| YouTube Channel

वशः (vazaH)

 
Apte Hindi
Hindi
वशः
पुं*
 - -
"अभिलाषा, चाह, इच्छा"
वशः
पुं*
 - -
"शक्ति, प्रभाव, नियन्त्रण, स्वामित्व, अधिकार, अधीनता, दीनता, स्ववशः "
वशः
पुं*
 - -
"वेश्याओं का वासस्थान, चकला"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 करमर्दः, करमर्दी, कराम्बुकः, कृष्णः, कृष्णपाकः, क्षीरफलः, डिण्डिमः, नलिनदलः, पाककृष्णः, पाकफलः, पाणिमर्दः, फलकृष्णः, फलपाकः, वनामलः, वरालकः, वराम्रः, वारिवरः, वशः, विघ्नः, सुषेणः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षः यस्य फलानि लघूनि तथा च अम्लानि सन्ति।
"मातुः करमर्दस्य व्यञ्जनं निर्माति।"
Synonyms:
 करमर्दः, करमर्दी, कराम्बुकः, कृष्णः, कृष्णपाकः, क्षीरफलः, डिण्डिमः, नलिनदलः, पाककृष्णः, पाकफलः, पाणिमर्दः, फलकृष्णः, फलपाकः, वनामलः, वरालकः, वराम्रः, वारिवरः, वशः, विघ्नः, सुषेणः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षः यस्य फलानि लघुनि तथा च अम्लानि सन्ति।
"तेन करमर्दः उन्मूलितः।"
Synonyms:
 अधिकारः, वशः
noun
कस्यापि वस्तुनः सम्पत्तेः वा बलपूर्वकं स्वामित्वम्।
"सैनिकैः दुर्गः स्वस्य अधिकारे कृतः।"
Synonyms:
 वशः
noun
एकः जनसमूहः ।
"वशस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 वशः
noun
करणीवैश्ययोः पुत्रः ।
"वशस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 वशः
noun
एकः ऋषिः ।
"वशः अश्विना परिगणितः"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वशः
Root: वश
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Vaiśya and a Karaṇi
Shloka(s):
3|5|19|2 ► चण्डाली नीलिकं वाटी मेणकं करणी वशम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|19|2 ⇢ वशः (वश) (पुं) ⇒ Son of a Vaiśya and a Karaṇi ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ वैश्यसूनवः
Tamil
Tamil
வச’: : வச’ம் = விருப்பம், ஆசை, சக்தி, திறன், அதிகாரம், தன்வசம், பிறர் வசம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वशः
Root: वशः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ look
⇒ will
⇒ shape
⇒ desire
⇒ poison
⇒ humour
⇒ liking
⇒ delight
⇒ appetite
⇒ pleasure
⇒ praising
⇒ alluring
⇒ pleasing
⇒ inviting
⇒ appearance
⇒ predilection
⇒ according to the wish of
⇒ various kinds of pearl-ornaments
Shloka(s):
3|3|88|3 ► अभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|88|3 ⇢ छन्दः (छन्द) (पुं) ⇒ look, will, shape, desire, poison, humour, liking, delight, appetite, pleasure, praising, alluring, pleasing, inviting, appearance, predilection, according to the wish of, various kinds of pearl-ornaments
Related word(s):
जातिः ➡ दिक्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वशः, त्रि, (वष्टीति । वश + अच् ।) आयत्तः । इतिशब्दरत्नावली ॥
(यथा, कथासरित्सागरे । ८ । १७ ।“गुणाढ्योऽपि तदाकर्ण्य सद्यः खेदवशो-ऽभवत् ॥
”)
वशः,
पुं,
 (वश + भावे अप् ।) इच्छा । इतिसंकीर्णवर्गे अमरः ॥
(उश्यते इष्यते इति ।वश + कर्म्मणि अप् ।) वेश्यागृहम् । आय-त्तता । प्रभुत्वम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
जन्म ।इति हेमचन्द्रः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वश कान्तौ”@} 2 ग्रह्यादिः।
कान्तिः = इच्छा इति क्षीरस्वामी।
वाशकः-शिका, वाशकः-शिका, विवशिषकः-षिका, 3 वावशकः-शिका
वशिता-त्री, वाशयिता-त्री, विवशिषिता-त्री
वावशिता-त्री
4 उशन्-न्ती, वाशयन्-न्ती, विवशिषन्-न्ती
-- वशिष्यन्-न्ती-ती, वाशयिष्यन्-न्ती-ती, विवशिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- वाशयमानः, वाशयिष्यमाणः, -- वावश्यमानः, वावशिष्यमाणः
उट्-उशौ-उशः
-- -- उशितम्-तः-तवान्, वाशितम्-तः, विवशिषितः, वावशितः-तवान्
वशः, 5 वशा, 6 गोवशा, वशी, वाशः, 7 वाशनः, 8 विवशिषुः, वावशः
वशितव्यम्, वाशयितव्यम्, विवशिषितव्यम्, वावशितव्यम्
वशनीयम्, वाशनीयम्, विवशिषणीयम्, वावशनीयम्
वश्यम्, वाश्यम्, विवशिष्यम्, वावश्यम्
ईषद्वशः-दुर्वशः-सुवशः
-- -- उश्यमानः, वाश्यमानः, विवशिष्यमाणः, वावश्यमानः
9 वशः, वाशः, विवशिषः, वावशः
वशितुम्, वाशयितुम्, विवशिषितुम्, वावशितुम्
10 उष्टिः, वाशना, विवशिषा, वावशा
वशनम्, वाशनम्, विवशिषणम्, वावशनम्
11 वशित्वा, वाशयित्वा, विवशिषित्वा, वावशित्वा
प्रोश्य, प्रवाश्य, प्रविवशिष्य, प्रवावश्य
वाशम् २ वशित्वा २ वाशम् २ वाशयित्वा २ विवशिषम् २ विवशिषित्वा २ वावशम् २
वावशित्वा २
12 उशिक्, 13 ईरन्प्रत्यये, कित्त्वात् संप्रसारणे च रूपमेवम्।
उश्यते तदिति उशीरम् = गन्धद्रव्यम्।
उशीनरम् इति तु देशविशेषवाचकं शब्दान्तरम्।]] उशीरम्, 14 उशनाः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५७४)
02
=>
 (२-अदादिः-१०८०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। ‘न वशः’ (६-१-२०) इति यङि परतः वशेः संप्रसारणं न भवति।]]
04
=>
 [[२। शतरि, ‘ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचति--’ (६-१-१६) इति किति ङिति च प्रत्यये परतः संप्रसारणं भवति। तेनैवं रूपम्। एवं क्विप्-निष्ठा-क्तिनादिषु च ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। पचाद्यचि, तदन्तात् टापि च रूपमेवम्। वशा = मांसम्।]]
06
=>
 [[४। अत्र ‘पोटायुवतिस्तोककतिपयगृष्टिधेनुवशा--’ (२-१-६५) इत्यादिना तत्पुरुष- समासः। गोवशा = बन्ध्या गौरित्यर्थः।]]
07
=>
 [[५। ण्यन्तात्, ‘नन्दिवाशि--’ (वा। ३-१-१३४) इत्यादिना संज्ञायां ल्युप्रत्यये रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[आ। ‘भृङ्गालीकोकिलक्रुङ्भिर्वाशनैः पश्य लक्ष्मण।’ भ। का। ६-७४।]]
09
=>
 [[६। ‘वशिरण्योरुपसंख्यानम्’ (वा। ३-३-५८) इति भावे घञपवादोऽप्प्रत्ययः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्१२११+ २६]
11
=>
 [[१। क्त्वाप्रत्यये, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् न संप्रसारणम्।]]
12
=>
 [[२। ‘वशेः कित्’ (द। उ। ४-९) इति धातोरिजिप्रत्यये कित्त्वात् संप्रसारणम्। वष्टि उश्यतेऽसौ श्रेयोऽर्थिभिरिति उशिक् = अग्न्यादिः।]]
13
=>
 [[३। औणादिके [द। उ। ८-७३]
14
=>
 [[४। ‘वशेः कनसिः’ (द। उ। ९-९९) इति कनसिप्रत्यये, कित्त्वात् ‘ग्रहिज्या--’ (६-१-१६) इत्यादिना सम्प्रसारणे रूपमेवम्। उशनाः = शुक्रः।]]