| YouTube Channel

वर्ह (varha)

 
शब्दसागरः
English
वर्ह
n.
 (-र्हं)
1. A peacock's tail.
2. A leaf.
3. A sort of perfume, com-
monly Granthiparṇa.
4. Train, retinue.
E.
 वृह् to increase,
aff.
अच्
or वर्ह् or बर्ह् to cover,
aff.
 अच्
in the latter case it is
written बर्ह ।
Yates
English
वर्ह(ङ)वर्हते 1.
d. To speak or tell
kill
cover. (क) वर्हयति 10.
a. To
speak
hurt
shine
be chief.
वर्ह (र्हं) 1.
n.
 A peacock's tail
a
leaf
a perfume
a retinue.
Wilson
English
वर्ह r. 1st cl. (वर्हते) r. 10th cl. (वर्हयति)
1 To speak or tell.
2 To kill or hurt. r. 1st cl. (वर्हते)
1 To cover.
2 To be excellent or pre-eminent: in this sense it is more properly वर्ह.
r. 10th cl. (वर्हयति) To shine.
वर्ह
n.
 (-र्हं)
1 A peacock's tail.
2 A leaf.
3 A sort of perfume, commonly Ganṭhiāla.
4 Train, retinue.
E.
 वृह to increase,
aff.
 अच्
also वर्ह or बर्ह to cover, &c.
aff.
 अच्
in the latter case it is written बर्ह.
Apte 1890
English
वर्ह See बर्ह्, बर्ह, बर्हण, बर्हिण, बर्हिन्, बर्हिस्.
Monier Williams Cologne
English
वर्ह, वर्हिष्ठ, वर्हिस्. See बर्ह
&c.
Monier Williams 1872
English
वर्ह वर्ह, अस्, अम्, m. n. (probably fr. rt.
2. वृह्
also written बर्ह, q. v.), a tail-feather,
plumage of the tail, the tail of a bird, (especially) a
peacock's tail [cf. चित्र-बर्ह]
a leaf
a retinue,
train
(अम्), n. a kind of perfume (= ग्रन्थि-
पर्ण, commonly called Ganthiāla).
—वर्ह-केतु,
अस्, m., N. of one of the sons of the ninth Manu.
—वर्ह-भार, अस्, m. ‘tail-burden, ’ a peacock's
tail
a tuft of peacock's feathers on the shaft of a
lance or on the handle of a club.
Benfey
English
वर्ह वर्ह, see बर्ह।
Apte Hindi
Hindi
वर्हः
पुं*
 - वर्ह् + अच्
मोर की पूँछ
वर्हः
पुं*
 - वर्ह् + अच्
पक्षी की पूँछ
वर्हः
पुं*
 - वर्ह् + अच्
पूँछ का पंख
वर्हः
पुं*
 - वर्ह् + अच्
पत्ता
वर्हः
पुं*
 - वर्ह् + अच्
"अनुचरवर्ग, नौकर-चाकर"
L R Vaidya
English
varha {% m.n. %} The same as बर्ह q.v.
Bopp
Latin
वर्ह m. (r. वृह् crescere s. अ) pavonis cauda.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वर्ह्
मूलधातुः:
 वर्ह
धात्वर्थः:
 परिभाषण-हिंसा-प्रदानेषु, प्राधान्ये च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 वर्हते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
वर्हँ वर्ह
मानकरूपान्तरम् - वल्हँ
वल्ह परिभाषण, हिंसा, दानेषु
- वर्हते । ववर्हे ।वर्हिणः । वर्हम् । वर्ल्ही। प्रवर्हः । वल्हते। वावल्ह्यते ।। 640, 641।।
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वल्लरी
वल्लरी, मञ्जरी, वर्ह, पर्ण, दल, पत्त्र, पलाश, छदन, छद
लतोद्गमोऽवरोहस्तु प्रवालः पल्लवाङ्कुरः ॥ १८४ ॥
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।
वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।
verse 2.1.1.184
page 0023
प्रचलाक
प्रचलाक, शिखण्ड, कलाप, वर्ह
प्रचलाकः शिखण्डश्च कलापो वर्ह उच्यते ॥ २४२ ॥
verse 2.1.1.242
page 0030
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वर्ह, क वधे । दीप्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-वधे सक०-दीप्तौ अक०-सेट् ।)रेफोपधः । क, वर्हयति । इति दुर्गादासः ॥
वर्ह, ङ श्रैष्ठ्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(स्वा०-आत्म०-अक०-सेट् ।) ङ, वर्हते धनी श्रेष्ठःस्यादित्यर्थः ॥
व(व)र्हं,
क्ली,
 (वर्हयति दीप्यते इति । वर्ह +अच् ।) मयूरपिच्छम् । इत्यमरः । २ । ५ । ३१ ॥
(यथा, महाभारते । १२ । १२० । ४ ।“यथा वर्हाणि चित्राणि बिभर्त्ति भुजगाशनः ।तथा बहुविधं राजारूपं कुर्व्वीत धर्म्मवित् ॥
”)ग्रन्थिपर्णम् । इति भरतः ॥
(वर्हतीति । वृहवृद्धौ + अच् ।) पत्रम् । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, रघुः । ६ । १७ ।“विलासिनी विभ्रमदन्तपत्त्र-मापाण्डुरं केतकवर्हमन्यः ।प्रियानितम्बोत्तितसन्निवेशै-र्विपाटयामास युवा नखाग्रैः ॥
”)परीवारः । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वर्ह बधे
सक०
 दीप्तौ अक०
चु०
उभ०
 सेट् । वर्हयति--ते अववर्हत् त ।
वर्ह उत्कर्षे
भ्वा०
 आ०
सक०
 सेट् । वर्हते अवर्हिष्ट ।
वर्ह
न०
 वर्ह--अच् । मयूरपिच्छे अमरः अस्य पुंस्त्वमपि“कं हरेदेष वर्हः” विक्रमो० प्रयोगात् । २ ग्रन्थिपर्णे वृक्षेभरतः । ३ पत्रे शब्दर० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
वर्हँ वर्ह परिभाषण, हिंसा, दानेषु
- [ वर्हते ] 632
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वर्ह परिभाषणहिंसाच्छादनेषु”@} 2 ‘-- परिभाषणहिंसादानेषु’ इति क्षीरस्वामिमैत्रेयद्रुमसायणा- दयः।
‘-- प्राधान्यपरिभाषण… दानेषु’ इति कातन्त्रे।
चन्द्रकाश- कृत्स्नौ न पठतः।
“अत्र धनपालमैत्रेयौ परिभाषणादावोष्ठ्यादित्वम्, वृद्धौ दन्त्योष्ठ्यादित्वं चाहतुः।
‘छादयत्यनेनेति वर्हः घञ्’ इति वदन् शाकटाय- नोऽप्यत्रैवानुकूलः।
यथा वयं तथा स्वामी।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘परिभाषणमत्र वञ्चनवादः’ इति धा।
का।
व्याख्या 3।
4 वर्हकः-र्हिका, वर्हकः-र्हिका, विवर्हिषकः-षिका, वावर्हकः-र्हिका
वर्हिता-त्री, वर्हयिता-त्री, विवर्हिषिता-त्री, वावर्हिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्हतिवत् 5 बोध्यानि।
युचि- 6 वर्हणः, 7 वर्हा इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५६७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६४०। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१-८१)
04
=>
 [पृष्ठम्१२०६+ २६]
05
=>
 (३८५)
06
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युचि रूपमेवम्।]]
07
=>
 [[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः। क्तिनोऽपवादः।]]
1 {@“वर्ह भासार्थः”@} 2 इति क्षीरस्वामिशाकटायनौ इति पाणिनीयधातुपाठसमीक्षायामुपात्तम्।
प्रकृतक्षीरतरङ्गिण्यां तु ‘बर्ह’ इत्येव दृश्यते।
रूपाणि यथासम्भवं बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५६७-आ)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८४३। सक। सेट्। उभ।)
Burnouf
French
वर्ह वर्ह
m.
 (वृह्) suite, cortège.
Queue du paon.
Feuille.
Sorte de parfum, cf. वर्हिस्।
वर्हन
n.
 feuille.
वर्हिन् et वर्हिण
m.
 paon.
वर्हिणवाहन
m.
 (वह्) Kārttikeya monté sur un paon.
वर्हिध्वजा
f.
 la déesse Caṇḍī.