| YouTube Channel

वसतिः (vasatiH)

 
Apte
English
वसतिः [vasatiḥ] ती [tī], ती
f.
 [वस्-अति वा ङीप्
Uṇ.*
 4.62]
Dwelling, residing, abiding
आश्रमेषु वसतिं चक्रे
Me.*
 1 'fixed his residence in'
कमलवसतिमात्रनिर्वृतः
Ś.*
 5.1.
A house, dwelling, residence, habitation
हर्षो हर्षो हृदयवसतिः पञ्चबाणस्तु बाणः
P.
R.*
 1.22
Ś.*
 2.15.
A receptacle, reservoir, an abode (fig. )
अलकामतिवाह्यैव वसतिं वसुसंपदाम्
Ku.*
 6.37
so विनयवसतिः, धर्मैकवसतिः.
A camp, halting place (शिबिर).
The time when one halts or stays to rest, i. e. night
तस्य मार्गवशादेका बभूव वसतिर्यतः
R.*
 15.11 (वसतिः
=
 रात्रिः Malli.) 'he halted at night'
&c.
तिस्नो वसतीरुषित्वा 7.33
11.3.
A Jaina monastery.
Apte 1890
English
वसतिः
ती f. [वस्-अति वा ङीप्] 1 Dwelling, residing, abiding
आश्रमेषु वसतिं चक्रे Me. 1 ‘fixed his residence in’
Ś. 5. 1.
2 A house, dwelling, residence, habitation
हर्षो हर्षो हृदयवसतिः पंचबाणस्तु बाणः P. R. 1. 22
Ś. 2. 14.
3 A receptacle, reservoir, an abode (fig.)
अलकामतिवाह्यैव वसतिं वसुसंपदां Ku. 6. 37
so विनयवसतिः, धर्मैकवसतिः.
4 A camp, halting place (शिबिर).
5 The time when one halts or stays to rest, i. e. night
तस्य मार्गवशादेका बभूव वसतिर्यतः R. 15. 11 (वसतिः = रात्रिः Malli.) ‘he halted at night’ &c.
तिस्रो वसतीरुषित्वा 7. 33
11. 30.
6 A Jaina monastery.
Apte Hindi
Hindi
वसतिः
स्त्री*
 - वस् + अति
"रहना, निवास करना, टिके रहना"
वसतिः
स्त्री*
 - वस् + अति
"घर, आवास, निवास, वासस्थान"
वसतिः
स्त्री*
 - वस् + अति
"आधार, आशय, पात्र (आलं*)"
वसतिः
स्त्री*
 - वस् + अति
"शिविर, पड़ाव"
वसतिः
स्त्री*
 - वस् + अति
ठहरने और आराम करने का समय अर्थात् रात्रि
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नीडः, अङ्कुरकः, जालकः, नीडम्, वसतिः, स्वसरम्
noun
तृणादिना विनिर्मितं पक्षिणां गृहम्।
"चटकायाः शिशवः नीडे कूजन्ति।"
Synonyms:
 रात्रिः, निशा, रजनी, क्षणदा, क्षपा, शर्वरी, निश्, निद्, त्रियामा, यानिनी, यामवती, नक्तम्, निशीथिनी, तमस्विनी, विभावरी, तमी, तमा, तमिः, ज्योतष्मती, निरातपा, निशीथ्या, निशीथः, शमनी, वासुरा, वाशुरा, श्यामा, शताक्षी, शत्वरी, शर्या, यामिः, यामी, यामिका, यामीरा, याम्या, दोषा, घोरा, वासतेयी, तुङ्गी, कलापिनी, वायुरोषा, निषद्वरी, शय्या, शार्वरी, चक्रभेदिनी, वसतिः, काली, तारकिणी, भूषा, तारा, निट्
noun
दीपावच्छिन्न-सूर्यकिरणानवच्छिन्नकालः।
"यदा दिक्षु च अष्टासु मेरोर् भूगोलकोद्भवा। छाया भवेत् तदा रात्रिः स्याच्च तद्विरहाद् दिनम्।"
Synonyms:
 निवासः, वसतिः, वासः, वासस्थानम्, निवसतिः, निवासस्थानम्, निवासभूयम्, गृहम्, आवासः, अधिवासः, समावासः, आवसथः, वास्तुः, वास्तु, स्थानम्, अवस्थानम्, प्रतिष्ठा, आयतनम्, निकेतनम्, आलयः, निलयः, निलयिता, क्षिः
noun
तत् स्थानं यत्र पशवः जनाः वा वसन्ति।
"व्याघ्रस्य निवासः वने अस्ति।"
Tamil
Tamil
வஸதி: : வஸதீ = வீடு, இருப்பிடம், இருத்தல், வசித்தல், இரவு, ஓய்வெடுக்கும்நேரம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वसतिः,
स्त्री,
 (वस निवासे + “वहिवस्यर्त्तिभ्य-श्चित् ।” उणा० ४ । ६० । इति भावाधि-करणादौ अतिः) । वासः । (यथा, अमरु-शतके । ११ ।“धीरं वारिधरस्य वारि किरतः श्रुत्वा निशीथेध्वनिंदीर्घोच्छ्वासमुदश्रुणा विरहिनीं बालां चिरंध्यायता ।अध्वन्येन विमुक्तकण्ठकरुणं रात्रौ तथा क्रन्दितंग्रामीणैर्व्र जतो जनस्य वसतिर्ग्रामे निषिद्धायथा, ॥
”)यामिनी । निकेतनम् । इति मेदिनी । ते, १५० ॥
(यथा, कुमारे । ४ । ११ ।“रजनीतिमिरावगुण्ठितेपुरमार्गे घनशब्दविक्लवाः ।वसतिं प्रिय ! कामिनां प्रियाःत्वदृते प्रापयितुं क ईश्वरः ॥
”)