वाङ्मय (vAGmaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वाङ्मय mfn.
   (-यः-यी-यं)
	 1. Eloquent,  rhetorical.
	 n.
  (-यं)
	 1. Eloquence.
2. Rhetorical composition,  rhetoric,  belles lettres.
	 f.
  (-यी) SARAS-
WATĪ.
 E.
  वाक् speech,  and मयट् aff.
  

Capeller Eng

English

 वाङ्म॑य f.
  ई a.
  consisting of speech or words,  relating
to speech
 n.
  speech,  eloquence,  rhetoric.

Yates

English

 वाङ्मय (यः-यी-यं)
a. Eloquent.
n.
  Elo-
quence
 rhetoric.
f.
  Saraswati.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   consisting of speech   
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   whose essence is speech    
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   depending on speech   
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   relating to speech    
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   eloquent   
   वाङ्मय  vAGmaya  adj.
   rhetorical    
   वाङ्मय  vAGmaya  n.
   speech   
   वाङ्मय  vAGmaya  n.
   manner of speech    
   वाङ्मय  vAGmaya  n.
   eloquence   
   वाङ्मय  vAGmaya  n.
   rhetoric    
   वाङ्मय  vAGmaya  n.
   language    

Wilson

English

 वाङ्मय
mfn.
   (-यः-यी-यं)
1 Eloquent,  rhetorical.
n.
  (-यं)
1 Eloquence.
2 Rhetorical composition,  rhetoric,  belles lettres.
f.
  (-यी) SARASVATĪ.
E.
  वाक् speech,  and मयट् aff.
  

Apte

English

वाङ्मय [vāṅmaya],  a.
  (-यी f.
 )

Consisting of words
 लिपेर्यथावद्- ग्रहणेन वाङ्मयं नदीमुखेनेव समुद्रमाविशत् R.*
  3.28
 इत्येषा वाङ्मयी पूजा श्रीमच्छंकरपादयोः Śiva-mahimna 4.

Relating to speech or words
 Ms.*
  12.6
 स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते Bg.*
  17.15.

Endowed with speech
 अयमात्मा वाङ्मयो मनोमयः प्राणमयः Bṛi. Up.*
   1.5.3.

Eloquent,  rhetorical,  oratorical.

यम् Speech,  language
 म्यरस्तजभ्नगैर्लान्तैरेभिर्दशभिरक्षरैः । समस्तं वाङ्मयं व्याप्तं त्रैलोक्यमिव विष्णुना Chand. M.*
  1.7
 द्विधाप्रयुक्तेन च वाङ्मयेन सरस्वती तन्मि- थुनं नुनाव Ku.*
  7.9
 Śi.*
  2.72.

Eloquence.

Rhetoric. -यी The goddess Sarasvatī.

Apte 1890

English

 वाङ्मय a. (यी f.) 1 Consisting of words
 R. 3. 28. 
2 Relating to speech or words
 Ms. 12. 6
 Bg. 17. 15. 
3 Endowed with speech. 
4 Eloquent,  rhetorical,  oratorical. 
यं 1 Speech,  language
 म्यरस्तजभ्नगैर्लांतैरेभिर्दशभिरक्षरैः । समस्तं वाङ्मयं व्याप्तं त्रैलोक्यमिव विष्णुता Cand. M. 1
 Ku. 7. 90
 Śi. 2. 72. 
2 Eloquence. 
3 Rhetoric. 
यी The goddess Sarasvatī. 

Monier Williams Cologne

English

 वाङ्—म॑य mf(ई)n.  consisting of speech,  depending on sp°,  whose essence is sp°,  relating to sp° (also -त्व n.
 ),  ŚBr.
  
 VS.
 
 Prāt.
 
 ChUp.
    &c.
  

 eloquent,  rhetorical,  W.
 

 वाङ्—म॑य n.
  sp°,  language,  Kum.
  

 eloquence,  rhetoric,  manner of sp°,  RPrāt.
  
 Sāh.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 वाङ्मय वाङ्-मय,  वाङ्-मुख,  &c. See
col. 3.

Benfey

English

 वाङ्मय वाङ्मय,  i. e. वाच् + मय, 
 I. adj.
 ,  f.
  यी।
 1. Relating to speech, 
Bhag. 17,  15.
 2. Endowed with speech, 
Johns. Sel. 94,  53.
 3. Consisting of
words,  Ragh. 3,  28.
 4. Eloquent.
 II.
n.
  Eloquence.
 III. f.
  यी,  Sarasvatī.

Apte Hindi

Hindi

वाङ्मय
वि* - वाच् + मयट्
शब्दों से युक्त

वाङ्मय
वि* - -
बाणी या वचनों से संबन्ध रखने वाला

वाङ्मय
वि* - -
बाणी से युक्त

वाङ्मय
वि* - -
"वाक्पटु,  अलंकारपूर्ण,  वाग्विदग्ध"

वाङ्मयम्
नपुं*
   - -
"बाणी,  भाषा"

वाङ्मयम्
नपुं*
   - -
वाग्मिता

वाङ्मयम्
नपुं*
   - -
आलंकारिक

L R Vaidya

English

 vANmaya {% (I) a. %} 1. eloquent,  rhetorical
 2. relating to speech,  Bg.xvii.15
 3. consisting of words.

 vANmaya {% (II) n. %} 1. speech,  language,  Sis.ii.72,  K.S.vii.90
 2. eloquence
 3. rhetoric.

Bopp

Latin

 वाङ्मय Adj. (a वाच् sermo s. मय) quod ad vocem refer-
tur,  ad vocem spectat. BH. 17. 15.

Lanman

English

 vāṅmáya,  a. consisting of voice or
utterance. [vā́c: see 1225^2 and
maya.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ngag gi rang bzhin
वाङ्मय

Tamil

வாங்மய : சொற்கள் நிறைந்த,  நன்கு பேசும்.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वाङ्मयं,  त्रि,  (वाक्स्वरूपम् । वाच् + मयट् ।)वाक्यात्मकम् । यथा,  --“न्यरस्तजभ्नगैर्लान्तैरेभिर्द्दशभिरक्षरैः ।समस्तं वाङ्मयं व्याप्तं त्रैलोक्यमिव विष्णुना ॥
”अपि च ।“पद्यं गद्यमिति प्राहुर्व्वाङ्मयं द्बिविधं बुधाः ।प्रागुक्तलक्षणं पद्यं गद्यं संप्रति गद्यते ॥
”पद्यं यथा,  --“पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरिति द्बिधा ।वृत्तमक्षरसंख्यातं जातिर्मात्राकृता भवेत् ॥
सममर्द्धसमं वृत्तं विषमञ्चेति तत्त्रिधा ।समं समचतुष्पादं भवत्यर्द्धसमं पुनः ॥
आदिस्तृतीयवद्यस्य पादस्तूर्य्यो द्बितीयवत् ।भिन्नचिह्नचतुष्पादं विषमं परिकीर्त्तितम् ॥
”गद्यं यथा ।“अपादः पदसन्तानो गद्यं तत्तु त्रिधा मतम् ।चूर्णकोत्कलिकाप्रायवृत्तगंन्धिप्रभेदतः ॥
अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चूर्णकं विदुः ।तद्धि वैदर्भरीतिस्थं गद्यं हृद्यतरं भवेत् ॥
भवत्युत्कलिकाप्रायं समासाढ्यं दृढाक्षरम् ।वृत्तैकदेशसम्बन्धाद्वृत्तगन्धि पुनः स्मृतम् ॥
”इति छन्दोमञ्जरी ॥
 * ॥
वाङ्मयपापानि यया,  --“पारुष्यमनृतञ्चैव पैशुन्यञ्चापि सर्व्वशः ।असम्बन्धप्रलापश्च वाङ्मयं स्याच्चतुर्विधम् ॥
”तथा परुषवचनमपवादः पैशुन्यमनृतं वृथा-लापो निष्ठुरवचनं इति वाङ्मयानि षट् ।परेषां देशजातिकुलविद्याशिल्परूपवृत्ताचार-परिच्छदशरीरकर्म्मजीविनां प्रत्यक्षदोषवचनंपरुषम् ।“यच्चान्यत् क्रोधसन्तापत्राससंजननं वचः ।परुषं तच्च विज्ञेयं यच्चान्यच्च तथाविधम् ॥
चक्षुष्मानिति लुप्ताक्षं चाण्डालं ब्राह्मणेति च ।प्रशंसानिन्दनं द्वेषात् परुषान्न विशिष्यते ॥
”तेषामेव परुषवचनानां परोक्षमुदाहरणंअपवादः । गुरुनृपतिबन्धुभ्रातृमित्रसकाशेअर्थोपघातार्थं दोषोपाख्यानं पैशुन्यम् ।अनृतं द्विविधं असत्यमसंवादश्चेति ।“देशराष्ट्रप्रसङ्गाच्च परार्थपरिकल्पनात् ।नर्म्महासप्रसङ्गाच्च भाषणं व्यर्थभाषणम् ॥
गुह्याङ्गामेध्यसंज्ञानां भाषणं निष्ठुरं विदुः ।यदन्यद्बा वचो नीचस्त्रीपुंसोर्मिथुनाश्रयम् ॥
इत्येवं षड्विकल्पस्य दुष्टवाक्यस्य भाषणात् ।इह चामुत्र च क्ररमनर्थं प्रतिपद्यते ।”प्रशंसया निन्दनं प्रशंसानिन्दनम् । अत्र चतु-र्व्विधषड्विधयोरविरोधः । समक्षत्वासमक्षत्व-भेदानादरेण पारुष्पापवादयोरैक्यात् निष्ठुरस्यपरुषान्तर्भावाच्च । असम्बद्धप्रलापव्यर्थभाष-णयोः पर्य्यायत्वान्नार्थान्तरम् । इति तिथ्यादि-तत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वाङ्मय त्रि०
  वाक्स्वरूपम् मयट् चस्य कः तस्य ङः । १ वाक्य-स्वरूपे शास्त्रे । २ वाक्यजनिते पापभेदे च । “पारुष्यमनृतञ्चैवपैशुन्यञ्चापि सर्वशः । असम्बद्धप्रलापश्च वाङ्मयं स्याच्चतु-र्विधम्” मनुः । तथा “परुषवचनमपवादः पैशुन्यमनृतंवृथालापो निष्ठुरवचनम् वाङ्मयानि षट् । परेषां देश-जातिकुलविद्याशिल्परूपवृत्ताचारपरिच्छदशरीरकर्मजी-विनां प्रत्यक्षदोषवचनं परुषम । “यच्चान्यत् क्रोधस-न्तापत्राससंजननं वचः । परुषं तच्च विज्ञेयं यच्चान्यच्चतथाविघम् । चक्षुष्मानिति लुप्ताक्षं चाण्डालं ब्राह्म-णेति च । प्रशंसानिन्दनं द्वेषात् परुषान्न विशिष्यते” ।तेषामेव परुषवचनानामपरोक्षमुदाहरणम् अपवादः ।गुरुनृपतिवन्धुभ्रातृमित्रसकाशे अर्थोपघातार्थं दोषो-पाख्यानं पैशुन्यम् । अनृतं द्विविधं असत्यमसंवाद-श्चेति “देशराष्ट्रप्रसङ्गाच्च परार्थपरिजल्पनात् । नर्महास-प्रसङ्गाच्च भाषणं व्यर्थभाषणम् । गुह्याङ्गामेध्यसंज्ञानांभाषणं निष्ठुरं विदुः । यदन्यद् वा वचो नीचस्त्रीपुंसो-र्मिथुनाश्रयम् । इत्येवं षड्विकल्पस्य दुष्टवाक्यस्य भाष-णात् । इह चामुत्र च क्रूरमनर्थं प्रतिपद्यते” । प्रशं-सयानिन्दनं प्रशंसानिन्दनम् । अत्र चतुर्विधषड्विधयो-रविरोधः । समक्षत्वासमक्षत्वभेदानादरेण पारुष्याप-वादयोरैक्यात् निष्ठुरस्य परुषान्तर्भावाच्च । असम्बद्ध-प्रलापव्यर्थभाषणयोः पर्य्यायत्वान्नार्थान्तरम्” ति० त० ।

Capeller

German

 वाङ्म॑य,  f.
  ई aus Rede o. Worten bestehend, 
Rede-,  Wort-. n.
  Redekunst, 
Redeweise,  Rede.

Burnouf

French

 वाङ्मय वाङ्मय a. (वाच्
 sfx. मय)
de la nature de la parole,  qui s'y rapporte
		 verbal
		 éloquent, 
disert. -- S. n.
  rhétorique
 éloquence
		 style,  मिताक्षर
वङ्मय le style mesuré,  les vers.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.