| YouTube Channel

वासव (vAsava)

 
शब्दसागरः
English
वासव
m.
 (-वः) INDRA.
f.
 (-वी) The mother of VYĀSA.
E.
 वसु a VASU,
अण्
aff.
Capeller Eng
English
1 वासव॑
f.
 ई relating to or descended from the Vasus
m.
E.
 of Indra.
2 वासव
f.
 ई belonging to Indra
f.
 ई (±दिश्) his
region, the east.
Yates
English
वासव (वः) 1.
m.
 Indra.
f.
 Mother
of
Vyāsa.
Spoken Sanskrit
English
वासव vAsava
adj.
 derived or descended from them
वासव vAsava
adj.
 containing the word vasu
वासव vAsava
m.
 east
वासव vAsava
m.
 son of vasu
वासव vAsava
m.
 indra's region or quarter
वासव vAsava
m.
 indra's energy
वासव vAsava
m.
 Indra
वासव vAsava
m.
n.
 name of the nakSatra dhaniSThA
Wilson
English
वासव
m.
 (-वः) INDRA.
f.
 (-वी) The mother of VYĀSA.
E.
 वसु a Vasu, and अण्
aff.
Apte
English
वासव [vāsava],
a.
 (-वी
f.
 ) [वसुरेव स्वार्थे अण् वसूनि सन्त्यस्य अण् वा]
Relating to the Vasus.
Belonging to Indra
पाण्डुतां वासवी दिगयासीत् K.
वासवीनां चमूनाम्
Me.*
 45. -वः
N.
 of Indra
स वासवेनासनसंनिकृष्टमितो निषीदेति विसृष्टभूमिः
Ku.*
 3.2
R.*
 5.5. -वम् The constellation Dhaniṣṭhā.Comp. -अनुजः Viṣṇu or Kṛiṣṇa
स्मितपूर्वमुवाचेदं भगवान् वासुवानुजः
Mb.
 * 12.46.1. -चापः a rainbow.
दत्ता
N.
 of a work by Subandhu.
N.
 of a heroine of several stories. [Different writers give different accounts of this lady. According to Kathāsaritsāgara she was the daughter of king Chaṇḍamahāsena of Ujjayinī and was carried off by Udayana, king of Vatsa. Śrīharṣa represents her to be the daughter of king Pradyota (see
Ratn.*
 1.1.), and, according to Mallinātha's comment on the line प्रद्योतस्य प्रियदुहितरं वत्सराजो$त्र जह्रे she was the daughter of Pradyota, king of Ujjayinī. Bhavabhūti says that she was betrothed by her father to king Sañjaya, but that she offered herself to Udayana
(see
Māl.
 2.). But the Vāsavadattā of Subandhu has nothing in common with the story of Vatsa, except the name of the heroine, as she is represented to have been betrothed by her father to Puṣpaketu, but carried off by Kandarpaketu. It is probable that there were several heroines bearing the name Vāsavadattā.] -दिश्
f.
 the east.
Apte 1890
English
वासव a. (वी f.) [वसुरेव स्वार्थे अण् वसूनि संत्यस्य अण् वा] Belonging to Indra
पांडुतां वासवी दिगयसीत् K.
वासवीनां चमूनां Me. 43.
वः N. of Indra
Ku. 3. 2, R. 5. 5.
वं The constellation Dhaniṣṭhā.
Comp.
दत्ता {1} N. of a work by Subandhu. {2} N. of a heroine of several stories. [Different writers give different accounts of this lady. According to Kathāsaritsāgara she was the daughter of king Caṇḍamahāsena of Ujjayinī and was carried off by Udayana, king of Vatsa. Śrīharṣa represents her to be the daughter of king Pradyota (see Ratn. 1. 10), and, according to Mallinātha's comment on the line प्रद्योतस्य प्रियदुहितरं वत्सराजोऽत्र जह्रे she was the daughter of Pradyota king of Ujjayinī. Bhavabhūti says that she was betrothed by her father to king Saṃjaya, but that she offered herself to Udayana
(see Māl. 2). But the Vāsavadattā of Subandhu has nothing in common with the story of Vatsa, except the name of the heroine, as she is represented to have been betrothed by her father to Puṣpaketu, but carried off by Kandarpaketu. It is probable that there were several heroines bearing the name Vāsavadattā.].
Monier Williams Cologne
English
वासव॑ mf(ई)n. (fr. 1. वसु) relating or belonging to the Vasus, derived or descended from them
&c.
 ,
AV.
TS.
Kāṭh.
ĀśvŚr.
relating or belonging to (king) Vasu,
MBh.
containing the word वसु g. विमुक्तादि
वासव॑
m.
N.
 of Indra (as chief of the Vasus),
MBh.
Kāv.
&c.
a son of (king) Vasu,
MBh.
(with इन्द्रस्य)
N.
 of a Sāman,
L.
 of a poet,
Cat.
वासव॑ mn.
N.
 of the Nakṣatra Dhaniṣṭhā (presided over by the Vasus),
Sūryas.
वासव॑
n.
N.
 of a Sāman, ĀrṣBr.
वासव॑ mf(ई)n. relating or belonging to Indra,
Kād.
Monier Williams 1872
English
वासव वासव, अस्, ई, अम् (fr. वसु), belong-
ing to Indra
accompanied by the Vasus
(अस्), m.,
N. of Indra
(ई), f. the mother of Vyāsa.
—वासव-
दत्ता, f., N. of the wife of Nidhi-pati
of a work by
Subandhu (describing the amours of Kandarpa-ketu
and Vāsava-dattā).
—वासवेश्वर-तीर्थ, अम्, n.,
N. of a Tīrtha.
—वासवोपम (°व-उप्°), अस्, आ,
अम्, resembling or like Indra.
Macdonell
English
वासव vāsav-á,
a.
 (ī) belonging to, derived 🞄from (etc.) the Vasus
m.
 chief of the Vasus, 🞄Indra
a.
 (ī) belonging to Indra (ī ± diś, 🞄f. east): -cāpa, Indraʼs bow, rainbow
-dattā,
f.
 frequent N.
story of Vāsavadattā
T. 🞄of a novel by Sabandhu
-diś,
f.
 Indraʼs 🞄quarter, east
-āśā,
f.
 id..
Benfey
English
वासव वासव, i. e. वसु + अ,
I.
m.
Indra, Chr. 22, 23.
II.
f.
 वी, The
mother of Vyāsa.
III.
adj.
 ,
f.
 वी, Be-
longing to Indra, Megh. 44.
Hindi
Hindi
इंद्रा
Apte Hindi
Hindi
वासव
वि* - "वसुरेव स्वार्थे अण्, वसूनि सन्त्यस्य अण् "
इन्द्र सम्बन्धी
वासवः
पुं*
 - -
इन्द्र का नाम
L R Vaidya
English
vAsava {% (I) a. (f. वी) %} Belonging to Indra, रक्षाहेतोर्नवशशिभृता वासवीनां चमूनाम् Megh.i.43.
vAsava {% (II) m. %} An epithet of Indra, R.iii.58, v.5.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१४, इन्द्र, इन्द्रक, कौशिक, गुणस्थान, जिष्णु, पुरन्दर, पूर्वप, भुवन, भूतग्राम, मनु, रज्जु, लोक, वज्रिन्, वासव, विद्या, शक, शक्वरी, शचीपति, सुराधिप, सुरेश
Bopp
Latin
वासव m. (a वसुस् Vasus q. v. suff. अ) Vâsavus, cogno-
men Indri. IN. 2. 22.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
हरि
पु
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, सितांशु, यम, इन्द्र, भानु, मरुत्, भेक, वाजिन्, कपि, अंशु, भीरु, सोम, शुक्ल, सर्प, स्वर्णवर्ण
अर्क-मर्कट-मण्डूक-विष्णु-वासव-वायवः ।
तुरङ्ग-सिंह-सितांशुर्यमाश्च हरयो दश ॥ ७ ॥
हरिरिन्द्रो हरिर्भानुर्हरिर्विष्णुर्हरिर्मरुत् ।
हरिः सिंहो हरिर्भेको हरिर्वाजी हरिः कपिः ॥ ८ ॥
हरिरंशुर्हरिर्भीरुर्हरिः सोमो हरिर्यमः ।
हरिः शुक्लो हरिः सर्पः स्वर्णवर्णो हरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
verse 1.1.1.7
page 0001
वसु
पु
वसु, सूर्य, वह्नि, श्री, वासव, धरादि
वसुः सूर्यो वसुर्वह्निर्वसुः श्रीर्वासवो वसुः ।
वसु रत्नं वसु द्रव्यं वसवोऽष्टौ धरादयः ॥ २८ ॥
verse 1.1.1.28
page 0002
कौशिक
पु
कौशिक, वासव, उलूक
कौशिकौ वासवोलूकौ सायकावसिमार्गणौ ॥ १९ ॥
verse 3.1.1.19
page 0014
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
वासव poet. Padyāvalī.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Vāsava,
(1) n. of a former Buddha: Mv 〔iii.233.3〕
(2) n. of an ancient king, previous incarnation of Śaṅkha: Divy 〔62.7 ff.〕
(3) n. of another ancient king, vassal or neighbor of Dīpa: Divy 〔246.13 ff.〕
(4) n. of a yakṣa: Māy 〔20〕.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
इन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनोऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः ।
प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ १७१ ॥
सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ ।
पर्जन्यहर्यश्वऋभुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस्तुराषाट् ॥ १७२ ॥
सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः ।
कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ १७३ ॥
पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु ।
-wordlist-
दिक्पाल (पुं), इन्द्र (पुं), हरि (पुं), दुश्च्यवन (पुं), अच्युताग्रज (पुं), वज्रिन् (पुं), विडौजस् (पुं), मघवन् (पुं), पुरन्दर (पुं), प्राचीनबर्हिस् (पुं), पुरुहूत (पुं), वासव (पुं), सङ्क्रन्दन (पुं), आखण्डल (पुं), मेघवाहन (पुं), सुत्रामन् (पुं), वास्तोष्पति (पुं), दल्मि (पुं), शक्र (पुं), वृषन् (पुं), सुनाशीर (पुं), सहस्रनेत्र (पुं), पर्जन्य (पुं), हर्यश्व (पुं), ऋभुक्षिन् (पुं), बाहुदन्तेय (पुं), वृद्धश्रवस् (पुं), तुराषाह् (पुं), सुरर्षभ (पुं), तपस्तक्ष (पुं), जिष्णु (पुं), वरक्रतु (पुं), शतक्रतु (पुं), कौशिक (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), देवपति (पुं), अप्सरःपति (पुं), स्वर्गपति (पुं), शचीपति (पुं), पृतनाषाह् (पुं), उग्रधन्वन् (पुं), मरुत्वत् (पुं), मघवन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
इन्द्र
इन्द्र, दुश्च्यवन, हरि, सुरपति, सङ्क्रन्दन, वासव, वृत्रारि, बलसूदन, शतमख, वृद्धश्रवस्, कौशिक, जिष्णु, वज्रधर, सहस्रनयन, वास्तोष्पति, गोपति, पर्जन्य, मघवन्, वृषन्, हरिहय, प्राचीनबर्हिस्, पुरुहूत, पृतनाषाट्, पुरन्दर, पूर्वदिक्पति, स्वाराज्, आखण्डल, तुराषाह्, सुत्रामन्, गोत्रभिद्, सुनासीर, शक्र, उग्रधन्वन्, हरिवत्, पाकशासन, दिवस्पति, विडौजस्, मरुत्वत्, मेघवाहन
इन्द्रो दुश्च्यवनो हरिः सुरपतिः सङ्क्रन्दनो वासवो,
वृत्रारिर्बलसूदनः शतमखो वृद्धश्रवाः कौशिकः ।
जिष्णुर्वज्रधरः सहस्रनयनो वास्तोष्पतिर्गोपतिः,
पर्जन्यो मघवा वृषा हरिहयः प्राचीनबर्हिः स्मृतः ॥ ५२ ॥
पुरुहूतः पृतनाषाट् पुरन्दरः पूर्वदिक्पतिः स्वाराट् ।
आखण्डलस्तुराषाट् सुत्रामा गोत्रभित्सुनासीरः ॥ ५३ ॥
शक्रः स्यादुग्रधन्वा च हरिवान्पाकशासनः ।
दिवस्पतिर्विडौजाश्च मरुत्वान्मेघवाहनः ॥ ५४ ॥
verse 1.1.1.52
page 0008
हरि
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, शीतांशु, यम
अर्कमर्कटमण्डूकविष्णुवासववायवः ।
तुरङ्गसिंहशीतांशुयमाश्च हरयो दश ॥ ८५६ ॥
verse 5.1.1.856
page 0098
नाममाला
Sanskrit
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
Mahabharata
English
Vāsava = Indra, q.v. (add. VI, 1706 (only B.)).--Do.^2 = Śiva (1000 names^2).
Vāsava, adj. (“belonging to Vasu [Uparicara]”). § 76 (Matsya): I, 63, 2389 (vīryaṃ).
Vāsava, adj. (“belonging to Vāsava [i.e. Indra]”). § 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 5030 (lokaṃ).--§ 547 (Karṇa): III, 310, 17211 (sc. śaktiṃ, i.e. Amoghā given by Indra to Karṇa).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 147, 6331 (sc. śaktiḥ, do.).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 173, 7812 (sc. śaktiḥ, do.)
183, 8302 (sc. śaktiṃ, do.), 8303 (sc. śaktiḥ, do.), 8354 (sc. śaktiḥ, do.), 8356 (sc. śaktiṃ, do.).--§ 611 (Śalyap.): IX, 11, 581 (ºīm aśanīm iva).--§ 641 (Rājadh.): XII, 64, 2399 (rūpaṃ).--§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 107, 5225 (lokaṃ).
Vāsava, pl. (ºāḥ) (“the sons of vasu [Uparicara]”). § 74 (Vasu): I, 63, 2365 (pañca, i.e. Bṛhadratha, etc.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वासवः,
पुं,
 (वसुरेव । प्रज्ञाद्यण् ।) इन्द्रः । इत्य-मरः ॥
(यथा, महाभारते । ३ । ४३ । २२ ।“सहस्राक्षनियोगात् स पार्थः शक्रासनं गतः ।अध्यक्रामदमेयात्मा द्वितीय इव वासवः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वासव
पु०
 वसुरेव स्वार्थेऽण् वसूनि सन्त्यस्य अण् वा ।१ इन्द्रे वसोरपत्यं स्त्री अण् ङीप् । २ व्यासमातरिमत्स्यगन्धायाम् स्त्री हेमच० । ३ धनिष्ठानक्षत्रे
न०
 ज्यो
Capeller
German
1. वासव॑,
f.
 ई von den Vasu stammend
m.
 Bein. Indra's.
2. वासव,
f.
 ई Indra gehörig
f.
 (mit u.
ohne दिश्) der Osten.
Burnouf
French
वासव वासव
m.
 (वसु) Indra. -- F. वासवी la
mère de Vyāsa.
Stchoupak
French
वासव-
-ई- a. relatif aux Vasu, au roi Vasu, à Indra, issu de
ces personnages
m.
 Indra
fils du roi Vasu
nt.
n.
 d'un Sāman
f.
 patron. de
la mère de Vyāsa.
°चाप-
m.
 arc d'Indra, arc-en-ciel.
°ज-
m.
 fils d'Indra, patron. d'Arjuna.
°दत्ता-
f.
n.
 de diverses femmes, dont la femme du roi Udayana et
l'héroïne du roman de Subandhu, qui porte ce nom.
°दिश्-
f.
 région d'Indra, Orient.