| YouTube Channel

वलयः (valayaH)

 
Apte
English
वलयः [valayḥ] यम् [yam], यम् [वल्-अयन्
Uṇ.*
 4.19]
A bracelet, armlet
विहितविशदबिसकिसलयवलया जीवति परमिह तव रति- कलया
Gīt.*
 6
Bk.*
 3.22
Me.*
 2, 62
R.*
 13.21, 43.
A ring, coil
क्रोडाकृष्टव्रततिवलयासङ्गसंजातपाशः
Ś.*
 1.32
7.11.
The zone or girdle of a married woman.
A circle
circumference (oft . at the end of
comp.
 )
भ्रान्त- भूवलयः Dk.
वेलावप्रवलयाम् (उर्वीम्)
R.*
 1.3
दिग्वलय
Śi.*
 9.8.
An enclosure, a bower
as in लतावलयमण्डप.
यः A fence, hedge.
A branch.
A sore throat.
A kind of circular military array.
यम्
N.
 of certain round bones.
Multitude, swarm. (वलयीकृ 'to form into a bracelet
' करेण शंभोर्वलयीकृताहिना सहिष्यते तत् प्रथमावलम्बनम्
Ku.*
 5.66
वलयीभू 'to serve as a bracelet or girdle').
Apte 1890
English
वलयः
यं [वल्-अयन्] 1 A bracelet, armlet
विहितविशदबिसकिसलयवलया जीवति परमिह तव रतिकलया Gīt. 6
Bk. 3. 22
Me. 2, 60
R. 13. 21, 43.
2 A ring, coil
Ś. 1. 33, 7. 11.
3 The zone or girdle of a married woman.
4 A circle, circumference (oft. at the end of comp.)
भ्रांतभूवलयः Dk.
वेलावप्रवलयां (उर्वी) R. 1. 30
दिग्वलय Śi. 9. 8.
5 An enclosure, a bower
as in लतावलयमंडप.
यः 1 A fence, hedge.
2 A branch.
3 A sore throat. (वलयीकृ ‘to form into a bracelet
’ Ku. 5. 66
वलयीभू ‘to serve as a bracelet or girdle’).
Apte Hindi
Hindi
वलयः
पुं*
 - वल् + अयन्
"कंकण, बाजूबंद"
वलयः
पुं*
 - -
"छल्ला, कुंडल "
वलयः
पुं*
 - -
विवाहित स्त्री की करधनी
वलयः
पुं*
 - -
"वृत्त, परिधि"
वलयः
पुं*
 - -
"बाड़ा, निकुंज"
वलयः
पुं*
 - -
"बाड़, झाड़बन्दी"
वलयः
पुं*
 - -
गलगण्ड रोग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वलयः, वलयम्
noun
हस्तालङ्कारप्रकारः।
"अस्यां दीपोत्सवे मया सुवर्णस्य वलयः क्रीतः।"
Synonyms:
 केयूरम्, अङ्गदः, वलयः, वलयम्, कटकवलयी, परिहाटकः, परिहारकः, परिहारकम्, बाहुभूषा
noun
अलङ्कारविशेषः हस्तालङ्कारः।
"श्यामः केयूरं धारयति।"
Synonyms:
 वलयः
noun
अस्थिनामविशेषः ।
"वलयस्य उल्लेखः भावप्रकाशे वर्तते"
Synonyms:
 वलयः
noun
जनसमूहविशेषः ।
"वलयस्य उल्लेखःअथर्ववेदे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वलयः
Root: वलय
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पश्चिमराश्यर्धः
Meaning(s):
⇒ Half of the Paścimarāśi next to the madhyama
Shloka(s):
2|1|51|1 ► पूर्वपश्चिमराश्यर्धौ सन्दालवलयौ क्रमात्। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|51|1 ⇢ वलयः (वलय) (पुं) ⇒ Half of the Paścimarāśi next to the madhyama ⇒ पश्चिमराश्यर्धः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ राशिः
जातिः ➡ कालः
Tamil
Tamil
வலய: : வளையல், வலயம், வட்டம், பரிதி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वलयः,
पुं,
क्ली,
 (वलते आवृणोति हस्तादिक-मिति । वल् + “वलिमलितनिभ्यः कयन् ।”उणा० ४ । ९९ । इति कयन् ।) स्वर्णादि-रचिलप्रकोष्ठाभरणम् । बाला इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । आवापकः २ परिहार्य्यः ३कटकः ४ । इत्यमरः ॥
पारिहार्य्यः ५ शंखकः ६ ।इति शब्दरत्नावली ॥
कम्बुः ७ कुण्डलम् ८ ।इति जटाधरः ॥
(यथा, रामायणे । २ ।३२ । ५ ।“सहेमसूत्रैर्म्मणिभिः केयूरैर्व्वलयैरपि ॥
”मण्डलम् । यथा, मार्कण्डेये । २० । ४९ ।“अश्रान्तः सकलं भूमेर्वलयं तुरगोत्तमः ।समर्थः क्रान्तुमर्केण तवायं प्रतिपादितः ॥
”अस्थिविशेषः । यथा, सुश्रुते शारीरस्थाने५ अध्याये ॥
“कपालरुचकतरुणवलयनलकसंज्ञानि ।”“पाणिपादपार्श्वपृष्ठोदरःसु वलयानि ॥
”वैद्यकोक्ताग्निकर्म्मविशेषः । यथा, सुश्रुते । १ । १२ ।“तत्र रोगाधिष्ठानभेदादग्निकर्म्म चतुर्धाभिद्यते ।तद्यथा वलयविन्दुलेखाप्रतिसारणानीति दहन-विशेषाः ॥
” * ॥
वेष्टनम् । यथा, रघुः ।१ । ३० ।“सवेलावप्रवलयां परिखीकृतसागराम् ।अनन्यशासनामुर्व्वीं शशासैकपुरीमिव ॥
”)
वलयः,
पुं,
 (वलयवदाकृतिरस्त्यस्येति । अर्शआदित्वात् अच् ।) अष्टादशगलरोगान्तर्गत-गलरोगविशेषः । यथा, --“वलास एवायतमुन्नतञ्चशोथं करोत्पन्नगतिं निवार्य्य ।तं सर्व्वथैवाप्रतिवार्य्य वीर्य्यंविवर्ज्जनीयं वलयं वदन्ति ॥
” * ॥
अथ गलरोगाणां चिकित्सा ।“कण्ठरोगेष्वसृङ्मोक्षैस्तीक्ष्णैर्नस्यादिकर्म्मभिः ।चिकित्सकश्चिकित्सान्तु कुशलोऽत्र समाचरेत् ॥
क्वाथं दद्याच्च दार्व्वीत्वङ्निम्बतार्क्ष्यकलिङ्गजम् ।हरीतकीकषायो वा हितो माक्षिकसंयुतः ॥
कटुकातिविषादारुपाठामुस्ताकलिङ्गकाः ।गोमूत्रकथिताः पीताः कण्ठरोगविनाशनाः ॥
मृद्वीका कटुका व्योषा दार्व्वी त्वक् त्रिफलाघनम् ।पाठा रसाञ्जनं दूर्व्वा तेजोह्वेति सुचूर्णितम् ॥
क्षौद्रयुक्तं विधातव्यं गलरोगे महौषधम् ।योगास्त्वेते त्रयः प्रोक्ता वातपित्तकफापहाः ॥
जवाग्रजं तेजवतीं सपाठांरसाञ्जनं दारु निशां सकृष्णाम् ।क्षौद्रेण कुर्य्यात् गुटिकां मुखेनतां धारयेत् सर्व्वगलामयेषु ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
वेला । कङ्कणम् । इति जटाधरः ॥
(दण्डव्यूह-विशेषः । यथा, कामन्दकीये नीतिसारे ।१९ । ४५ ।“सुखाख्यो वलयश्चैव दण्डभेदाः सुदुर्ज्जयः ॥
”)