वल्मीक (valmIka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishवल्मीक mn. (-कः-कं) A hillock, ground thrown up by moles, &c., but
especially the large accumulations of soil, sometimes made by the
white ant.
(-कः)
1. The poet VĀLMĪKI.
2. Elephantiasis, or
swellings of the neck, chest, hands and feet, which break and
discharge ichor in many places.
वल् to cover, or बल् to live,
ईक Unādi , and मुट् augment
in the latter case this word
and the corresponding ones are written बल्मीक, &c.
also वल्मिक ।
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishवल्मीक - valmIka - - ant-hill
उद्देह - uddeha - - ant-hill
शक्रमूर्धन् - zakramUrdhan - - ant-hill
वल्मीकूट - valmIkUTa - - ant-hill
कीटोत्कर - kITotkara - - ant-hill
वाल्मीकभौम - vAlmIkabhauma - - ant-hill
स्यमिक - syamika - - ant-hill
पिपीलिकोत्कोद्वाप - pipIlikotkodvApa - - ant-hill
वप्री - vaprI - - ant-hill
वल्मीकशृङ्ग - valmIkazRGga - - ant-hill
खोलक - kholaka - - ant-hill
शतमूर्धन् - zatamUrdhan - - ant-hill
वल्मीक - valmIka - - ant hill
कुलक - kulaka - - ant-hill
कूलक - kUlaka - - ant-hill
वल्मिक - valmika - - ant-hill
पिपीलिकपुट - pipIlikapuTa - - ant-hill
वल्मीकराशि - valmIkarAzi - - ant-hill
सीमिक - sImika - - ant-hill
वल्मिकि - valmiki - - ant-hill
कारुज - kAruja - - ant-hill
वल्मीकभौम - valmIkabhauma - - ant-hill
स्त्रीवास - strIvAsa - - ant-hill
पिपीलिकोत्किरण - pipIlikotkiraNa - - ant-hill
कृमिपर्वत - kRmiparvata - - ant-hill
वम्रीकूट - vamrIkUTa - - ant-hill
वल्मीकवपा - valmIkavapA - - ant-hill
वामलूर - vAmalUra - - au ant-hill
वल्मीकशृङ्गवत् - valmIkazRGgavat - - like an ant-hill
भूश्रवस् - bhUzravas - - ant or mole hill
वल्मीकमात्र - valmIkamAtra - - having the size of an ant-hill
वल्मीक valmIka poet vAlmIki
वल्मीक valmIka white ant
वल्मीक valmIka ant hill
वल्मीक valmIka hillock or ground thrown up by white ants or by moles
वल्मीक valmIka swelling of the neck or of the chest and other parts of the body
वल्मीक valmIka elephantiasis
वल्मीक valmIka ant-hill
वल्मीक valmIka mole-hill
Wilson
Englishवल्मीक
mn. (-कः-कं) A hillock, ground thrown up by moles, &c., but
especially the large accumulations of soil, sometimes made by the white ant.
(-कः)
1 The poet VĀLMĪKI.
2 Elephantiasis, or swellings of the neck, chest, hands and feet, which break
and discharge ichor in many places.
बल to cover, or बल to live, कीकच् Uṇādi , and मुम्
augment
in the latter case this word and the corresponding ones are written
बल्भीक, &c.
also वल्मिक, वल्मीकि.
Apte
Englishवल्मीकः [valmīkḥ] कम् [kam], कम् [वल्-ईक मुट् च 4.25] An ant-hill, a hillock thrown up by white ants, moles
धर्मं शनैः संचिनुयाद्वल्मीकमिव पुत्तिकाः Subhāṣ
15
7.11.
कः Swelling of certain parts of the body, elephantiasis.
The poet Vālmīki. -भौमम्, -राशिः, -वपा an ant-hill. -शीर्षम् a kind of antimony (used as collyrium).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishवल्मीक, अस्, अम्, m. n. (in Uṇādi-s. IV. 25.
derived fr. rt. वल्), an ant-hill, mole-hill, a hillock
or ground thrown up by white ants, moles, &c.
(अस्), m. swelling of the neck or of the chest and
other parts of the body, elephantiasis
the poet
Vālmīki.
—वल्मीक-मात्र, अस्, ई, अम्, being of
the size of an ant-hill.
—वल्मीक-शीर्ष, अम्, n. a
kind of antimony (used as a collyrium).
Apte Hindi
Hindiवल्मीकः
- "वल् + ईक्, मुट् च"
"बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला"
वल्मीकम्
- "वल् + ईक्, मुट् च"
"बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला"
वल्मीकः
- -
"शरीर के कुछ भागों का सूज जाना, हाथी पाँव"
वल्मीकः
- -
वाल्मीकि कवि
वल्मीकः
- "वल्+ईक्, मुट् च"
"बमी, दीमकों से बनाया गया मिट्टी का ढेर"
वल्मीकः
- -
शरीर के कुछ भागों में सूजन
वल्मीकः
- -
वाल्मीकि महाकवि
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritप्राचेतसस्तु वाल्मीकिर्वल्मीककुशिनौ कविः ।
मैत्त्रावरुणवाल्मीकौ वेदव्यासस्तु माठरः ॥ ८४६ ॥
द्वैपायनः पाराशर्यः कानीनो बादरायणः ।
व्यासोऽस्याम्बा सत्यवती वासवी गन्धकालिका ॥ ८४७ ॥
योजनगन्धा दाशेयी शालङ्कायनजा च सा ।
प्राचेतस (पुं), वाल्मीकि (पुं), वल्मीक (पुं), कुशिन् (पुं), कवि (पुं), मैत्रावरुण (पुं), वाल्मीक (पुं), वेदव्यास (पुं), माठर (पुं), द्वैपायन (पुं), पाराशर्य (पुं), कानीन (पुं), बादरायण (पुं), व्यास (पुं), सत्यवती (स्त्री), वासवी (स्त्री), गन्धकालिका (स्त्री), योजनगन्धा (स्त्री), दाशेयी (स्त्री), शालङ्कायनजा (स्त्री)
लोष्टे लोष्टुर्दलिर्लेष्टुर्वल्मीकः कृमिपर्वतः ॥ ९७० ॥
वम्रीकूटं वामलूरो नाकुः शक्रशिरश्च सः ।
लोष्ट (पुंक्ली), लोष्टु (पुं), दलि (स्त्री), लेष्टु (पुं), वल्मीक (पुं), कृमिपर्वत (पुं), वम्रीकूट (पुं), वामलुर (पुं), नाकु (पुं), शक्रशिरस् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritवम्रीकूट
वम्रीकूट, नाकु, वल्मीक, वामलूर
वम्रीकूटं नाकुर्वल्मीको वामलूरश्च ॥ ६४४ ॥
verse 3.1.1.644
page 0073
Vedic Reference
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritव(ब)ल्मीकः, (वलते इति । वल संवरणे +“अलीकादयश्च ।” उणा० ४ । २५ । इत्यत्रवलतेर्म्मुमागमश्चेति उज्ज्वलदत्तोक्त्या काकनन्तोनिपातः ।) उयीकाकृतमृत्तिकास्तूपः । तत्-पर्य्यायः । वामलूरः २ नाकुः ३ । इत्य-मरः ॥
वल्मिकः ४ वाल्मीकः ५ वाल्मीकिः ६वाल्मिकिः ७ । इति तट्टीकायां भरतः ॥
पुग-लकः ८ शक्रमूर्द्धा ९ कृमिशैलकः १० । इतिशब्दरत्नावली ॥
* ॥
(यथा, मेघदूते । १५ ।“वल्मीकाग्रात् प्रभवति धनुःखण्डमाखण्ड-लस्य ॥
”)तन्मृत्तिकया शौचनिषेधो यथा । विष्णुपुरा-णम् ।“वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदमन्तर्जलां तथा ।शौचावशिष्टां गेहाच्च नादद्याल्लेपसम्भवाम् ।अन्तःप्राण्यवपन्नाञ्च हलोत्खातां न कर्द्द-माम् ॥
”इत्याह्रिकाचारतत्त्वम् ॥
* ॥
देवप्रतिष्ठायां स्नानात् पूर्व्वं शिल्पिदोषशान्त्यर्थंतन्मृत्तिकया क्षालनं यथा, --“वल्मीकमृत्तिकाभिस्तु गोमयेन सुभस्मना ।क्षालयेत् शिल्पिसंस्पर्शदोषाणामुपशान्तये ॥
”वल्मीकमृदादिस्नाने मन्त्रविशेषानुपादानात्मन्त्रानादेशे गायत्त्रीति शूलपाणिलिखितात्गायत्त्र्या तत्तन्मूलमन्त्रेण वा स्नानं कारयि-तव्यम् । तया स्नानं यथा, --“स्नापयेत् प्रथमं देवं तोयैः पञ्चविधैरपि ।पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैः पञ्चमृत्पिण्डकैरपि ॥
मृत्तिका करिदन्तस्य पर्व्वताश्वखुरस्य च ।कुशवल्मीकसम्भूतं मृत्पञ्चकमुदीरितम् ॥
”इति देवप्रतिष्ठातत्त्वम् ॥
वल्मीकः, (वल्मीक उयीकाकृतमृत्तिकास्तूपःउत्पत्तिकारणत्वेनास्त्यस्येति । अच् ।) वाल्मीकि-मुनिः । रोगविशेषः । इति विश्वः ॥
अथवल्मीकरोगस्य लक्षणम् ।“ग्रीवां सकक्षाकरपाददेशेसन्धौ गले वा त्रिभिरेव दोषैः ।ग्रन्थिः स वल्मीकवदक्रियाणांजातः क्रमेणैव गतप्रवृद्धिः ॥
मुखैरनेकैस्त्वतितोदवद्भि-र्विसर्पवत् सर्पति चोन्नताग्रैः ।वल्मीकमाहुर्भिषजो विकारंनिष्प्रत्यनीकं चिरजं विशेषात् ॥
”ग्रीवा कृकाटिका । अंसः स्कन्धः । कक्षाबाहुमूलम् । गलः कण्ठः । वल्मीकवदित्यनेनप्रचुरशिखरत्वमुच्चत्वमवगाढमूलत्वञ्च सूच्यते ।निष्प्रत्यनीकं उपचारायोग्यम् ॥
* ॥
अथ तस्यचिकित्सा ।“शस्त्रेणोत्कृत्य वल्मीकं क्षाराग्निभ्यां प्रसा-धयेत् ।विधानेनार्व्वुदोक्तेन शोधयित्वा च रोधयेत् ॥
बल्मीकन्तु भवेद्यस्य नातिवृद्धममर्म्मजम् ।तत्र संशोधनं कृत्वा शोणितं मोक्षयेद् भिषक् ॥
कुलत्थिकानां मूलैश्च गुडूच्या लवणेन च ।आरेवतस्य मूलैश्च दन्तीमूलैस्तथैव च ॥
श्यामामूलैः सपललैः शक्तुमिश्रैः प्रलेपयेत् ।सुस्निग्धैश्च सुखोष्णैश्च भिषक् तमुपवाहयेत् ॥
पक्वं तद्वा विजानीयाद्गतीः सर्व्वा यथाक्रमम् ।अभिज्ञाय गतीश्छित्त्वा प्रदिह्यान्मतिमान्भिषक् ॥
संशोध्य दुष्टमांसानि क्षारेण प्रतिसारयेत् ।व्रणं विशुद्धं विज्ञाय रोपयेन्मतिमान् भिषक् ॥
मनःशिलालभल्लातसूक्ष्मैलागुरुचन्दनैः ।जातीपल्लवतक्रैश्च निम्बतैलं विपाचयेत् ॥
वल्मीकं नाशयेत्तद्धि बहुच्छिद्रं बहुव्रणम् ।पाणिपादोपरिष्टात्तु छिद्रैर्बहुभिरावृतम् ॥
वल्मीकं यत् सशोफं स्याद्बर्ज्यं तद्धि विजा-नता ॥
”मनःशिलाद्यं तैलम् । इति भावप्रकाशः ॥
(अस्य मृदो व्यवहारेण रोगनाशित्वं यथा, --“क्षौद्रसर्षपवल्मीकमृत्तिकासंयुतं भिषक् ।गाढमुत्सादनं कुर्य्यादूरुस्तम्भे प्रलेपनम् ॥
”इति वैद्यकचक्राणिसंग्रहे ऊरुस्तम्भाधिकारे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritवल्मीक पुंन० वल--ईक मुट् च । क्षुद्रकीटकृतमृत्स्तूपे अमरःतन्मृष्टा शौचनिषेधो विष्णुपु० उक्तो यथा“वल्मीकमृषिकोत्खातां मृदमन्तर्जलां तथा । शौचाव-शिष्टां गेहाच्च नादद्यात् लेपसम्भवाम्” । देवप्रतिमायाःशिल्पिदोषशान्तये तन्मृदा प्रतिमाक्षालनं विहितं यथा“वल्मीकमृत्तिकाभिश्च गोमयेन सुभस्मना । क्षालयेत्शिल्पिसंस्पर्शदोषाणामुपशान्तये” देवप्र० व० ।तेन देवमूर्त्तीनां स्नापनमपि देवप्र० त० विहितं यथा“स्नापयेत् प्रथमं देवं तोयैः पञ्चविधैरपि । पञ्चामृतैःपञ्चगव्यैः पञ्चमृत्षिण्डकेरपि । मृत्तिका करिदन्तस्यपर्वताश्वखुरस्य च । कुशवल्मीकसंम्भूता मृत्पञ्चक-मुदीरितम्” देवप्र० त० । तत्राविर्भूते प्राचेतके स्वनाम-ख्याते रामायणकर्त्तरि २ मुनिभेदे ३ रोगभेदे च विश्चः ।दद्रोशनिदानादि भावप्र० उक्तं यथा“ग्रीवांसकक्षाकरपाददेशे सन्धौ गले वा त्रिभिरेवदोषैः । ग्रन्थिः स वल्मीकवदक्रियाणां जातः क्रमे-खैव गतप्रवृद्धिः । मुखैरनेकैस्त्वतितोदवद्भिः विसर्पवत्सर्पति चोन्नतापौ । वल्मीकमाहुर्मिषजी विकारम्निष्प्रत्यनीकं चिरजं विशेषात्” । वल्मीकवदित्यनेन प्र-चुरशिखरत्वमुच्चत्वमवगाढमूलत्वञ्च सूच्यते निष्प्रत्यनीक-मुपचारायोग्यम्” । ततः भवार्थ इञ् । वाल्मीकिवल्मोकभवे प्राचेतसे मुनौ शब्दरत्न० ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.