वायस (vAyasa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वायस m.
  (-सः)
	 1. A crow.
	 2. Agallochum,  (Amyris Agallocha.)
	 3.
Turpentine.
	 f.
  (-सी)
	 1. A species of fig,  (Ficus oppositifolia,  Rox.)
4. A vegetable,  (Solanum Indicum. )
 E.
  वय् to go,  Unadi aff.
   असच्, 
and the radical vowel made long.

Capeller Eng

English

 1 वायस॑ m.
  bird,  crow
 f.
  ई crow-hen. 

 2 वायस f.
  ई relating to crows. 

Yates

English

 वायस (सः) 1.
m.
  A crow
 Agal-
lochum
 turpentine.
f.
  Species
of fig
 a vegetable.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वायस 	-	 vAyasa 	-	 adj.
  	-	  containing the word vayas
वायस 	-	 vAyasa 	-	 adj.
  	-	  consisting of birds
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  house facing the north-east
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  turpentine
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  prince of the vayas
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  bird
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  large bird
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  Agallochum or fragrant aloe  [ aromatic resin embedded wood ]
वायस 	-	 vAyasa 	-	 m.
  	-	  crow
वायस 	-	 vAyasa 	-	 n.
  	-	  multitude of crows

Wilson

English

 वायस
m.
  (-सः)
1 A crow.
2 Agallochum,  (Amyris Agallocha.)
3 Turpentine.
f.
  (-सी)
1 A species of fig,  (Ficus oppositifolia,  Rox.)
4 A vegetable,  (Solanum Indicum. )
E.
  वय to go,  Uṇādi aff.
   असच्,  and the radical vowel made long.

Apte

English

वायसः [vāyasḥ],  [वयो$सच् णित् Uṇ.*
  3.118]

A crow
 बलिमिव परिभोक्तुं वायसास्तर्कयन्ति Mk.*
  1.3.

Fragrant aloe-wood,  agallochum. 

Turpentine.

A house facing the north-east. -सम् a multitude of crows. Comp.
   -अरातिः,  -अरिः an owl. -आह्वा A kind of esculent vegetable.-इक्षुः a kind of long grass. -विद्या the science of (augury from observing) crows
 Bṛi. S.

Apte 1890

English

 वायसः [वय एव अण् Uṇ. 3. 120] 1 A crow
 बलिमिव परिभोक्तु वायसास्तर्कयंति Mk. 10. 3. 
2 Fragrant aloe-wood,  agallochum. 
3 Turpentine. 
Comp. 
अरातिः,  
अरिः an owl. 
आह्वा a kind of esculent vegetable. 
इ क्षुः a kind of long grass. 

Monier Williams Cologne

English

 वायस॑ m.
  (fr.  वयस्) a bird,  (esp.  ) a large bird,  RV.
   i,  164,  52 (cf.   Nir.
  iv,  17)

 a crow,  Br.
 
 MBh.
   &c.
  

 a prince of the Vayas g. पार्श्वादि

 Agallochum or fragrant aloe,  L.
 

 turpentine,  L.
 

 a house facing the north-east,  L.
 

 वायस॑ mf(ई)n.  relating or peculiar to crows,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 consisting of birds,  Nalod.

 containing the word वयस् g. विमुक्तादि

 वायस॑ n.
  a multitude of crows,  Pāṇ.
  iv,  2,  37,  Sch.

Monier Williams 1872

English

 वायस वायस,  अस्,  m. (probably fr. वयस्, 
‘age, ’ but according to Uṇādi-s. III. 120. fr. rt. वय्), 
‘the long-lived one, ’ a crow
 Agallochum or fragrant
aloe (= अगुरु)
 turpentine
 (अस्,  ई,  अम्),  used by
crows (?)
 consisting of birds
 (ई),  f. a female crow
a species of fig,  Ficus Oppositifolia
 a particular
vegetable,  Solanum Indicum.
—वायसादनी (°स-
अद्°),  f. a kind of plant or tree (= काक-तुण्डी)।
—वायसारि (°स-अरि°),  इस्,  m. or वायसाराति (°स-
अर्°),  इस्,  m. ‘crow's enemy, ’ an owl.
—वायसाह्वा
(°स-आह्°),  f. an esculent vegetable,  Solanum Indicum
(= काक-माचिका).
—वायसेक्षु (°स-इक्°),  उस्,  m.
a sort of long grass,  Saccharum Spontaneum.

Macdonell

English

 वायस vāyas-á,  m.
  (large) bird (V.)
 crow (S.,  🞄C.)
 a.
  (ī) consisting of birds (C.)
 relating or 🞄peculiar to crows (C.): ī,  f.
  female crow (C.).

Benfey

English

 वायस वायस (probably वयस् + अ, 
Long-lived), 
 I. m.
 
 1. A crow,  Pañc.
140,  16.
 2. Two plants.
 II. f.
  सी।
 1.
A she-crow,  Hit. 67,  13.
 2. A species
of fig,  Ficus oppositifolia.
 3. A vege-
table,  Solanum indicum. 
 III. adj.
 
 1.
(वायस + अ). Used by crows(?), 
Bhāg. P. 1,  5,  10.
 2. (वयस् + अ),  f.
  सी,  Consist-
ing of birds,  Nalod. 1,  27.
 -- Comp.
 
निस्-, 
adj.
  deprived of crows,  Pañc. 148,  12.

Apte Hindi

Hindi

वायसः
पुं*
  - वयोऽसच् णित्
कौवा

वायसः
पुं*
  - -
"सुगन्धित अगर की लकड़ी,  अगुरुकाष्ठ"

वायसः
पुं*
  - -
तारपीन

L R Vaidya

English

 vAyasa {% m. %} 1. A crow,  M.iii.92
 2. aloe-wood
 3. turpentine.

Bopp

Latin

 वायस m. (ut videtur,  a वयस् s. अ) cornix. DR. 8. 31.

Lanman

English

 vāyasá,  m.
	—1. bird
	—2. esp. crow
-sī,  f. crow-hen. [1váyas,  ‘bird, ’ 1208a.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khA
१) काक २) ध्वांक्ष ३) वायस

kha skad
१) वायस २) वृत्तान्त

khra lba
१) काक २) वायस

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वनप्रियः परभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ।
कलकण्ठः काकपुष्टः काकोऽरिष्टः सकृत्प्रजः ॥ १३२१ ॥
आत्मघोषश्चिरजीवी घूकारिः करटो द्विकः ।
एकदृग्बलिभुग्ध्वाङ्क्षो मौकुलिर्वायसोऽन्यभृत् ॥ १३२२ ॥
-wordlist-
 
वनप्रिय (पुं),  परभृत (पुं),  ताम्राक्ष (पुं),  कोकिल (पुं),  पिक (पुं),  कलकण्ठ (पुं),  काकपुष्ट (पुं),  काक (पुं),  अरिष्ट (पुं),  सकृत्प्रज (पुं),  आत्मघोष (पुं),  चिरजीविन् (पुं),  घूकारि (पुं),  करट (पुं),  द्विक (पुं),  एकदृश् (पुं),  बलिभुज् (पुं),  ध्वाङ्क्ष (पुं),  मौकुलि (पुं),  वायस (पुं),  अन्यभृत् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अरिष्ट
अरिष्ट,  करट,  काक,  बलिपुष्ट,  सकृत्प्रज,  एकदृश्,  बलिभुज्,  ध्वाङ्क्ष,  चिरञ्जीविन्,  वायस
अरिष्टः करटः काको बलिपुष्टः सकृत्प्रजः ।
एकदृग्बलिभुक् ध्वाङ्क्षश्चिरञ्जीवी च वायसः ॥ २४५ ॥
verse 2.1.1.245
page 0030

Vedic Reference

English

 Vāyasa in the Rigveda^1 and later^2 denotes a ‘large bird.’
The sense of ‘crow’^3 occurs in the Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa only.^4
1) i. 164,  32.
2) In a Vedic citation in Nirukta, 
iv. 17
 and in verse 1 of Khila after
Rv. v. 51.
3) The only sense of the word in the
post-Vedic language.
4) vi. 8.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वायसः,  पुं,
   (वयते इति । वय गतौ । “वयश्च ।”उणा० ३ । १२० । इति असच् । सच णित् ।)अगुरुवृक्षः । श्रीवासः । काकः । इति मेदिनी ।से,  ३८ ॥
 (यथा,  महाभारते । ३ । २७० । ३१ ।“श्वगृघ्रकङ्ककाकोलभासगोमायुवायसाः ।अतृप्यंस्तत्र वीराणां हतानां मांसशोणितैः ॥
”)अस्योत्पत्तिर्यथा,  --“अरुणस्य भार्य्या श्येनी वीर्य्यवन्तौ महा-बलौ ।सम्पातिश्च जटायुश्च प्रभूतौ पक्षिसत्तमौ ।सम्पातिर्जनयन् गृध्रान् काकाः पुत्त्रा जटायुषः ॥
”इति वह्निपुराणे वाराहप्रादुर्भावः ॥
 * ॥
अस्य एकाक्षिनाशकारणं यथा,  --मार्कण्डेय उवाच ।“गते तु भरते तस्मिन् रामः कमललोचनः ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भार्य्यया सीतया सह ।शाकमूलफलाहारो विचचार महावने ॥
एकदा लक्ष्मणमृते रामदेवः प्रतापवान् ।चित्रकूटे वने देशे वैदेह्या सङ्गमाश्रितः ॥
सुष्वाप सुमुहूर्त्तञ्च ततः काको दुरात्मवान् ।सीताभिमुखमभ्येत्य विददार स्तनान्तरम् ।विदार्य्य वृक्षमारुह्य स्थितोऽसौ वायसाधमः ॥
ततः प्रबुद्धो रामोऽसौ दृष्ट्वा रक्तं स्तनान्तरम् ।शोकाविष्टान्तु सीतां तामुवाच कमलेक्षणः ॥
किमिदं स्तनान्तरे भद्रे तव रक्तस्य कारणम् ।इत्युक्ता सा च तं प्राह भर्त्तारं विनयान्विता ॥
पश्य राजेन्द्र वृक्षाग्रे वायसं दुष्टचेष्टितम् ।येनैतच्च कृतं कर्म्म सुप्ते त्वयि महामते ॥
रामोऽपि दृष्ट्वा तं काकं तस्मिन् क्रोधमथा-करोत् ।ऐषिकास्त्रं समादाय ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम् ॥
काकमुद्दिश्य चिक्षेप सोऽवधावद्भयान्वितः ॥
स त्विन्द्रस्य सुतो राजन् इन्द्रलोकं विवेश ह ।रामास्त्रं प्रज्वलं दीप्तं तस्यानुप्रविवेश वै ॥
विदितार्थश्च देवेन्द्रो देवैः सर्व्वैः समन्वितः ।निष्क्रामयच्च तं दुष्टं राघवस्यापकारिणम् ॥
ततोऽसौ सर्व्वदेवैस्तु देवलोकाद्बहिष्कृतः ।पुनः सोऽभ्येत्य रामञ्च राजानं शरणं गतः ॥
त्राहि राम महाबाहो अज्ञानादपकारि-णम् ।इति ब्रुवन्तं स प्राह रामः कमललोचनः ॥
अमोघाय ममास्त्राय अक्षि एकं प्रयच्छ मे ।ततो जीवसि दुष्टात्मन् मेऽपराधो महान् कृतः ॥
इत्युक्तोऽसौ स्वकं नेत्रमेकमस्त्राय दत्तवान् ।अस्त्रञ्च नेत्रमेकन्तु भस्मीकृत्य शमं ययौ ॥
ततः प्रभृति सर्व्वेषां काकानामेकनेत्रता ।चक्षुषैकेन पश्यन्ति हेतुनानेन पार्थिव ! ॥
”इति नरसिंहपुराणे ४३ अध्यायः ॥
(वायससम्बन्धिनि,  त्रि । यथा,  महाभारते ।१२ । ८२ । ७ -- ८ ।“स काकं पञ्जरे बद्धा विषयं क्षेमदर्शिनः ।सर्व्वं पर्य्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥
अधीध्वं वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः ।अनागतमतीतञ्च यच्च संप्रति वर्त्तते ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वायस त्रि०
  वय एव अण् । १ काके वायं वपनं स्यतिसो--ग्र । २ अगुभवृक्षे ३ श्रीवासे च मेदि० ।

Capeller

German

 1. वायस॑ m.
  Vogel,  bes. Krähe. f.
  वायसी
Krähenweibchen. 

 2. वायस,  f.
  ई Krähen-.

Grassman

German

 vāyasá,  m. [v. 1. váyas],  ein grösserer Vogel.
-ám {164, 52} divyám suparṇám 〰 bṛhántam.

Burnouf

French

 वायस वायस m.
  corneille.
		 Aloës [amyris agallocha].
Térébenthine. -- F. [ई] ficus oppositifolia
 solanum indicum
bot.
वायसाराति m.
  (अराति) chouette [ennemie de la
corneille].
वायसेक्षु m.
  (इक्षु) saccharum spontaneum,  bot.
वायसोली f.
  la kākolī.

Stchoupak

French

 वायस-
 m.
  corbeau,  corneille 
 -ई- f.
  femelle de ces oiseaux 
 a.
relatif,  propre au corbeau,  etc.
वायसान्तक- m.
  hibou.
वायसी-कृत- °भूत- a. v. transformé en corbeau.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.