्रम +अच् ।) विष्णुः । यथा, विष्णुसहस्रनामस्तोत्रे ।“ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ॥
”(वि + क्रम + घञ् ।) शौर्य्यातिशयः । तत्-पर्य्यायः । अतिशक्तिता २ । इत्यमरभरतौ ॥
(यथा, रघुः । १२ । ८७ ।“अन्योन्यदर्शनप्राप्तविक्रमावसरं चिरात् ।रामरावणयोर्युद्धं चरितार्थमिवाभवत् ॥
”)क्रान्तिमात्रम् । इति मेदिनी । मे, ५४ ॥
(पाद-विक्षेपः । यथा, रामायणे । १ । १ । १० ।“आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुवि-क्रमः ॥
”)विक्रमादित्यराजा । यथा, --“धन्वन्तरिक्षपणकामरसिंहशङ्कु-वेतालभट्टघटकर्परकालिदासाः ।ख्यातो वराहमिहिरो नृपतेः सभायांरत्नानि वै वररुचिर्नव विक्रमस्य ॥
”इति नवरत्नश्लोकः ॥
चरणः । शक्तिः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(स्थितिः । यथा, भागवते । २ । ८ । २० ।“संप्लवः सर्व्वभूतानां विक्रमः प्रतिसंक्रमः ।इष्टापूर्त्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः ॥
”“विक्रमः स्थितिः प्रतिसंक्रमो महाप्रलयः ।”इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
* ॥
) प्रभवादि-षष्टिसंवत्सरान्तर्गतचतुर्द्दशंवर्षम् । यथा“जायन्ते सर्व्वशस्यानि मेदिनी निरुपद्रवा ।लवणं मधु गव्यञ्च महार्घ्यं विक्रमे प्रिये ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
(स्वनामख्यातकविविशेषः । स च नेमिदूताख्य-खण्डकाव्यं विरचितवान् । तथा च नेमिदूतेउक्तम् ।“तद्दःखाथ प्रचरकवितुः कालिदांसस्य काव्या-दन्त्यं पादं सुपदरचितान् मेघदूताद्गृहीत्वा ।श्रीमन्नमेश्चरितविशदं साङ्गणस्याङ्गजन्माचक्रे काव्यं बुधजनमनःप्रीतये विक्रमाख्यः ॥
”वत्सप्रीपुत्त्रः । यथा, मार्कण्डेये । ११७ । १ ।“तस्य तस्यां सुनन्दायां पुत्त्रा द्बादश जज्ञिरे ।प्रांशुः प्रवीरः शूरश्च सुचक्रो विक्रमः क्रमः ॥
”)