| YouTube Channel

वासः (vAsaH)

 
Apte
English
वासः [vāsḥ], [वस् निवासे आच्छादने वा घञ्]
Perfume.
Living, dwelling
वासो यस्य हरेः करे
Bv.*
 1.63
R.*
 19.2
नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम
Bg.*
 1.44.
An abode, a habitation, house
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः
Mb.
 * 12.145.7.
Site, situation
अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः
Mb.
 * 3.176.4.
A day's journey.
Imagination. (वासना).
Semblance.
Clothes, dress.
Comp.
 -अ (आ) -गारः, -रम्, -गृहम्, -वेश्यम्
n.
 the inner apartments of a house
particularly bed-chamber
धर्मासनाद्विशति वासगृहं नरेन्द्रः
U.*
 1.7
समयः खलु ते वासगृहप्र- वेशस्य
V.*
 3.
कर्णी a hall where public exhibitions (such as dancing, wrestling matches
&c.
 ) are held.
a sacrificial hall.
गृहम् the inner part of a house.
bed-chamber
धर्मासनाद्विशति वासगृहं नरेन्द्रः
U.*
 1.7.-ताम्बूलम् betel mixed with other fragrant species
वासताम्बूलवीटिकां ... उपयुज्य
Dk.*
 2.2. -पर्ययः a change of residence
नोत्सीदेम महाराज क्रियतां वासपर्ययः
Mb.
 * 3.258.5.-प्रासादः a palace. -भवनम्, -मन्दिरम्, -समनम् a dwelling-place, house. -यष्टिः
f.
 a roosting perch, a rod for a bird to perch on
उत्कीर्णा इव वासयष्टिषु निशानिद्रालसा बर्हिणः
V.*
 3.2
Me.*
 81. -योगः a kind of fragrant powder. -सज्जा
=
 वासकसज्जा q. v.
Apte 1890
English
वासः [वस् निवासे आच्छादने वा घञ्] 1 Perfume.
2 Living, dwelling वासो यस्य हरेः करे Bv. 1. 63
R. 19. 2
Bg. 1. 44.
3 An abode, a habitation, house.
4 Site, situation.
5 Clothes, dress.
Comp.
अ(आ)गारः
रं,
गृहं,
वेश्मन् n. the inner apartments of a house
particularly bed-chamber
धर्मासनाद्विशति वासगृहं नरेंद्रः U. 1. 7
समयः खलु ते वासगृहप्रवेशस्य V. 3.
कर्णी {1} a hall where public exhibitions (such as dancing, wrestling matches &c.) are held. {2} a sacrificial hall.
तांबूलं betel mixed with other fragrant spices.
भवनं,
मंदिरं,
सदनं a dwelling-place, house
यष्टिः f. a roosting perch, a rod for a bird to perch on
उत्कीर्णा इव वासयष्टिषु निशानिद्रालसा वर्हिणः V. 3. 2
Me. 79.
योगः a kind of fragrant powder.
सज्जा = वासकसज्जा q. v.
Monier Williams Cologne
English
वासः in comp. for 1. वासस्.
Hindi
Hindi
(पु) में रहने वाले बस्ती,
Apte Hindi
Hindi
वासः
पुं*
 - वास् + घञ्
सुगंध
वासः
पुं*
 - -
"निवास, आवास"
वासः
पुं*
 - -
"आवास, रहना, घर"
वासः
पुं*
 - -
"जगह, स्थित"
वासः
पुं*
 - -
"कपड़े, पोशाक"
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
सुगन्ध
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
रहना
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
आवास
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
एक दिन की यात्रा
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
वासना
वासः
पुं*
 - बस्+घञ्
"स्वरुप, आकृति"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अधिवासः, निवासः, वासः, वसनम्, अधिष्ठानम्
noun
कस्मिन् अपि स्थाने आश्रयः।
"अधिवासाय अतीव उचितं स्थानम् एतत्।"
Synonyms:
 वासकः, वैद्यमाता, सिंही, वाशिका, वृषः, अटरूषः, सिंहास्यः, वासिका, वाजिदन्तकः, वाशा, वृशः, अटरुषः, वाशकः, वासा, वासः, वाजी, वैद्यसिंही, मातृसिंहौ, वासका, सिंहपर्णी, सिंहिका, भिषङ्माता, वसादनी, सिंहमुखी, कण्ठीरवी, शितकर्णी, वाजिदन्ती, नासा, पञ्चमुखी, सिंहपत्री, मृगेन्द्राणी
noun
औषधीयक्षुपः यः चतुष्पादम् आरभ्य अष्टपादपर्यन्तं विस्तृतः भवति एवं श्वेतपुष्पाणि च भवन्ति।
"वासकस्य फलं पादोनचतुरङ्कुलं उन्नतं रोमावृतं च भवति एवं प्रत्येकस्मिन् फले बीजचतुष्टयं च भवति।"
Synonyms:
 वासः, निलयः
noun
आश्रयस्थानम्,
"उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते विषादं माकृथाः शुभे नैवं विधेषु वासेषु भयमस्ति वरानने"
Synonyms:
 गन्धः, वासः
noun
वायुमिश्रिताः सूक्ष्मकणाः येषाम् अनुभूतिः घ्राणेन्द्रियेण भवति।
"वनं गच्छन् अहं कस्यापि मधुरं गन्धम् अन्वभवम्।"
Synonyms:
 वायुः, वातः, अनिलः, पवनः, पवमानः, प्रभञ्जनः, श्वसनः, स्पर्शनः, मातरिश्वा, सदागतिः, पृषदश्वः, गन्धवहः, गन्धवाहः, आशुगः, समीरः, मारुतः, मरुत्, जगत्प्राणः, समीरणः, नभस्वान्, अजगत्प्राणः, खश्वासः, वाबः, धूलिध्वजः, फणिप्रियः, वातिः, नभःप्राणः, भोगिकान्तः, स्वकम्पनः, अक्षतिः, कम्पलक्ष्मा, शसीनिः, आवकः, हरिः, वासः, सुखाशः, मृगवाबनः, सारः, चञ्चलः, विहगः, प्रकम्पनः, नभः, स्वरः, निश्वासकः, स्तनूनः, पृषताम्पतिः, शीघ्रः
noun
विश्वगमनवान् विश्वव्यापी तथा च यस्मिन् जीवाः श्वसन्ति।
"वायुं विना जीवनस्य कल्पनापि अशक्या।"
Synonyms:
 सुगन्धः, सुगन्धिः, सुवासः, आमोदः, परिमलः, सुरभिः, सौरभ्यम्, सौरभम्, गन्धः, वासः, मोदः
noun
सुगन्धितं द्रव्यम्।
"पुष्पात् सुगन्धः निर्मीयते।"
Synonyms:
 गृहम्, गेहम्, उद्वसितम्, वेश्म, सद्म, निकेतनम्, निशान्तम्, नत्स्यम्, सदनम्, भवनम्, अगारम्, सन्दिरम्, गृहः, निकायः, निलयः, आलयः, वासः, कुटः, शाला, सभा, पस्त्यम्, सादनम्, आगारम्, कुटिः, कुटी, गेबः, निकेतः, साला, मन्दिरा, ओकः, निवासः, संवासः, आवासः, अधिवासः, निवसति, वसति, केतनम्, गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, दुरोणे, नीलम्, दुर्याः, स्वसराणि, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, शरणम्, वरूथम्, छर्दिछदि, छाया, शर्म, अजम्
noun
मनुष्यैः इष्टिकादिभिः विनिर्मितं वासस्थानम्।
"गृहिण्या एव गृहं शोभते।"
Synonyms:
 निवासः, वसतिः, वासः, वासस्थानम्, निवसतिः, निवासस्थानम्, निवासभूयम्, गृहम्, आवासः, अधिवासः, समावासः, आवसथः, वास्तुः, वास्तु, स्थानम्, अवस्थानम्, प्रतिष्ठा, आयतनम्, निकेतनम्, आलयः, निलयः, निलयिता, क्षिः
noun
तत् स्थानं यत्र पशवः जनाः वा वसन्ति।
"व्याघ्रस्य निवासः वने अस्ति।"
Synonyms:
 वेशः, वेषः, वस्त्रम्, वासः, वसनम्, परिधानम्, भरणम्, आभरणम्, परिच्छदः, अम्बरः, भूषणम्, विभूषणम्, प्रसाधनम्, आच्छादनम्
noun
यद् अङ्गम् आच्छादयति।
"अद्य विद्यालये सर्वे पारम्पारिकं वेशं परिदधति।"
Tamil
Tamil
வாஸ: : வாசனை, ஆடை, வீடு, இருப்பிடம், இடம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वासः
Root: वासः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ ruin
⇒ wane
⇒ house
⇒ earth
⇒ abode
⇒ ground
⇒ estates
⇒ nations
⇒ dwelling
⇒ dominion
⇒ colonies
⇒ perishing
⇒ number one
⇒ habitation
⇒ settlements
⇒ destruction
⇒ races of men
⇒ piece of land
⇒ end of the world
⇒ soil of the earth
⇒ sort of base metal
⇒ sort of yellow pigment
⇒ period of the destruction of the universe
Shloka(s):
3|3|70|2 ► सङ्गे सभायां समितिः क्षयवासावपि क्षिती॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|70|2 ⇢ क्षितिः (क्षिति) (स्त्री) ⇒ ruin, wane, house, earth, abode, ground, estates, nations, dwelling, dominion, colonies, perishing, number one, habitation, settlements, destruction, races of men, piece of land, end of the world, soil of the earth, sort of base metal, sort of yellow pigment, period of the destruction of the universe
Related word(s):
जातिः ➡ मानवनिर्मितिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वासः,
पुं,
 (वसन्त्यत्रेति । वस निवासे + “हलश्च ।”३ । ३ । १२१ । इति घञ् ।) गृहम् । इत्य-मरः ॥
(यथा, हरिवंशे । १७४ । ३४ ।“उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते विषादं माकृथाः शुभे ।नैवं विधेषु वासेषु भयमस्ति वरानने ! ॥
”वास्यते इति । वास + घञ् ।) वस्त्रम् । इतितट्टीका ॥
(वस + भावे घञ् ।) अवस्थानम् ।इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते । १ ।१२८ । ५० ।“विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन् ॥
”)वासकः । इति शब्दरत्नावली ॥
सुगन्धिः । इतिवासधात्वर्थदर्शनात् ॥
* ॥
स्थानविशेषे वासस्यकर्त्तव्याकर्त्तव्यत्वं यथा, --देवयान्युवाच ।“वेदाहं तात बालापि कार्य्याणान्तु गतागतिम् ।क्रोधे चैवाभिवादे वा वेद चापि बलाबलम् ॥
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्हि न क्षन्तव्यं बुभूषता ।तस्मात् सङ्कीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥
पुंसो येनाभिनन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च ।न तेषु च वसेत् प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥
ये त्वेवमभिजानन्ति वृत्तेनापि जनेन च ।तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेय उच्यते ॥
”इति मात्स्वे २८ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“धार्म्मिकैरावृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् ।न शूद्रराज्ये निवसेत् न पाषण्डजनैर्वृते ॥
हिमवद्बिन्ध्ययोर्म्मध्यं पूर्व्वपश्चिमयोः शुभम् ।मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेत् द्बिजः ॥
अर्द्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः ॥
नान्यत्र निवसेत् पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ ॥
न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कशैः ।न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे २५ अध्यायः ॥
वासः, [स्]
क्ली,
 (वस्यतेऽनेति । वस आच्छा-दने + “वसेर्णित् ।” उणा० ४ । २१७ । इत्य-सुन् । स च णित् ।) वस्त्रम् । इत्यमरः ॥
(यथा, मनौ । ४ । ६६ ।“उपानहौ च वासश्च वृतमन्यैर्न धारयेत् ॥
”)पत्रकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वस निवासे”@} 2 ‘वस्यति स्तम्भने वस्ते, छादने वसयेत्, वसेत्।।
निवासे वासयेत् स्नेहे, वासयत्युपसेवने।’ 3 इति देवः।
‘अयं धातुः उभयपदी’ इति कातन्त्रशाकटायनादयः।
वासकः-सिका, वासकः-सिका, 4 विवत्सकः-त्सिका, वावसकः-सिका
5 वस्ता-त्री, वासयिता-त्री, विवत्सिता-त्री, वावसिता-त्री
वसन्-न्ती, वासयन्-न्ती, विवत्सन्-न्ती
-- निवत्स्यन्-न्ती-ती, वासयिष्यन्-न्ती-ती, विवत्सिष्यन्-न्ती-ती
-- -- वासयमानः, वासयिष्यमाणः, -- वावस्यमानः, वावसिष्यमाणः
6 अध्युषितम्- 7 8, प्रोषितः, 9 अनुषितो 10, गुरुः शिष्येण, तः-तवान्, वासितः, विवत्सितः, वावसितः-तवान्
वसः, 11 प्रवासी, जलवासी, सुवासी, नगरवासी, 12 ग्रामेवासी-ग्रामवासी, 13 अवासी, होतुरन्तेवासी, 14 पितुरन्तेवासी, 15 अध्यूषुषः 16 ऊषिवान् 17, वासः, वासनः, 18 वास्तव्यः, 19 विवत्सुः, वावसः
वस्तव्यम्, वासयितव्यम्, विवत्सितव्यम्, वावसितव्यम्
वसनीयम्, वासनीयम्, विवत्सनीयम्, वावसनीयम्
20 वास्यम्, 21 अमावास्या 22 -अमावस्या, वास्यम्, विवत्स्यम्, वावस्यम्, उष्यमाणः, वास्यमानः, विवत्स्यमानः, वावस्यमानः
ईषद्वसः-दुर्वसः-सुर्वसः
-- -- निवासः, 23 आवासः 24, लिप्तवासः, वनेवासः, 25 वनवासः, ग्रामेवासः, 26 उदवासः, उदकवासः, उद्वासः, उपवासः, प्रावासः, वासः, विवत्सः, वावसः
वस्तुम्, वासयितुम्, विवत्सितुम्, वावसितुम्
27 उष्टिः, 28 वासिः, वासना, विवत्सा, वावसा
वसनम्, वासनम्, विवत्सनम्, वावसनम्
29 उषित्वा 30, वासयित्वा, विवत्सित्वा, वावसित्वा
31 प्रोष्य, प्रवास्य, प्रविवत्स्य, प्रवावस्य
वासम् २, उषित्वा २, वासम् २, वासयित्वा २, विवत्सम् २, विवत्सित्वा २, वावसम् २
वावसित्वा २
32 33 वसतिः, 34 वासिः, 35 वसिः, 36 वस्तिः, 37 वसु, 38 वस्तु, 39 वास्तु, 40 आवसथः, 41 वत्सरः, 42 वासरः, 43 वसिष्ठः, 44 वस्नम्, 45 वसन्तः, 46 वस्त्रम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५७६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१००५। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। १८७-८)
04
=>
 [[५। सन्नन्तात् ण्वुलि, धातुसकारस्य ‘सः स्यार्धधातुके’ (७-४-४९) इति तकारे रूपमेवम्। एवं स्यप्रत्यये, सन्नन्तेषु सर्वत्रापि च ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [पृष्ठम्१२१२+ २८]
06
=>
 [[१। ‘गत्यर्थाकर्मकश्लिषशीङ्स्थाऽऽसवस--’ (३-४-७२) इत्यादिना कर्तृकर्मणोः क्तः। ‘वसतिक्षुधोरिट्’ (७-२-५२) इति इडागमः। सम्प्रसारणम्। पूर्वरूपादिकम्। ‘शासिवसिघसीनां च’ (८-३-६०) इति षत्वम्।]]
07
=>
 [[आ। ‘बभञ्जाध्युषितं भूयः क्षुधित्वा पत्रिभिर्वनम्।।’ भ। का। ९। ३९]]
08
=>
 [अनेन]
09
=>
 [[B। ‘आहर्तुमन्यानशिषत् प्रोषितत्रासकर्कशः।।’ भ। का। ९। ६८]]
10
=>
 [गुरुं शिष्यः]
11
=>
 [[२। ताच्छीलिकः ‘प्रे लपसृद्रुमथवदवसः’ (३-२-१४५) इति घिनुण्प्रत्ययः।]]
12
=>
 [[३। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिप्रत्यये ‘शयवासवासिषु अकालात्’ (६-३-१८) इति सप्तम्या अलुक्। एवम् अन्तेवासी इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
13
=>
 [[४। ‘याचिव्याहृसंव्याहृव्रजवदवसां प्रतिषिद्धानाम् (ग। सू। ३-१-१३४) इति वसेः ग्रह्यादिपाठात् णिनिप्रत्ययः।]]
14
=>
 [[C। ‘रुतानि शृण्वन् वयसां गणोऽन्तेवासित्वमाप स्फुटमङ्गनानाम्।।’ शि। व। ३। ५५]]
15
=>
 [[ड्। ‘अध्यूषुषो यामभजञ्जनस्य याः संपदस्ता मनसोऽप्यगम्याः।।’ शि। व। ३-५९]]
16
=>
 [[५। ‘भाषायां सदवसश्रुवः’ (३-२-१०८) इति लिटः क्वसुः। सम्प्रसारणपूर्वरूपादिकम्। अभ्यासस्य उत्तरखण्डस्य च सवर्णदीर्घः। ‘शासिवसि--’ (८-३-६०) इति षत्वम्।]]
17
=>
 [[E। ‘स प्रोषिवानेत्य पुरं प्रवेक्ष्यन् शुश्राव घोषं न जनौघजन्यम्।’ भ। का। ३-२७]]
18
=>
 [[६। ‘वसेस्तव्यत् कर्तरि णिच्च’ (वा। ३-१-९६) इति वचनात् कर्तरि तव्यत्प्रत्ययः। णिद्वद्भावेनोपधावृद्धिः। वसतीति वास्तव्यः।]]
19
=>
 [[F। ‘प्रसूनकॢप्तिं दधतः सदर्तवः पुरेऽस्य वास्तव्यकुटुम्बितां ययुः।।’ शि। व। १-६६]]
20
=>
 [पृष्ठम्१२१३+ २६]
21
=>
 [[१। अमा = सह वसतः सूर्याचन्द्रमसौ इत्यर्थे ‘अमावस्यद् अन्यतरस्याम्’ (३-१-१२२) इति ण्यत्प्रत्ययान्तो निपात्यते। पक्षे वृद्ध्यभावश्च निपातनादेव। तेन अमावास्या अमावस्या इति रूपद्वयम्।]]
22
=>
 [[आ। ‘स तामूचेऽथ कच्चित्त्वममावास्यासमन्वये।’ भ। का। ६-६४]]
23
=>
 [[२। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति घञ्। ‘शयवास--’ (६-३-१८) इति सप्तम्या अलुक्।]]
24
=>
 [[B। ‘आवासे सिक्तसंमृष्टे गन्धैस्त्वं लिप्तवासिता।’ भ। का। ५-९०]]
25
=>
 [[C। ‘रक्षन् वनेवासकृताद् भयात् तान् प्रातश्छलेनापजगाम रामः।।’ भ। का। ३-१६।]]
26
=>
 [[३। ‘पेषंवासवाहनधिषु च’ (६-३-५८) इति सूत्रेण वासशब्द उत्तरपदे उदकशब्दस्य उदादेशः। उदवासः उदकस्य वास इत्यर्थः।]]
27
=>
 [[४। स्त्रियां क्तिनि सम्प्रसारणषत्वष्टुत्वादिकेषु रूपमेवम्। वसतिः इति तु औणादिकं रूपमिति ज्ञेयम्।]]
28
=>
 [[५। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति इक्प्रत्यये रूपम्। यद्यपि भाव एवायं प्रत्ययः, तथापि यथासम्भवं कर्तर्यपि भवति। वासिः = तक्ष्ण आयुधविशेषः।]]
29
=>
 [[६। ‘वसतिक्षुधोरिट्’ (७-२-५२) इति क्त्वायामिडागमः। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधं बाधित्वा ‘मृडमृदगुधकुषक्लिशवदवसः क्त्वा’ (१-२-७) इति कित्त्वम्। तेन सम्प्रसारणादिकं भवतीति ज्ञेयम्।]]
30
=>
 [[ड्। ‘ते भुक्तवन्तः सुसुखं वसित्वा वासांस्युषित्वा रजनीं प्रभाते।’ भ। का। ३-४५।]]
31
=>
 [[E। ‘क्षणमतुहिनधाम्नि प्रोष्य भूयः पुरस्तात्…।’ शि। व। ११-६५]]
32
=>
 [पृष्ठम्१२१४+ ३०]
33
=>
 [[१। ‘वहिवस्यर्तिभ्यश्चित्’ (द। उ। १-२९) इत्यतिप्रत्ययः। वसतिः = आलयः।]]
34
=>
 [[२। ‘वसिवपि--’ (द। उ। १-५३) इति इञ्प्रत्ययः। वासिः = तक्षकारभाण्डम्।]]
35
=>
 [[३। औणादिकः (द। उ। १-६८) इप्रत्ययः। वसिः शय्या, रात्रिर्वा।]]
36
=>
 [[४। ‘वसेस्तिः’ (द। उ। १-७४) इति तिप्रत्ययः। वसत्यस्मिन् नानौषधियुक्तः स्नेह इति वस्तिः-अधःकायप्रदेशः, चर्ममयः पुटश्च। बस्तिः इति गौडीयाः।]]
37
=>
 [[५। औणादिके (द। उ। १-९५) उप्रत्यये रूपमेवम्। वसु = धनम्।]]
38
=>
 [[६। ‘वसेस्तुन्’ (द। उ। १-१२८) इति तुन्प्रत्ययः। वस्तु = द्रव्यम्।]]
39
=>
 [[७। ‘अगारे णिच्च’ (द। उ। १-१२९) इति तुन्प्रत्ययः, तस्य णिद्वद्भावेनोपधावृद्धिः। वास्तु = गृहादिकम्।]]
40
=>
 [[८। ‘आङि वसः’ (द। उ। ६-३९) इति आङ्युपपदे धातोरथप्रत्यये रूपमेवम्। आवसथः = गृहादिकम्।]]
41
=>
 [[९। ‘वसेश्च’ (द। उ। ८-५१) इति सरन्प्रत्यये ‘सः स्यार्द्धधातुके’ (७-४-४९) इति तकारादेशे च रूपम्। वसन्त्यस्मिन् ग्रहनक्षत्रर्तुदेवता इति वत्सरः = अब्दः। ‘संवत्सरो वत्सरोऽब्दः हायनोऽस्त्री शरत्समाः’ इत्यमरः।]]
42
=>
 [[१०। णिजन्तात् औणादिके (द। उ। ८-१००) अरप्रत्यये रूपमेवम्। ‘घस्रो दिनाहनी वा तु क्लीबे दिवसवासरौ’ इत्यमरः।]]
43
=>
 [[११। अतिशयेन वसुमान् वसिष्ठः। वसुमच्छब्दात् इष्ठन्प्रत्यये मतुब्लुकि टिलोपे च रूपमेवम्।]]
44
=>
 [[१२। ‘धापॄवस्यज्यतिभ्यो नः’ (द। उ। ५-३९) इति नः। “वस्नम् मूल्यम्” इति धातुवृत्तिः।]]
45
=>
 [[१३। ‘तॄभूवहिवसि--’ (द। उ। ६-१९) इति झच्प्रत्ययः। ‘झोऽन्तः’ (७-१-३) इति अन्तादेशे वसन्तः इति रूपम्। ऋतुविशेषः।]]
46
=>
 [[१४। औणादिके (द। उ। ८-७९) ष्ट्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। केचित्तु ‘वस आच्छादने’ इत्यस्मात् व्युत्पादयन्ति, तदेव न्याय्यम्।]]
1 {@“वस आच्छादने”@} 2 ‘वस्यति स्तम्भने वस्ते छादने वसयेत् वसेत्।।’ 3 इति देवः।
‘-- स्मृतौ’ इति वोपदेवः।
वासकः-सिका, वासकः-सिका, विवसिषकः-षिका, वावसकः-सिका
वसिता-त्री, वासयिता-त्री, विवसिषिता-त्री, वावसिता-त्री
-- वासयन्-न्ती, वासयन् वासयमानो वा वस्त्रं देवदत्तेन, वासयिष्यन्-न्ती-ती, 4 5 वसानः, वासयमानः, विवसिषमाणः, वावस्यमानः
वसिष्यमाणः, वासयिष्यमाणः
विवसिषिष्यमाणः, वावसिष्यमाणः
6 चर्मवः-चर्मवसौ-चर्मवसः
-- -- -- वसितम्-तः, वासितम्, विवसिषितः, वावसितः-तवान्
वसः, 7 वसा, सुवासी, 8 वसनः, 9 वसिता, वासः, विवसिषुः, वावसः
वसितव्यम्, वासयितव्यम्, विवसिषितव्यम्, वावसितव्यम्
वसनीयम्, वासनीयम्, विवसिषणीयम्, वावसनीयम्
वास्यम्, वास्यम्, विवसिष्यम्, वावस्यम्
वस्यमानः, वास्यमानः, विवसिष्यमाणः, वावस्यमानः
ईषद्वसः-दुर्वसः-सुवसः
-- -- -- वासः, आवासः, 10 कृत्तिवासाः, वासः, विवसिषः, वावसः
वसितुम्, वासयितुम्, विवसिषितुम्, वावसितुम्
वस्तिः, 11 वसा, वासना, विवसिषा, वावसा
वसनम्, वासनम्, विवसिषणम्, वावसनम्
वसित्वा, वासयित्वा, विवसिषित्वा, वावसित्वा
प्रवस्य, प्रवास्य, प्रविवसिष्य, प्रवावस्य
वासम् २, वसित्वा २, वासम् २ वासयित्वा २ विवसिषम् २ विवसिषित्वा २ वावसम् २
वावसित्वा २
12 13 वसु, 14 नप्रत्यये रूपम्।
वस्तेऽनेनेति वस्नम् = वासः।]] वस्नम्, 15 सरन्प्रत्ययः।
संवत्सरः = क्षण- लवमुहूर्त्ताहोरात्रपक्षमासायनानि च इत्यर्थः।
एवं परिवत्सरः, विवत्सरः, इद्वत्सरः, इडावत्सरः, उद्वत्सरः इत्यादिषु बोध्यम्।
वस्त्रेण समाच्छादयति इत्यर्थे संवस्त्रयन् इत्यत्र ‘मुण्डमिश्र--’ 16 इत्यादिनाणिच्।
‘वस्त्रात्स- माच्छादने’ इति काशिकावृत्तिः।]] संवत्सरः, 17 ष्ट्रन्प्रत्यये वस्त्रमिति रूपम्।
वस्ते शरीरमिति वस्त्रम्।]] वस्त्रम्।
18
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५७७)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२३। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १८७)
04
=>
 [पृष्ठम्१२१५+ २५]
05
=>
 [[आ। ‘पिशङ्गमौञ्जीयुजमर्जुनच्छविं वसानमेणाजिनमञ्जनद्युति।’ शि। व। १-६।]]
06
=>
 [[१। चर्म वस्ते इति चर्मवः इति क्विप्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘अत्वसन्तस्य चाधातोः’ (६-४-१४) इत्यत्र काशिकायां प्रत्युदाहरणत्वेन प्रदर्शितम्।]]
07
=>
 [[२। पचाद्यजन्तात स्त्रियां टाप्। वसा = शरीरान्तर्गतस्नेहद्रव्यम्।]]
08
=>
 [[३। वस्ते आच्छादयति इत्यर्थे ‘अनुदात्तेतश्च--’ (३-२-१४९) इति युचि रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[४। ‘तृन्’ (३-२-१३५) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु तृन्प्रत्यये रूपम्। ‘वसिता वस्त्रमित्येवं साधुकारिणि कर्तरि।।’ इति ‘तृन्’ सूत्रे प्रक्रियासर्वस्वश्लोकः।]]
10
=>
 [[५। औणादिकेऽसुन्प्रत्यये वासश्शब्दः। कृत्तिर्वासोऽस्येति ‘अत्वसन्तस्य--’ (६-४-१४) इति असंबुद्धौ सौ परतः दीर्घो भवति। तेन रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[६। भिदादिपाठात् (३-३-१०४) अङ्प्रत्ययः।]]
12
=>
 [पृष्ठम्१२१६+ २७]
13
=>
 [[१। ‘शॄस्वृस्निहित्रप्यसिवसि--’ (द। उ। १-९५) इति उप्रत्यये रूपमेवम्। वस्ते भाग्यवतो जनानिति वसु = धनम्।]]
14
=>
 [[२। औणादिके [द। उ। ५-३९]
15
=>
 [[३। संपूर्वात् वसधातोः औणादिकः [द। उ। ८-५२]
16
=>
 (३-१-२१)
17
=>
 [[४। औणादिके [द। उ। ८-७९]
18
=>
 [[आ। ‘वैतानवेदिजनितं पवमानबन्धुं वस्त्रेण बद्धुमविनीत कथं यतेथाः।।’ चम्पूरामायणे ५-४८]]