वारण (vAraNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वारण n.
  (-णं)
	 1. Resistance,  opposition,  prohibition,  obstacle or impe-
diment.
	 2. Defence,  protecting,  guarding.
	 3. Warding off a blow, 
guarding,  warding.
	 m.
  (-णः)
	 1. Armour,  a cuirass or mail for the
body.
	 2. An elephant.
 E.
  वॄ to cover or screen,  to defend,  aff.
   ल्युट् ।

Capeller Eng

English

 वारण॑ f.
  ई॑ warding off,  resisting (n.  a subst. )
strong,  wild,  fierce,  dangerous.  m.
  elephant. 

Yates

English

 वारण (णं) 1.
n.
  Opposition
 defence
obstacle.
m.
  Armour
 an ele-
phant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   वारण  vAraNa m.
   elephant-hook  
   कन्दर  kandara m.
   hook for driving an elephant   
   हस्तिवाह  hastivAha m.
   hook for driving elephants  
   सूना  sUnA f.
   stick fixed to an elephant's hook   
   अवग्रह  avagraha m.
   iron hook with which elephants are driven     
            

Wilson

English

 वारण
n.
  (-णं)
1 Resistance,  opposition,  prohibition,  obstacle or impediment.
2 Defence,  protecting,  guarding.
3 Warding off a blow,  guarding,  warding.
m.
  (-णः)
1 Armour,  a cuirass,  or mail for the body.
2 An elephant.
E.
  वॄ to cover or screen,  to defend,  aff.
   ल्युट्.

Apte

English

वारण [vāraṇa],  a.
  (-णी f.
 ) [वृ-ल्यु ल्युट् वा] Warding off,  resisting,  opposing
 मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवारणः Mb.
 *  3.146. 29.

णम् Warding off,  restraining,  obstructing
 न भवति बिसतन्तुर्वारणं वारणानाम् Bh.*
  2.17.

An obstacle,  impediment.

Resistance,  opposition
 अलं युद्धेन राजेन्द्र सुहृदां शृणु वारणम् Mb.
 *  5.138.2.

A door,  gate (कवाट)
 बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् । तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥ Rām.*
  2.144.2.

Defending,  guarding,  protecting.

णः An elephant
 न भवति बिसन्ततुर्वारणं वारणानाम् Bh.*
  2.17
 Ku.*
  5.7
 R.*
  12.93
 वारी वारैः सस्मरे वारणानाम् Śi.*
  18.56.

An armour,  mail-coat.

The trunk of an elephant
 बाहूत्तमैर्वारणवारणाभैर्निवार- यन्तौ परवारणाभौ Rām.*
  6.4.21.

An elephant-hook
 निशितेन वारणेन वारणं मुहुर्मुहुरभिघ्नन् Dk.*
  2.4. Comp.
   -कृच्छ्रः a penance consisting in drinking only rice-water.-केसरः see नागकेसर. -पुष्पः a species of plant
 श्यामान् वारणपुष्पांश्च तथा$ष्टपदिका लताः Mb.
 *  13.54.6. -बुषा,  -बुसा -वल्लभा the plantain tree. -साह्वयम् N.
  of Hastināpura. -हस्तः a particular stringed instrument.

Apte 1890

English

 वारण a. (णी f.) [वृ-ल्यु ल्युट् वा] Warding off,  resisting,  opposing. 
णं 1 Warding off,  restraining,  obstructing
 न भवति बिसतंतुर्वारणं वारणानां Bh. 2. 17. 
2 An obstacle,  impediment. 
3 Resistance,  opposition. 
4 Defending,  guarding,  protecting. 
णः 1 An elephant
 न भवति बिसतंतुर्वारणं वारणानां Bh. 2. 17
 Ku. 5. 70
 R. 12. 93
 Śi. 18. 56. 
2 An armour,  mail-coat. 
Comp. 
बुषा,  
सा,  
वल्लभा the plantain tree. 
साह्वयं N. of Hastināpura. 

Monier Williams Cologne

English

 1. वारण॑ mf(ई)n.  warding off,  restraining,  resisting,  opposing,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 all-resisting,  invincible (said of the Soma and of Indra's elephant),  RV.
   ix,  1,  9
 Hariv.
  1700

 relating to prevention,  Suśr.
 

 shy,  wild,  RV.
  
 AV.
   (with मृग accord.
  to some =
  elephant,  RV.
   viii,  33,  8
 x,  40,  4)

 dangerous,  RV.
  
 ṢaḍvBr. 

 forbidden,  AitBr.
  

 वारण॑ m.
  (ifc.  f(आ). ) an elephant (from its power of resistance),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 वारण॑ m.
  an el°-hook,  Daś.
 

 armour,  mail,  L.
 

 a kind of ornament on an arch,  MBh.
   iv,  1326

 वारण॑ n.
  the act of restraining or keeping back or warding off from (abl. )

 resistance,  opposition,  obstacle

 impediment,  KātyŚr.
  
 MBh.
   &c.
  

 a means of restraining,  Bhartṛ.
 

 =
  हरि-ताल,  L.
 

 N.
  of a place,  MBh.
  

 2. वारण॑ mfn.
   (fr.  वरण
 for 1. See col. 1) consisting of or made from the wood of the Crataeva Roxburghii,  ŚBr.
  
 Kauś.
 

Monier Williams 1872

English

 वारण,  अस्,  ई,  अम्,  warding off,  keeping off, 
restraining,  resisting,  opposing
 (अम्),  n. the act of
restraining,  keeping back,  warding,  warding off, 
guarding,  protecting,  defending,  defence,  resistance, 
opposition,  prohibition,  obstacle,  impediment
 (अस्), 
m. armour,  mail,  a cuirass
 an elephant.
—वारण-
प्रतिवारण,  अस्,  आ,  अम्,  having armour for a de-
fence,  protected by armour
 keeping off elephants.
—वारण-बुषा or वारण-बुसा,  f. the plantain
or banana,  Musa Sapientum.
—वारण-वल्लभा,  f.
the plantain tree.
—वारण-साहवय,  अम्,  n. ‘hav-
ing a name synonymous with an elephant, ’ epithet
of Hastinā-pura or Hāstina-pura
 [cf. गज-साह्वय।]
—वारणेन्द्र (°ण-इन्°),  अस्,  m. ‘elephant-chief, ’
a large and excellent elephant.

Macdonell

English

 वारण vār-aṇá,  a.
  [ī́
 √ 1. vṛ] warding off.  🞄resisting,  opposing (C.)
 shy,  wild (V.)
 dangerous 🞄(RV.)
 forbidden (Br.)
 m.
  (all-resisting),  🞄elephant (C.)
 elephant-hook (C.,  very 🞄rare)
 n.
  (C.) warding off,  from (ab.)
 means of 🞄restraining (rare).

Benfey

English

 वारण वारण,  i. e. वृ + अन, 
 I. m.
 
 1. Armour.
 2. An elephant,  Hit. ii.
d. 28.
 II. n.
 
 1. Warding off,  Bhartṛ.
2,  14.
 2. Resistance.
 3. Obstacle.
 4.
Protecting.
 -- Comp.
 
अतप-,  उष्ण-, 
n.
  a parasol,  Ragh. 3,  70. Kumāras. 5, 
52. दिग्वारण,  i. e.
दिश्-,  m.
  an ele-
phant supposed to support a quarter of
the world,  MBh. 3,  9929.
हस्त-,  n.
 
resisting an assault.

Apte Hindi

Hindi

वारण
वि* - वृ + णिच् + ल्युट्
"हटाने वाला,  मुकाबला करने वाला,  विरोध करने वाला"

वारणम्
नपुं*
   - -
"हटाना,  रोकना,  अड़चन डालना"

वारणम्
नपुं*
   - -
"रुकावट,  विघ्न"

वारणम्
नपुं*
   - -
"मुकावला,  विरोध"

वारणम्
नपुं*
   - -
"प्रतिरक्षा,  संरक्षा,  प्ररक्षा"

वारणः
पुं*
  - -
हाथी

वारणः
पुं*
  - -
"कवच,  जिरहबरुतर"

वारण
वि* - वृ+णिच्+ल्युट्
हटाने वाली

वारणम्
नपुं*
   - वृ+णिच्+ल्युट्
"हटाना, रोकना"

वारणम्
नपुं*
   - वृ+णिच्+ल्युट्
"विघ्न, बाधा"

वारणम्
नपुं*
   - वृ+णिच्+ल्युट्
"दरवाजा, किवाड़"

वारणः
पुं*
  - -
हाथी

वारणः
पुं*
  - -
कवच

वारणः
पुं*
  - -
हाथी की सूँड

वारणः
पुं*
  - -
अंकुश

L R Vaidya

English

 vAraRa {% (I) m. %} 1. An elephant,  जयश्रीरंतरा वेदिर्मत्तवारणयोरिव R.xii.93,  K.S.v.70,  Na.xxii.45
 2. an armour,  a coat of mail.

 vAraRa {% (II) n. %} 1. Restraining,  keeping back or down,  e.g. न भवति बिसतंतुर्वारणं वारणानाम्
 2. guarding,  protecting
 3. opposition,  resiatance.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

८,  अनीक,  अनुष्टुभ्,  अहि,  इभ,  उरग,  करटिन्,  करिन्,  करेणु,  कर्मन्,  कुज्जर,  गज,  गहन,  गह्वर,  तक्ष,  तनु,  दन्तिन्,  दिक्,  दिग्गज,  दिङ्नाथ,  दिश्,  दुरित,  द्विप,  द्विरद,  धी,  धीगुण,  नाग,  नागेन्द्र,  पद्मी,  पन्नग,  पवनभुक्,  पीलुक,  पुष्करिन्,  प्रधान,  प्रभावक,  फणिन्,  बुद्धिगुण,  भद्र,  भुजग,  भुजङ्ग,  भुजङ्गम,  भूति,  मङ्गल,  मतङ्गज,  मति,  मद,  मातङ्ग,  यूथप,  वन,  वसु,  वारण,  विषभृद्वपु,  व्याल,  श्रिय,  सर्प,  सिद्धगुण,  सिद्धि,  सिन्धुर,  सुण्डिप,  स्तम्बेरम,  स्तम्भेरम,  हस्तिन्

Bopp

Latin

 वारण m. (r. वृ arcere,  impedire,  s. अन,  v. gr. 94^a).) ele-
phantus. H. 4. 23.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

नाग
पु
नाग,  वृक्षविशेष,  वारण,  पन्नग
नागो वृक्षविशेषः स्यान्नागौ वारण-पन्नगौ ।
verse 2.1.1.30
page 0009

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 vāraṇa (m.,  = Pali id.
 ignored by Senart),  a kind of bird,  which had a pleasant voice (Jāt. 〔vi.539.16〕) and beautiful eyes (Mv)
 only in cpd. °ṇa-cakora-nayana: Mv 〔iii.259.6〕
 〔267.15〕
 〔269.15〕
 applied to Yaśodharā and Rāhula. In some Pali texts identified with the hatthiliṅga (cf. vāraṇa,  elephant),  which is described as a sort of vulture with a bill like an elephantʼs trunk (Childers,  PTSD)
 but it seems questionable whether such attractive qualities as the above would be attributed to any vulture-like bird.

Lanman

English

 vāraṇá,  a. warding off (those that attack
it),  and so strong or ungovernable (of
wild beasts)
 as m. elephant. [√1vṛ, 
‘cover,  ward off, ’ 1150. 1b.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. वारण꣡ ,  vgl. Pischel,  Ved. Studien I,  100 ff. — *Panzer,  H XLVIII,  51.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  गजः,  हस्ती,  करी,  दन्ती,  द्विपः,  वारण-,  मातङ्गः,  मतङ्गः,  कुञ्जरः,  नागः,  द्विरदः,  इभः,  रदी,  द्विपायी,  अनेकपः,  विषाणी,  करेणुः,  पद्मी,  लम्बकर्णः,  शुण्डालः,  कर्णिकी,  दन्तावलः,  स्तम्बेरमः,  दीर्घवक्त्रः,  द्रुमारिः,  दीर्घमारुतः,  विलोमजिह्वः,  शक्वा,  पीलुः,  महामृगः,  मतङ्गजः,  षष्ठिहायनः
noun
 
वन्यपशुः ,  यस्य वक्षो अथ कक्षावलयः, श्लथाश्च लम्बोदरसः त्वग्बृहतीगलश्च पेचकेन सह स्थूला कुक्षिः अस्ति। तथा च यः शुण्ावान् अस्ति।
 "हया जिहेषिरे हर्षाद् गम्भीरं जगजुः गजाः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

glang chen
१) अराल २) इभ ३) करिन् ४) कुञ्जर ५) गज ६) दन्तिन् ७) द्विप ८) नाग ९) पीलु १०) पुष्कर ११) महागज १२) मातंग १३) वारण १४) स्थूलोच्चय १५) हस्तिन्

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
हस्ती मतङ्गजगजद्विपकर्यनेकपा मातङ्गवारणमहामृगसामयोनयः ।
स्तम्बेरमद्विरदसिन्धुरनागदन्तिनो दन्तावलः करटिकुञ्जरकुम्भिपीलवः ॥ १२१७ ॥
इभः करेणुर्गर्जोऽस्य स्त्री धेनुका वशापि च ।
-wordlist-
 
हस्तिन् (पुं),  मतङ्गज (पुं),  गज (पुं),  द्विप (पुं),  करिन् (पुं),  अनेकपा (पुं),  मातङ्ग (पुं),  वारण (पुं),  महामृग (पुं),  सामयोनि (पुं),  स्तमेरम (पुं),  द्विरद (पुं),  सिन्धुर (पुं),  नाग (पुं),  दन्तिन् (पुं),  दन्तावल (पुं),  करटिन् (पुं),  कुञ्जर (पुंक्ली),  कुम्भिन् (पुं),  पीलु (पुं),  इभ (पुं),  करेणु (पुंस्त्री),  गर्ज (पुं),  धेनुका (स्त्री),  वशा (स्त्री)

--source--
 
हठे प्रसह्य मा मास्म वारणेऽस्तमदर्शने ॥ १५३९ ॥
-wordlist-
 
हठ (पुं),  प्रसह्य (अ),  मा (अ),  मास्म (अ),  वारण (क्ली),  अस्तम् (अ),  अदर्शन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मातङ्ग
मातङ्ग,  द्विरद,  द्विप,  करि,  गज,  स्तम्बेरम,  अनेकप,  कुम्भिन्,  कुञ्जर,  वारण,  इभ,  रदिन्,  सामोद्भव,  सिन्धुर
मातङ्गद्विरदद्विपाः करिगजस्तम्बेरमानेकपाः, 
कुम्भीकुञ्जरवारणेभरदिनः सामोद्भवः सिन्धुरः ।
verse 2.1.1.214
page 0026

नाममाला

Sanskrit

गज,  मतङ्गज,  हस्ति,  वारण,  अनेकप,  करिन्,  दन्तिन्,  स्तम्बेरम,  कुम्भिन्,  द्विरद,  इभ,  मितङ्गम,  शुण्डाल,  सामज,  नाग,  मातङ्ग,  पुष्करिन्,  द्विप,  करेणु,  सिन्धुर
गजो मतङ्गजो हस्ती वारणोऽनेकपः करी ।
दन्ती स्तम्बेरमः कुम्भी द्विरदेभमितङ्गमाः ॥ ८८ ॥
शुण्डालः सामजो नागो मातङ्गः पुष्करी द्विपः ।
करेणुः सिन्धुरः तेषु यन्ता याता निषाद्यपि ॥ ८९ ॥
verse 0.1.1.88
page 0045

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

मा,  मान,  वारण
मौलौ च बन्धने मूः स्यात् मा माने वारणेऽव्ययः ॥ ३४ ॥
verse 1.1.1.34
page 0121

Mahabharata

English

Vāraṇa,  name of a country(?). § 555 (Sainyodyogap.): V,  19,  600 (among the regions which were overrun by the army of the Kurus)

पुराणम्

English

वारण / VĀRAṆA. A country in ancient bhārata. It is mentioned in mahābhārata,  Udyoga Parva,  Chapter 19,  Stanza 31,  that the army of the kauravas had surrounded this country.

Vedic Reference

English

 Vāraṇa in two passages of the Rigveda^1 is taken by Roth^2
as an adjective with Mṛga,  meaning ‘wild beast.’ But the
sense intended must have been ‘elephant, ’ the usual sense of
Vāraṇa in the classical literature. Probably the feminine
Vāraṇī in the Atharvaveda^3 likewise denotes a ‘female
elephant.’
1) viii. 33,  8
 x. 40,  4.
2) St. Petersburg Dictionary,  s.v. 1c.
3) v. 14,  11.
Cf. Pischel and Geldner,  Vedische
Studien,  1,  xv. 100-102
 Whitney, 
Translation of the Atharvaveda,  296
Muir,  Sanskrit Texts,  5,  467
 Zimmer, 
Altindisches Leben,  80.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वारणं,  क्ली,
   (वृ + णिच् + ल्युट् ।) प्रतिषेधः । इतिमेदिनी । णे,  ६६ ॥
 (यथा,  हरिवंशे । १८० । ४५ ॥
“अस्त्राणां वारणार्थाय वासुदेवोऽप्यमुञ्चत ॥
”)हस्तवारणम् । इति जटाधरः ॥
 * ॥
 दानकालेवारणनिषेधो यथा,  --“न देवगुरुविप्राणां दीयमानन्तु वारयेत् ।न चात्मानं प्रशंसेद्वा परनिन्दाञ्च वर्ज्जयेत् ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे १६ अध्यायः ॥

 वारणः,  पुं,
   (वारयति परबलमिति । वृ + ल्युः ।)हस्ती । इत्यमरः । २ । ८ । ३४ ॥
 (यथा, कुमारे । ५ । ७० ।“इयञ्च तेऽन्या पुरतो षिडम्बनायदूढया वारणराजहार्य्यया ।विलोक्य वृद्धोक्षमधिष्ठितं त्वयामहाजनः स्मेरमुखो भविष्यति ॥
”)बाणवारः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा, महाभारते । ४ । ४० । २ ।“वारणा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे भासन्ति दंशिताः ॥
सुपार्श्वं सुग्रहञ्चैव कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥
”वारि जले रणति चरतीति । वार् + रण् +अच् । जलजाते,  त्रि । यथा,  हरिवंशे । ३१ । ४८ ।“ततो वैभाण्डकिस्तस्य वारणं शक्रवारणम् ।अवतारयामास महीं मन्त्रैर्वाहनमुत्तमम् ॥
”“वारि जले रणति चरतीति वारणः समुद्रोद्भवइत्यर्थः ।” इति तट्टीकायां नीलकण्ठः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वारण न०
  चु०
 --वृ--ल्युट् । प्रवृत्तिप्रतिरोधे १ निषेधे मेदि०२ हस्तादिवारणे च जटा० । ३ गजे पुंस्त्री० अमरःस्त्रियां ङीष् । ४ वाणवारे कवचे पुंन०  शब्दच० ।

Capeller

German

 वारण॑,  f.
  ई॑ abwehrend,  hemmend,  feindlich, 
gefährlich,  ungestüm,  wild,  kräftig, 
stark. m.
  Elefant. n.
  Abhaltung. Abwehr.

Grassman

German

 vāraṇá,  a. [von vṛ abwehren],  ursprünglich „sich wehrend,  Widerstand leistend“,  daher 1〉 stark,  kräftig,  unbändig,  ungestüm von Thieren und bildlich von Agni
 2〉 stark,  kräftig vom Soma,  und dem Holze,  als der Speise des Agni
 3〉 rauh,  Hindernisse darbietend.
-ás 1〉 mṛgás {653, 8}
 vṛ́kas {675, 8}
 vṛ́ṣā (agnís) {140, 2}.
-ám [n.] 2〉 mádhu {713, 8} (sómam)
 ánnam {445, 5} (agnís atti),  wo aber vielleicht die Bedeutung „aus dem Holze des varaṇa-Baumes (Crataeva Roxburghii R. Br.) bestehend“ anzunehmen ist (BR.).
-ā́ [du.] 1〉 mṛgā́‿iva 〰 {866, 4} (aśvínau).
-éṣu 3〉 ádhvasu {1011, 2}.

Burnouf

French

 वारण वारण n.
  (c. de वृ
 sfx. अन) opposition, 
empêchement
 obstacle
		 action de parer un coup,  de se mettre en
garde. -- M. cuirasse,  armure.
		 Eléphant.
वारणबुषा f.
  bananier.
वारणवल्लभा f.
  mms.
वारणावत n.
  np. de ville.

Stchoupak

French

 १ वारण-
 -ई- a. qui obstrue,  retient,  résiste,  repousse 
 nt.
fait ou moyen de retenir,  de s'opposer,  obstruction. 

 २ वारण-
 m.
  éléphant 
 croc à éléphant 
 certain ornement de
l'arc.
°पुष्प- m.
  n.
  d'une plante.
°शाला- f.
  écurie à éléphants.
°साह्वय- (qui porte un nom d'éléphant) nt. Hastināpura.
°स्थल- nt. n.
  d'une localité.
वारणानन- (à visage d'éléphant) m.
  Gaṇeśa.
वारणाह्वय- nt. = °साह्वय-।
वारणेन्द्र- m.
  prince des éléphants,  grand et puissant éléphant.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.