| YouTube Channel

वर्हिता-त्री (varhitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वर्ह परिभाषणहिंसाच्छादनेषु”@} 2 ‘-- परिभाषणहिंसादानेषु’ इति क्षीरस्वामिमैत्रेयद्रुमसायणा- दयः।
‘-- प्राधान्यपरिभाषण… दानेषु’ इति कातन्त्रे।
चन्द्रकाश- कृत्स्नौ न पठतः।
“अत्र धनपालमैत्रेयौ परिभाषणादावोष्ठ्यादित्वम्, वृद्धौ दन्त्योष्ठ्यादित्वं चाहतुः।
‘छादयत्यनेनेति वर्हः घञ्’ इति वदन् शाकटाय- नोऽप्यत्रैवानुकूलः।
यथा वयं तथा स्वामी।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘परिभाषणमत्र वञ्चनवादः’ इति धा।
का।
व्याख्या 3।
4 वर्हकः-र्हिका, वर्हकः-र्हिका, विवर्हिषकः-षिका, वावर्हकः-र्हिका
वर्हिता-त्री, वर्हयिता-त्री, विवर्हिषिता-त्री, वावर्हिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्हतिवत् 5 बोध्यानि।
युचि- 6 वर्हणः, 7 वर्हा इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५६७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६४०। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१-८१)
04
=>
 [पृष्ठम्१२०६+ २६]
05
=>
 (३८५)
06
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युचि रूपमेवम्।]]
07
=>
 [[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः। क्तिनोऽपवादः।]]
1 {@“वृहू उद्यमने”@} 2 ‘उद्यमः = उद्धरणम्’ इति क्षीरस्वामी।
दन्त्योष्ठ्यादिः इति सर्वे।
केचित् ‘बृहू पवर्गादिः’ इति।
क्षीरतरङ्गिण्यामपि ‘बृहू’ इत्येव दृश्यते।
वर्हकः-र्हिका, वर्हकः-र्हिका, विवर्हिषकः- 3 विवृक्षकः-क्षिका, वरीवृहकः-हिका
वर्हिता-त्री, वर्हयिता-त्री, विवर्हिषिता-त्री, विवृक्षिता-त्री, वरीवृहिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकदर्हतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 वृढः-वृढवान्, 6 वर्हित्वा-वृढ्वा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
‘वृहु’ इति उदित्पक्षे क्त्वायामेवेड्विकल्पः इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६३७)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३४७। अक। वेट्। पर।)
03
=>
 [[३। ऊदित्त्वात् ‘स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा’ (७-२-४४) इति वलादेरार्द्धधातुकस्य विकल्पेन इडागमः। तेन सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वान्न गुणः।]]
04
=>
 (८६८)
05
=>
 [[४। निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्निषेधः।]]
06
=>
 [[५। क्त्वायाम् ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणः। इड्विकल्पात् रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]