| YouTube Channel

वानरः (vAnaraH)

 
Apte
English
वानरः [vānarḥ], [वानं वनसंबन्धि फलादिकं राति-गृह्णाति रा-क
वा विकल्पेन नरो वा]
A monkey, an ape.
A kind of incense.-री A female monkey.
a.
 Belonging or relating to monkey
अन्यां योनिं समापन्नौ शार्गालीं वानरीं तथा
Mb.
 * 13.9.9.Comp. -अक्षः a wild goat. -आघातः the tree called Lodhra. -इन्द्रः
N.
 of Sugrīva or of Hanumat. -प्रियः the tree called क्षीरिन् (Mar. खिरणी).
Apte 1890
English
वानरः [वानं वनसंबंधि फलादिकं रातिगृह्णति रा-क
वा किकल्पेन नरो वा] A monkey, an ape.
री A female monkey.
Comp.
अक्षः a wild goat.
आघातः the tree called Lodhra.
इंद्रः N. of Sugrīva or of Hanumat.
प्रियः the tree called क्षीरिन्.
Apte Hindi
Hindi
वानरः
पुं*
 - "वानं वनसंबंधि फलादिकं राति गृह्णति-रा + क, वा विकल्पेन नरो वा"
"बन्दर, लंगूर"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वानरः, कपिः, प्लवङ्गः, प्लवगः, शाखामृगः, वलीमुखः, मर्कटः, कीशः, वनौकाः, मर्कः, प्लवः, प्रवङ्गः, प्रवगः, प्लवङ्गमः, प्रवङ्गमः, गोलाङ्गुलः, कपित्थास्य, दधिक्षोणः, हरिः, तरुमृगः, नगाटनः, झम्पी, झम्पारुकलिप्रियः, किखिः, शालावृकः
noun
पुंजातिविशिष्टवानरः।
"सः मनुष्यः वानरं वानरीं च नर्तयति।"
Synonyms:
 वानरः, कपिः, प्लवङ्गः, प्लवगः, शाखामृगः, वलीमुखः, मर्कटः, कीशः, वनौकाः, मर्कः, प्लवः, प्रवङ्गः, प्रवगः, प्लवङ्गमः, प्रवङ्गमः, गोलाङ्गुलः, कपित्थास्य, दधिक्षोणः, हरिः, तरुमृगः, नगाटनः, झम्पी, झम्पारुकलिप्रियः, किखिः, शालावृकः
noun
वन्यपशुः यः वृक्षे वसति भ्रमति च।
"वाली नाम वानरः रामेण हतः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वानरः
Root: वानर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Monkey
Shloka(s):
3|4|39|2 ► वानरो मर्कटः कीशः कपिः शाखामृगो हरिः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|40|1 ► महावेगो दधिमुखः कुरङ्गो भुल्लकः पृथुः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|40|2 ► वलीमुखो वनौकाः स गोलाङ्गूलोऽसिताननः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|39|2 ⇢ वानरः (वानर) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|39|2 ⇢ मर्कटः (मर्कट) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|39|2 ⇢ कीशः (कीश) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|39|2 ⇢ कपिः (कपि) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|39|2 ⇢ शाखामृगः (शाखामृग) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|39|2 ⇢ हरिः (हरि) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|1 ⇢ महावेगः (महावेग) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|1 ⇢ दधिमुखः (दधिमुख) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|1 ⇢ कुरङ्गः (कुरङ्ग) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|1 ⇢ भल्लुकः (भल्लुक) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|1 ⇢ पृथुः (पृथु) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|2 ⇢ वलीमुखः (वलीमुख) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
➠ 3|4|40|2 ⇢ वनौकसः (वनौकस) (पुं) ⇒ Monkey ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वानरः
Root: वानर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ ape
⇒ monkey
⇒ monkey-like
⇒ forest-animal
⇒ kind of incense
⇒ Olibanum [Frankincense]
⇒ belonging to an ape or monkey
Shloka(s):
2|5|3|1 ► कपिप्लवङ्गप्लवगशाखामृगवलीमुखाः। (सिंहादिवर्गः)
2|5|3|2 ► मर्कटो वानरः कीशो वनौका अथ भल्लुके॥ (सिंहादिवर्गः)
3|3|12|1 ► शालावृकाः कपिक्रोष्टुश्वानः स्वर्णेऽपि गैरिकम्। (नानार्थवर्गः)
3|3|138|1 ► किरणप्रग्रहौ रश्मी कपिभेकौ प्लवङ्गमौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|175|2 ► शुकाहिकपिभेकेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|3|1 ⇢ कपिः (कपि) (पुं) ⇒ ape, sun, brown, monkey, elephant, Olibanum [Frankincense], Indian gooseberry [Emblica Officinalis - Bot.], species of Indian beech [Pongamia Glabra - Bot.]
➠ 2|5|3|1 ⇢ प्लवङगः (प्लवङ्ग) (पुं) ⇒ deer, monkey, flickering, moving by jumps, white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|5|3|1 ⇢ प्लवगः (प्लवग) (पुं) ⇒ diver, monkey, sort of aquatic bird, frog [going by leaps], going by leaps or plunges, flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
➠ 2|5|3|1 ⇢ शाखामृगः (शाखामृग) (पुं)
➠ 2|5|3|1 ⇢ वलीमुखः (वलीमुख) (पुं)
➠ 2|5|3|2 ⇢ मर्कटः (मर्कट) (पुं) ⇒ ape, monkey, spider, kind of bird, mode of coitus, sort of poison or venom
➠ 2|5|3|2 ⇢ वानरः (वानर) (पुं) ⇒ ape, monkey, monkey-like, forest-animal, kind of incense, Olibanum [Frankincense], belonging to an ape or monkey
➠ 2|5|3|2 ⇢ कीशः (कीश) (पुं)
➠ 2|5|3|2 ⇢ वनौकाः (वनौकस्) (पुं) ⇒ ape, wild boar, anchorite, forest-animal, forest-dweller, living in a forest
➠ 3|3|12|1 ⇢ शालावृकः (शालावृक) (पुं)
➠ 3|3|138|1 ⇢ प्लवङगमः (प्लवङ्गम) (पुं)
➠ 3|3|175|2 ⇢ हरिः (हरि) (पुं) ⇒ men, bay, sun, lion, horse, green, tawny, steed, brown, people, yellow, monkey, fallow, bearing, of yama, of ziva, greenish, carrying, of zukra, of a metre, of a demon, of a world, pale yellow, of a mountain, fawn-coloured, reddish brown, name of indra, name of brahmA, name of a dAnava, sign of the zodiac Leo, name of a son of garuDa, name of a son of parAvRt, name of a son of parAjit, name of a son of akampana, name of a son of tArakAkSa, wind or name of god of wind, of a particular high number, of various authors and scholars, yellow or reddish brown or green, name of a worshipper, name of viSNu, particular class of gods under manu tAmasa
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
जातिः ➡ स्तनपायी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वानरः,
पुं,
स्त्री,
 (वा विकल्पितो नरः । यद्बा, वानं वने भवं फलादिकं रातीति । रा + कः ।)स्वनामख्यातपशुः । वाँदर इति भाषा । तत्प-र्य्यायः । कपिः २ प्लवङ्गः ३ प्लवगः ४ शाखा-मृगः ५ वलीमुखः ६ मर्कटः ७ कीशः ८वनौकाः ९ । इत्यमरः ॥
मर्कः १० प्लवः ११प्रवङ्गः १२ प्रवगः १३ प्लवङ्गमः १४ प्रवङ्गमः१५ गोलाङ्गूलः १६ कपित्थास्यः १७ दधिशोणः१८ हरिः १९ तरुमृगः २० नगाटनः २१झम्पी २२ झम्पारुः २३ कलिप्रियः २४ । इतिशब्दरत्नावली ॥
किखिः २५ शालावृकः २६इति जटाधरः ॥
(एतद्धनने प्रायश्चित्तं यथा, मनुः । ११ । १३६ ।“हत्वा हंसं वलाकाञ्च वकं बर्हिणमेव ।वानरं श्येनभासौ च स्पर्शयेत् ब्राह्मणायगाम् ॥
”)