| YouTube Channel

वाशृ (vAzR)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
वाश्
मूलधातुः:
वाशृ
धात्वर्थः:
शब्दे
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
वाश्यते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
वाशृँ वाशृ शब्दे
- वाश्यते ववाशे पक्षी अववाशत् वाशितम् 57
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
वाशृँ वाश्रृ शब्दे
- वाश्यते वाशितम् अववाशत् एतावनृदितावित्येके-अचीकशत्, अवीवशत् कथं चाकशीति, वावशीति प्रकृत्यन्तरत्वात् वाशा, वाशिका नन्द्यादेर् (गण0 31134) ण्यन्तात् वाशनः मन्दिवाशि (138) इत्युरच्-वाशुरो गर्दभः53
धातुवृत्तिः
Sanskrit
वाशृँ वाशृ (अर्थः) शब्दे
( वाश्यते ववाशे वाशिता वाशिष्यते वाश्यताम् अवाश्यत वाष्येत, वाशिषीष्ट अवाशिष्ट विवाशिषते वावश्यते वावाष्टि वाशयति अववाशत् ऋदित्वाण्णै चङि ह्रस्वाभावः ( वाश्रः ) पुरुषः "स्फायितञ्चि'' इत्यादिना रक् ( वाशिरा ) "मन्दिवाशि'' इत्यादिना किरच् ( 1 ) ( 1 ) उणादौ तु "मन्दिवाशि' इत्यादि सूत्रे उरेव पठ्यते वृत्त्यादापि मन्दुरा वाशुरा इत्याद्येवोदहियते जन्यादय उदात्ता अनुदात्तेतः तपिरकोऽनिट्, "तपिं तिपिम्' इत्यनिट्कारिकापाठात् 55
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वाशृ शब्दे”@} 2 3 ‘… वाशति…’ 4 इति प्रयोगदर्शनात् भौवादिकोऽपि अयं धातुः इति ऊह्यते।
‘चीचीकूचीति वाशन्ति सारिकाः--’ 5 इति च।]] ‘वासृ--’ इति काशकृत्स्नः।
‘वाशृ--’ इति कातन्त्राः, अन्ये वैयाकरणाः।
वाशकः-शिका, वाशकः-शिका, विवाशिषकः-षिका, वावाशकः-शिका
वाशिता-त्री, वाशयिता-त्री, विवाशिषिता-त्री, वावाशिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककाशतिवत् 6 ऊह्यानि।
शानचि- 7 उद्वाश्यमानः 8, 9 वाशनः 10, वाशा, वाशिका, वाशिरा, 11 वाशुरा, 12 वाशरः, इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१५९२)
02
=>
(४-दिवादिः-११६३। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
(ऋक् ५-५४-२)
05
=>
(महाभारते १६-३८)
06
=>
(१८६)
07
=>
[[३। उत्पूर्वकात् धातोः, लटः शानचि कर्तरि शपि, तस्य श्यनि रूपमेवम्।]]
08
=>
[[आ। ‘उद्वाश्यमानः पितरं सरामं लुठ्यन् सशोको भुवि रोरुदावान्।।’ भ। का। ३-३२]]
09
=>
[[४। नन्द्यादेः (३-१-१३४) आकृतिगणत्वात् ण्यन्तात् ल्युः प्रत्ययः।]]
10
=>
[[B। ‘भृङ्गालीकोकिलक्रुङ्भिर्वाशनैः पश्य लक्ष्मण।’ भ। का। ६-७४]]
11
=>
[[५। ‘मन्दिवाशि--’ (द। उ। ८-२१) इत्यादिना उरच्प्रत्यये रूपमेवम्। वाश्यतेऽत्यर्थमिति वाशुरः--गर्दभः। ‘मन्दिवासि--’ इति नारायणश्वेत- वनवासिनौ। अत्र धातुवृत्तौ ‘मन्दिवाशि--’ इत्यादिना किरच्प्रत्यये वाशिरः इति दृश्यते। वृत्त्यादावपि वाशुरा इत्येवोदाह्रियते। तरङ्गिण्या- मपि एवमेव।]]
12
=>
[[६। ‘अर्त्तिकमिभ्रमिदेविवाशि--’ (द। उ। ८-६२) इत्यादिना अरन्प्रत्यये रूपमेवम्। वाशरः = कोकिलः। अत्राह मनोरमाकारः-- ‘केचित्तु सूत्रे वाशिभ्य इति तालव्यं पठित्वा ‘वाशृ शब्दे’ वाश्यते इति वाशरः = कोकिलः इत्याहुः’ इति।]]
13
=>
[पृष्ठम्१२२६+ २८]