विकिर (vikira)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विकिर m.
  (-रः)
	 1. A bird in general.
	 2. A well.
	 3. A fallen fragment, 
a scattered portion. 
	 4. Scattering.
	 5. A tree.
 E.
  वि apart,  &c.,  कॄ
to scatter,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 विकिर m.
  a scattered portion of rice etc. ((r. ))
 a kind of
bird. 

Yates

English

 वि-किर (रः) 1.
m.
  A bird in general
a well
 a fragment.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   विकिर  vikira  m.
   particular fire  
   विकिर  vikira  m.
   scattered portion of rice   
   विकिर  vikira  m.
   scatterer  
   विकिर  vikira  m.
   kind of gallinaceous bird   
   विकिर  vikira  m.
   water trickled through  
   विकिर  vikira  m.
   scattering or anything scattered     
            

Wilson

English

 विकिर
m.
  (-रः)
1 A bird in general.
2 A well.
3 A fallen fragment,  a scattered portion. 
4 Scattering.
E.
  वि apart,  &c.,  कॄ to scatter,  क aff.
  

Apte

English

विकिरः [vikirḥ],  1 A scattered portion or fallen bit.

One who tears or scatters,  a bird
 कङ्कोलीफलजग्धिमुग्धविकिर- व्याहारिणस्तद्भुवो भागाः Māl.
 6.19.

A well.

A tree.

A scattered portion of rice (offered to hostile beings in a sacrifiee)
 उच्छिष्टं भागधेयं स्याद्दर्भेषु विकिरश्च यः Ms.*
  3. 245.

Water trickled through
 Suśr.

Apte 1890

English

 विकिरः 1 A scattered portion or fallen bit. 
2 One who tears or scatters,  a bird
 कंकोलीफलजग्धिमुग्धविकिरव्याहारिणस्तद्भुवो भागाः Māl. 6. 19. 
3 A well. 
4 A tree. 

Monier Williams Cologne

English

 वि-किर a,  वि-किरण,  वि-कीर्ण &c.
  ,  see under वि-√ कॄ.

 वि-किर b m.
  scattering or anything scattered,  L.
 

 a scattered portion of rice (offered to conciliate beings hostile to sacrifice),  Mn.
   iii,  245

 ‘scatterer’,  a kind of gallinaceous bird,  Āpast.
 

 a partic.  Agni,  ib.

 water trickled through,  Suśr.
  (चिकिर,  Bhpr.
  )

Monier Williams 1872

English

 विकिर वि-किर,  वि-किरत्,  &c. See under
वि-कॄ,  p. 910,  col. 3.

 वि-किर,  अस्,  m. scattering,  tearing,  one who scat-
ters or tears,  a bird,  a scattered portion or fallen
fragment,  anything dropped
 a well.

Macdonell

English

 विकिर vi-kira,  m.
  rice (etc.) scattered as 🞄an offering to conciliate beings obstructive of 🞄sacrifive
 (scraper),  kind of gallinaceous bird
 🞄n.  scattering,  strewing
 -kīrṇa,  pp. (√ kṝ) 🞄scattered etc..

Benfey

English

 विकिर विकिर,  m.
 
 I. i. e. वि-कॄ + अ, 
 1. A fallen fragment,  what has been
dropped,  Man.  3,  245.
 2. Scattering.
 3. A well.
 II. A bird.

Apte Hindi

Hindi

विकिरः
पुं*
  - वि +  कृ + अप्
बिखरा हुआ भाग या गिरा हुआ नन्हा टुकड़ा

विकिरः
पुं*
  - -
जो फाड़ता या बखेरता है पक्षी

विकिरः
पुं*
  - -
कूआँ

विकिरः
पुं*
  - -
वृक्ष

विकिरः
पुं*
  - वि+कृ+अच्
कुछ गौण पितरों को प्रसन्न करने के लिए बखेरा गया चावल

L R Vaidya

English

 vikira {% m. %} 1. A scattered portion
a bird,  कंकोलीफलजग्धिमुग्धविकिरव्याहारिणस्तद्भुवो भागाः M.M.vi.
a tree
a well.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 vikira (see also s.v. vikara
 m. or nt.
 Skt.,  not precisely in this sense
 cf. Skt. vikiraṇa),  (act of) strewing,  throwing about: in Bhvr. cpd.,  (padminivanaṃ,  or Lumbinivanaṃ …) varasurabhikusuma-vikiraṃ (so mss. first time,  second time °vikaraṃ
 Senart em. °nikaraṃ) Mv 〔i.215.15〕 = 〔ii.18.11〕 (vs),  having a strewing of beautiful fragrant flowers
 °ram,  acc. sg. as adv.,  with throwing about of …,  Prāt 〔534.1〕,  where text śista-vi°,  but see under śista and -pṛthakkārakam.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।
नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥
पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।
त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥
पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
-wordlist-
 
विहग (पुं),  विहङ्गम (पुं),  खग (पुं),  पतग (पुं),  विहङ्ग (पुं),  शकुनि (पुं),  शकुन्ति (पुं),  शकुन (पुं),  वि (पुं),  वयस् (पुं),  शकुन्त (पुं),  नभसङ्गम (पुं),  विकिर (पुं),  पत्त्ररथ (पुं),  विहायस् (पुं),  द्विज (पुं),  पक्षिन् (पुं),  विष्किर (पुं),  पतत्रिन् (पुं),  पतत् (पुं),  पतङ्ग (पुं),  पित्सन् (पुं),  नीडज (पुं),  अण्डज (पुं),  अगौकस् (पुं),  चञ्चु (स्त्री),  चञ्चू (स्त्री),  सृपाटिका (स्त्री),  त्रोटि (स्त्री),  पत्त्र (क्ली),  पतत्त्र (क्ली),  पिच्छ (क्ली),  वाज (पुं),  तनूरुह (पुंक्ली),  पक्ष (पुं),  गरुत् (पुंक्ली),  छद (पुंक्ली),  पक्षमूल (क्ली),  पक्षति (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पतन्
पतन्,  पतङ्ग,  पतग,  पतत्रिन्,  पत्त्रिन्,  शकुन्ति,  शकुनि,  शकुन्त,  वयस्,  विहायस्,  विहग,  विहङ्ग,  विहङ्गम,  पत्त्ररथ,  गरुत्मत्,  शकुन,  खग,  नगौकस्,  पक्षिन्,  वि,  विष्किर,  विकिर,  अण्डज,  नीडज,  वाजि,  द्विज
पतन्पतङ्गः पतगः पतत्री, 
पत्त्री शकुन्तिः शकुनिः शकुन्तः ।
वयो विहायो विहगो विहङ्गो, 
विहङ्गमः पत्त्ररथो गरुत्मान् ॥ २३७ ॥
शकुनः खगो नगौकाः पक्षी विर्विष्किरस्तथा विकिरः ।
अण्डजनीडजवाजिद्विजाश्च कथिताः समानार्थाः ॥ २३८ ॥
verse 2.1.1.237
page 0029

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विकिरः,  पुं,
   (विकिरति मृत्तिकादीन् भोजनार्थ-मिति । वि + कॄश विक्षेपे + इगुपधेति कः ।)पक्षी । इत्यमरः ॥
 (अस्य पर्य्यायो यथा,  --“पक्षी खगो विहङ्गश्च विहगश्च विहङ्गमः ।शकुनिर्विः पतत्त्री च विष्किरो विकिरो-ऽण्डजः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥
)कूपः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (विकीर्य्यते इति ।वि + कॄ + घञर्थे कः ।) पूजाकालीनविघ्नोत्-सारणार्थक्षेपणीयतण्डुलादिः । यथा । फडितिसप्त जप्तान् विकिरानादाय ।“अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः ।ये भूता विघ्नकर्त्तारस्ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ॥
”इति विकिरेत् ॥
यथा,  --“लाजचन्दनसिद्धार्थभस्मदूर्व्वाकूशाक्षताः ।विकिरा इति सन्दिष्टाः सर्व्वविघ्नौघनाशकाः ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
अग्निदग्धादीनां पिण्डम् । यथा,  मनुः । ३ । २४५ ।“असंस्कृतप्रमीतानां योगिनां कुलयोषिताम् ।उच्छिष्टं भागधेयं स्याद्दर्भेषु विकिरश्च यः ॥
”अपि च ।“पिण्डनिर्व्वापरहितं यत्तु श्राद्धं विधीयते ।स्वधावाचनलोपोऽत्र विकिरस्तु न लुप्यते ॥
”इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
(यथा च मार्कण्डेये । ३१ । १२ ।“ये वा दग्धाः कुले बालाः क्रियायोग्याह्यसंस्कृताः ।विपन्नास्तेऽन्नविकिरसम्मार्ज्जनजलाशिनः ॥
” * ॥
जलविशेषे,  क्ली । तथा च चिन्तामणिधृतवच-नम् ।“नद्यादिनिकटे भूमिर्या भवेद्बालुकामयी ।उद्भाव्यते ततो यत्तु तज्जलं विकिरं विदुः ॥
विकिरं शीतलं स्वच्छं निर्द्दोषं लघु च स्मृतम् ।तुवरं स्वादु पित्तघ्नं मनाक् कफकरं स्मृतम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विकिर पुंस्त्री० वि + कॄ--क । १ विहगे अमरः स्त्रियां ङीष् ।२ वृक्षे त्रिका० । विकीर्य्यते घञर्थे क । ३ विघ्नोपशान्तयेउत्क्षिप्तश्वेतसर्षपादौ “लाजचन्दनसिद्धार्थभस्मदूर्वाकु-शाक्षताः । विकिरा इति सन्दिष्टा सर्वविघ्नौथनाशनाः”तन्त्रसा० । ४ अग्निदग्धादीनां पित्तनिर्वपने “असंकृत-प्रमीतानां योगिनां कुलयोपिताम् । उच्छिष्टं भागधेयंस्यात् दर्मेषु विकिरश्च यः” श्रा० त० ।“पिण्डनिर्वापरहितं यत्तु श्राद्धं विधीयते । स्वधावाच-नलोपोऽत्र विकिरस्तु न लुप्यते” आ० त० ।

Capeller

German

 विकिर m.
  Kötnerspende (eig. = folg.).

Burnouf

French

 विकिर विकिर m.
  (कॄ) fontaine,  source.
		 Oiseau,  en
gén. 

Stchoupak

French

 वि-किर-
 m.
  grains,  not. de riz,  répandus comme offrande 
 oiseau 
-ण- nt. fait de répandre.
°व्याहारिन्- m.
  pl.
  gazouillis d'oiseaux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.