| YouTube Channel

वर्धमान (vardhamAna)

 
Spoken Sanskrit
English
वर्धमान - vardhamAna -
adj.
 - growing
उद्भव - udbhava -
adj.
 - growing
पोषुक - poSuka -
adj.
 - growing
प्रजनिष्णु - prajaniSNu -
adj.
 - growing
भूष्णु - bhUSNu -
adj.
 - growing
रोध - rodha -
adj.
 - growing
रोहत् - rohat -
adj.
 - growing
रोहिन् - rohin -
adj.
 - growing
वर्धनशील - vardhanazIla -
adj.
 - growing
वर्धिष्णु - vardhiSNu -
adj.
 - growing
विसर्पिन् - visarpin -
adj.
 - growing
विवृद्धिभाज् - vivRddhibhAj -
adj.
 - growing
वृद्धिमत् - vRddhimat -
adj.
 - growing
सवृध् - savRdh -
adj.
 - growing
प्रथा - prathA -
f.
 - growing
रुह् - ruh -
f.
 - growing
सम्पद् - sampad -
f.
 - growing
नीरोह - nIroha -
m.
 - growing
वर्धन - vardhana -
n.
 - growing
आरोहण - ArohaNa -
n.
 - growing
वर्धमान vardhamAna
m.
 kind of riddle or charade
सर्वतोभद्र sarvatobhadra
m.
 kind of riddle or charade
Apte
English
वर्धमान [vardhamāna],
a.
 [वृध्-शानच्] Growing, increasing.
नः The castor-oil plant.
A kind of riddle.
N.
 of Viṣṇu.
N.
 of a district (said to be the same as the modern Baradvāna).
Sweet citron.
A particular way of joining hands.
A particular attitude in dancing.
N.
 of the 24th Arhat of Jina.
N.
 of the elephant who supports the eastern quarter.
नः, नम् A pot or dish of a particular shape
स्वस्तिकान् वर्धमानांश्च नन्द्यावर्तांश्च काञ्चनान्
Mb.
 * 7.82.2
lid.
A kind of mystical diagram.
A palace or temple built in the form of the above diagram.
A house having no door on the south side. -ना
N.
 of a district (the modern Baradvāna).
Comp.
 -गृहम् a pleasure house (क्रीडागृह)
Rām.*
 2.17.18. -पुरम् the city of Baradvāna.
Apte 1890
English
वर्धमान a. [वृध्
शानच्] Growing, increasing.
नः 1 The castor-oil plant.
2 A kind of riddle.
3 N. of Viṣṇu.
4 N. of a district (said to be the same as the modern Bardvāna).
5 Sweet citron.
नः,
नं 1 A pot or dish of a particular shape, lid.
2 A kind of mystical diagram.
3 A palace or temple built in the form of the above diagram.
4 A house having no door on the south side.
ना N. of a district (the modern Bardvāna).
Comp.
पुरं the city of Bardvāna.
Monier Williams Cologne
English
व॑र्धमान
mfn.
 increasing, growing, thriving, prosperous,
RV.
&c.
&c.
व॑र्धमान
m.
 Ricinus Communis (so called from its vigorous growth),
Suśr.
व॑र्धमान
m.
 sweet citron,
L.
 (also f(आ). )
व॑र्धमान
m.
 a partic. way of joining the hands,
Cat.
a partic. attitude in dancing,
Saṃgīt.
a kind of riddle or charade,
L.
N.
 of Viṣṇu,
L.
of a mountain and district (also of its town, now called Bardwān or Burdwān),
VarBṛS.
Pur.
of a Grāma,
Rājat.
of various authors and other men,
Cat.
of the last of the 24 Arhats or Jinas,
Jain.
of the elephant who supports the eastern quarter,
L.
(pl. ) of a people,
MārkP.
व॑र्धमान
m.
 or
n.
 a kind of mystical figure or diagram,
VarBṛS.
Lalit.
व॑र्धमान
m.
 a dish or platter of a partic. shape (sometimes used as a lid or cover for water-jars
&c.
 ),
MBh.
Suśr.
a house having no entrance on the south side,
VarBṛS.
MatsyaP.
व॑र्धमान
n.
=
 वर्धमानपुर,
Kathās.
Pañcat.
a kind of metre,
Col.
Monier Williams 1872
English
वर्धमान, अस्, आ, अम्, increasing, growing,
thriving, prospering, prosperous
(अस्), m. the castor-
oil plant, Ricinus Communis (so called from its
vigorous growth)
sweet citron, (also आ, f.)
a par-
ticular way of joining the hands
a kind of riddle or
charade
N. of Viṣṇu
of a mountain and district
(now called Bardwān
in this sense also आ, f.)
of a
Grāma
of various persons
of the last and most
celebrated of the twenty-four Arhats of the present
Ava-sarpiṇī
(आस्), m. pl., N. of a people
(अस्, अम्),
m. n. a dish or platter of a particular shape (some-
times used as a lid or cover to water-jars, &c.)
a
house having no door or entrance on the south side
a kind of mystical figure or diagram
a palace or
temple built in the shape of the above diagram
(ई),
f., N. of a commentary written by Vardhamāna
(आ), f. a species of Gāyatrī metre
(अम्), n. a kind
of metre.
—वर्धमान-द्वार, अम्, n. the gate
leading to Vardhamāna, N. of a gate in Hastināpura.
—वर्धमान-पुर, अम्, n. the town of Bardwān.
—वर्धमान-पुरीय, अस्, आ, अम्, coming from
or born in Vardhamāna-pura.
—वर्धमान-मति,
इस्, m., N. of a Bodhi-sattva.
—वर्धमान-मिश्र,
अस्, m., N. of a grammarian (author of the Kā-
tantra-vistara).
—वर्धमानेन्दु (°न-इन्°), उस्,
m., N. of a commentary on the Vardhamānī.
—वर्-
धमानेश (°न-ईश), अस्, m., N. of a particular
temple or statue.
Macdonell
English
वर्धमान vardha-māna, pr. pt. Ā. (√ 1. vṛdh) 🞄growing, etc.
m.
 N. of a mountain and district, 🞄now Burdwan
N. of a village
N.: 🞄ā,
f.
 N. of a form of the Gāyatrī metre: 🞄(a) -ka,
m.
 N.
(a) -pura,
n.
 N. of a town, 🞄Burdwan: i-ya,
a.
 belonging to Burdwan.
Apte Hindi
Hindi
वर्धमान
वि* - वृध् + शानच्
"विकशित होने वाला, बढ़ने वाला"
वर्धमानः
पुं*
 - -
एरंड का पौधा
वर्धमानः
पुं*
 - -
एक प्रकार की पहेली
वर्धमानः
पुं*
 - -
विष्णु का नाम
वर्धमानः
पुं*
 - -
एक जिले का नाम
वर्धमानः
पुं*
 - -
"एक विशेष सूरत की तश्तरी, ढक्कन"
वर्धमानः
पुं*
 - -
एक रहस्यमय रेखाचित्र
वर्धमानः
पुं*
 - -
वह भवन जिसका दक्षिण की ओर कोई द्वार न हो
वर्धमानम्
नपुं*
 - -
"एक विशेष सूरत की तश्तरी, ढक्कन"
वर्धमानम्
नपुं*
 - -
एक रहस्यमय रेखाचित्र
वर्धमानम्
नपुं*
 - -
वह भवन जिसका दक्षिण की ओर कोई द्वार न हो
वर्धमानः
पुं*
 - वृध+शानच्
जैनियों का २४ वाँ तीर्थंकर
वर्धमानः
पुं*
 - वृध+शानच्
पूर्व दिशा का दिकपाल हाथी
L R Vaidya
English
varDamAna {% (I) a. (f. ना) %} Increasing.
varDamAna {% (II) m.n. %} 1. A pot of a particular shape
2. a house having no entrance on the south-side
3. a particular mystical diagram.
varDamAna {% (III) m. %} 1. The castor-oil plant
2. name of a district, (identified with the modern Baradwān)
3. an epithet of Vishṇu.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
वर्धमान father of Murāri (Anargharāghava). Oxf. 137^a.
वर्धमान poet. Skm.
वर्धमान an astronomer. Quoted by Varāhamihira W.
p. 249.
वर्धमान
Kātantravistara.
वर्धमान pupil of Govinda Sūri:
Kriyāguptaka.
Gaṇaratnamahodadhi and C., composed in 1140.
Siddharājavarṇana.
वर्धमान
Nānāśāstrārthanirṇaya dh.
वर्धमान
Śrāddhapradīpa.
वर्धमान son of Bhaveśa, client of Rāmabhadra, king of
Mithilā:
Gaṅgākṛtyaviveka, etc.
वर्धमान
Dattakojjvala.
वर्धमान
Prameyaprakāśa.
वर्धमान son of Jñānapati. He was a client to Vīśala,
minister to king Narendra:
Yogamañjarī veterinary.
वर्धमान son of Bhaveśa:
Dvaitaviṣayaviveka dh.
Nānāśāstrārthanirṇaya dh.
Indian Epigraphical Glossary
English
vardhamāna (LP), ‘when cut down.’
Kridanta Forms
Sanskrit
वृध् (वृ꣡धुँ॒ वृधौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्धनम्
अनीयर् = वर्धनीयः - वर्धनीया
ण्वुल् = वर्धकः - वर्धिका
तुमुँन् = वर्धितुम्
तव्य = वर्धितव्यः - वर्धितव्या
तृच् = वर्धिता - वर्धित्री
क्त्वा = वर्धित्वा / वृद्ध्वा
ल्यप् = प्रवृध्य
क्तवतुँ = वृद्धवान् - वृद्धवती
क्त = वृद्धः - वृद्धा
शानच् = वर्धमानः - वर्धमाना
वृध् (वृ꣡धुँ꣡ भाषार्थाः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्धनम्
अनीयर् = वर्धनीयः - वर्धनीया
ण्वुल् = वर्धकः - वर्धिका
तुमुँन् = वर्धयितुम् / वर्धितुम्
तव्य = वर्धयितव्यः / वर्धितव्यः - वर्धयितव्या / वर्धितव्या
तृच् = वर्धयिता / वर्धिता - वर्धयित्री / वर्धित्री
क्त्वा = वर्धयित्वा / वर्धित्वा / वृद्ध्वा
ल्यप् = प्रवर्ध्य / प्रवृध्य
क्तवतुँ = वर्धितवान् / वृद्धवान् - वर्धितवती / वृद्धवती
क्त = वर्धितः / वृद्धः - वर्धिता / वृद्धा
शतृँ = वर्धयन् / वर्धन् - वर्धयन्ती / वर्धन्ती
शानच् = वर्धयमानः / वर्धमानः - वर्धयमाना / वर्धमाना
Abhyankara Grammar
English
वर्धमान (1) a long vowel
(2)name of a famous ]ain grammarian, disciple of Govindasuri, who lived in the beginning of the twelfth century A.D.and wrote a metrical work on ganas or groups of words in gra- mmar, named गणरत्नमहोदधि, and also a commentary on it. The work consists of 8 chapters and has got some commentaries besides the well-known one by the author himself. He also wrote two other works on grammar कातन्त्रविस्तर and क्रियागुप्तक as also a few religious books.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वर्धमान
adjective
यद् वर्धते।
"वर्धमानं व्ययं न्यूनं करोतु।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अरिष्टनेमिस्तु नेमिर्वीरश्चरमतीर्थकृत् ।
महावीरो वर्धमानो देवार्यो ज्ञातनन्दनः ॥ ३० ॥
-wordlist-
अरिष्टनेमि (पुं), नेमि (पुं), वीर (पुं), चरमतीर्थकृत् (पुं), महावीर (पुं), वर्धमान (पुं), देवार्य (पुं), ज्ञातनन्दन (पुं)
--source--
शालाजीरो वर्धमानः शरावः कोशिका पुनः ।
मल्लिका चषकः कंसः पारी स्यात्पानभाजनम् ॥ १०२४ ॥
-wordlist-
शालाजीर (पुं), वर्धमान (पुंक्ली), शराव (पुंक्ली), कोशिका (स्त्री), मल्लिका (स्त्री), चषक (पुंक्ली), कंस (पुंक्ली), पारी (स्त्री), पानभाजन (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
तीर्थपाद (पुं), पुण्यश्लोक (पुं), बलिन्दम (पुं), उरुक्रम (पुं), उरुगाय (पुं), तमोघ्न (पुं), श्रवण (पुं), उदारथि (पुं), लतापर्ण (पुं), सुभद्र (पुं), पांशुजालिक (पुं), चतुर्व्यूह (पुं), नवव्यूह (पुं), नवशक्ति (पुं), षडङ्गजित् (पुं), द्वादशमूल (पुं), शतक (पुं), दशावतार (पुं), एकदृश् (पुं), हिरण्यकेश (पुं), सोम (पुं), अहि (पुं), त्रिधामन् (पुं), त्रिककुद् (पुं), त्रिपाद् (पुं), मानञ्जर (पुं), पराविद्ध (पुं), पृश्निगर्भ (पुं), अपराजित (पुं), हिरण्यनाभ (पुं), श्रीगर्भ (पुं), वृषोत्साह (पुं), सहस्रजित् (पुं), ऊर्ध्वकर्मन् (पुं), यज्ञधर (पुं), धर्मनेमि (पुं), असंयुत (पुं), पुरुष (पुं), योगनिद्रालु (पुं), खण्डास्य (पुं), शलिक (पुं), अजित (पुं), कालकुण्ठ (पुं), वरारोह (पुं), श्रीकर (पुं), वायुवाहन (पुं), वर्धमान (पुं), चतुर्दंष्ट्र (पुं), नृसिंहवपुस् (पुं), अव्यय (पुं), कपिल (पुं), भद्रकपिल (पुं), सुषेण (पुं), समितिञ्जय (पुं), क्रतुधामन् (पुं), वासुभद्र (पुं), बहुरूप (पुं), महाक्रम (पुं), विधातृ (पुं), धार (पुं), एकाङ्ग (पुं), वृषाक्ष (पुं), सुवृष (पुं), अक्षज (पुं), रन्तिदेव (पुं), सिन्धुवृष (पुं), जितमन्यु (पुं), वृकोदर (पुं), बहुशृङ्ग (पुं), रत्नबाहु (पुं), पुष्पहास (पुं), महातपस् (पुं), लोकनाभ (पुं), सूक्ष्मनाभ (पुं), धर्मनाभ (पुं), पराक्रम (पुं), पद्महास (पुं), महहंस (पुं), पद्मगर्भ (पुं), सुरोत्तम (पुं), शतवीर (पुं), महामाय (पुं), ब्रह्मनाभ (पुं), सरीसृप (पुं), वृन्दाङ्क (पुं), अधोमुख (पुं), धन्विन् (पुं), सुधन्वन् (पुं), विश्वभुज् (पुं), स्थिर (पुं), शतानन्त (पुं), शरु (पुं), यवनारि (पुं), प्रमर्दन (पुं), यज्ञनेमि (पुं), लोहिताक्ष (पुं), एकपाद् (पुं), द्विपद (पुं), कपि (पुं), एकशृङ्ग (पुं), यमकील (पुं), आसन्द (पुं), शिवकीर्तन (पुं), शद्रु (पुं), वंश (पुं), श्रीवराह (पुं), सदायोगिन् (पुं), सुयामुन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
स्वस्तिक
स्वस्तिक, वर्धमान, नन्द्यावर्त, विच्छन्दक
स्वस्तिको वर्धमानश्च नन्द्यावर्तादयस्तथा ।
विच्छन्दकविशेषाः स्युरमी भूपतिवेश्मनाम् ॥ ३०५ ॥
verse 2.1.1.305
page 0036
शालाजिर
शालाजिर, वर्धमान, शराव
शालाजिरो वर्धमानः शरावः स्मर्यते बुधैः ॥ ३१५ ॥
verse 2.1.1.315
page 0038
नाममाला
Sanskrit
सन्मति, महति, वीर, महावीर, अन्त्यकाश्यप, नाथान्वय, वर्धमान, साम्प्रत-तीर्थ
सन्मतिर्महतिर्वीरो महावीरोऽन्त्यकाश्यपः ।
नाथान्वयो वर्धमानो यत्तीर्थमिह साम्प्रतम् ॥ ११५ ॥
verse 0.1.1.115
page 0058
पुराणम्
English
वर्धमान / VARDHAMĀNA. A character in the story of pañcatantra. (See under pañcatantra).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वर्द्धमानः,
पुं,
 (वर्धते इति । वृध वृद्धौ + शानच् ।)एरण्डवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ५१ ॥
(अस्यपर्य्यायो यथा, --“शुक्ल एरण्ड आमण्डुश्चित्रो गन्धर्व्वहस्तकः ।पञ्चाङ्गुलो वर्द्धमानो दीर्घदण्डोऽप्यदण्डकः ।वातारिस्तरुणश्चापि रुवूकश्च निगद्यते ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)पशुभेदः । शरावः । (यथा, महाभारते । ७ ।८० । १९ ।“तथा गाः कपिला दोग्ध्रीः सवत्साः पाण्डु-नन्दनः ।हेमशृङ्गी रूप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम् ।स्वस्तिकान् वर्द्धमानांश्च नन्द्यावर्त्तांश्च काञ्च-नान् ॥
”अस्मिन्नर्थे क्लीवलिङ्गेऽपि दृश्यते । यथा, तत्रैव ।१३ । ६४ । १२ ।“मघासु तिलपूर्णानि वर्द्धमानानि मानवः ।प्रदाय पुत्त्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते ॥
”तथा च सुश्रुते सूत्रस्थाने २९ अध्याये ।“स्त्री पुत्त्रिणी सवत्सा गौर्वर्द्धमानमलङ्कृता ।कन्या मत्साः फलं चामं स्वस्तिकं मोदका दधि ॥
”)विष्णुः । इति मेदिनी । ने, २०८ ॥
(यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ४१ ।“वर्द्धनो वर्द्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥
”)जिनविशेषः । तत्पर्य्यायः । वीरः २ चरमतीर्थ-कृत् ३ महावीरः देवाय्यः ५ अज्ञातनन्दनः ६ ।इति हेमचन्द्रः । १ । ३० ॥
धनिनां गृहविशेषः ।यथा, --“स्वस्तिको वर्द्धमानश्च नन्द्यावर्त्तादयोऽपि च ॥
”इति हलायुधः ॥
(यथा, बृहत्संहितायाम् । ५३ । ३३ ।“द्वारालिन्दोऽन्तगतः प्रदक्षिणोऽन्यः शुभस्तत-श्चान्यः ।तद्वच्च वर्द्धमाने द्वारन्तु न दक्षिणं कार्य्यम् ॥
”)स्वनामख्यातदेशः । यथा, --“प्राच्यां मागधशोणौ च वारेन्द्रीगौडराढकाः ।वर्द्धमानतमोलिप्तप्राग्ज्योतिषोदयाद्रयः ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वे कूर्म्मचक्रम् ॥
(भद्राश्ववर्षस्य कुलपर्व्वतविशेषः । यथा, मार्क-ण्डेये । ५९ । १२ ।“विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्व्वतः ।विशोको वर्द्धमानश्च सप्तैते कुलपर्व्वताः ॥
”वृद्धिविशिष्टे, त्रि ॥
)
Stchoupak
French
वर्धमान-
(वृध्-) partic. qui croît, etc.
m.
 nt. plat d'une
certaine forme
maison qui n'a pas d'issue vers le Sud
m.
n.
d'une
montagne
d'un détroit du Bengale (mod. Burdwân)
de divers personnages
nt.
et -आ-
f.
n.
 d'une ville (Burdwân).
°द्वार- nt.
n.
 d'une porte à Hastināpura.
°पुर- nt.
n.
 d'une ville
-ईय- a. originaire de cette ville.