वालयन्-न्ती (vAlayan-ntI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“वल संवरणसंचरणयोः”@} 2 घटादिः।
‘-- संवरणे’ इत्येव क्षीरतरङ्गिणी।
‘-- संवृतौ’ इति जैनेन्द्रे।
‘-- चलने संवरणे च’ इति कातन्त्रः।
‘-- स्मृतौ’इति वोपदेवः।
‘-- संवरणे--प्रसारे’ इति काशकृत्स्नः।
इतः पूर्वं भ्वादौ ‘वल निष्पत्तौ--फलितभावे’ इति च पठितम्।
अन्यत्र कोशेषु अस्य पाठो न दृश्यते।
‘वलतेरात्मनेपदमनित्यम्’ इति वामनालंकारे 3।
वालकः-लिका, 4 वलकः-वालकः-लिका, विवलिषकः-षिका, वावलकः-लिका
वलिता-त्री, वालयिता-त्री, विवलिषिता-त्री, वावलिता-त्री
-- वालयन्-न्ती, वालयिष्यन्-न्ती-ती
-- वलमानः, वालयमानः, विवलिषमाणः, वावल्यमानः
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककलतिवत् 5 बोध्यानि।
शतरि वलन्- 6 न्ती।
7 8 वालः-वारः-वालिः, वलिः- 9 वली, वलिनः, 10 वलीकम्, वलिभः, वलभी, 11 वालाकिः, 12 वल्मीकम्, वलिः, 13 वल्कः, 14 वलाका-वलाकी, 15 16 इत्यूकप्रत्यये निरूढः।
वलूकम् = उत्पलद्रव्यम्।]] वलूकम्, 17 वलयम्
इत्यादिकानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
01 (१५६८)
02 (१-भ्वादिः-४९१। सक। सेट्। आत्म।)
03 (५-२-३)
04 [[३। ‘दलिवलि…’ इति घटादिषु भोजसम्मतः पाठः। ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादिः) इति मित्त्वात् ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाह्रस्वः। तेन वलकः इत्यादिकानि रूपाणि। ण्यन्ते सर्वत्र एवं ह्रस्वघटितरूपाणि ऊह्यानि।]]
05 (१७४)
06 [[४। ‘अनुदात्तेतां तङोऽनित्यत्वात् शतरि वलन्’ इति धा। का। व्याख्या- याम् (१-६३)।]]
07 [पृष्ठम्१२०७+ २८]
08 [[१। संज्ञायाम् ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति करणे घञ्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘वालमूल--’ (वा। ८-२-१८) इत्यादिना पक्षे रः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्। वालः = केशः, पुच्छम् च। वालिः = देवेन्द्रस्य पुत्रः।]]
09 [[२। इन्नन्तात् ‘कृदिकारादक्तिनः’ (ग। सू। ४-१-४५) इति वा ङीष्।]]
10 [[३। वलति आवृणोतीत्यर्थे ‘अलीकादयश्च’ (द। उ। ३-४३) इति ईकन्प्रत्ययः। ‘वलीकनीध्रे पटलप्रान्ते’ इत्यमरः।]]
11 [[४। वलाकाया अपत्यमित्यर्थे ‘बाह्वादिभ्यश्च’ (४-१-९६) इतीञ्प्रत्यये रूपम्।]]
12 [[५। ‘अलीकादयश्च’ (द। उ। ३-४३) इत्यत्र ईकनन्तो निपातितः। मुमागमोऽपि निपातनादेव। ‘वामलूरुश्च नाकुश्च वल्मीकं पुन्नपुंसकम्’ इत्यमरः। वल्मीके भवः इत्यर्थे अण्प्रत्यये इञि च वाल्मीकिः = आदिकविः श्रीमद्रामायणस्य कर्ता।]]
13 [[६। ‘शुकवल्कोल्काः’ (द। उ। ३-२०) इति कप्रत्यये निपातितः। वल्कः = वासः, तरुत्वक् च।]]
14 [[७। ‘वलाकादयश्च’ (द। उ। ३-३२) इत्याकप्रत्यये, टापि च रूपमेवम्। वलाका = पक्षिजातिः। वलाका अस्य सन्तीति ‘व्रीह्यादिभ्यश्च’ (५-२-११६) इति मत्वर्थे इनिः।]]
15 [[८। ‘वलूकः’ [व्यलूकः]
16 (द। उ। ३-४५)
17 [[९। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ (द। उ। ८-१०) इति कयन्प्रत्यये रूपमेवम्। वलयम् = आभरणविशेषः। ‘कटकं वलये सानौ’ इत्यमरः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.