वर्तमान (vartamAna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishवर्तमान - vartamAna - - existing
विद्यमान - vidyamAna - - existing
आभूत - AbhUta - - existing
आस्थित - Asthita - - existing
आविन्न - Avinna - - existing
आवित्त - Avitta - - existing
उपनत - upanata - - existing
उपपन्न - upapanna - - existing
जीव - jIva - - existing
दृष्ट - dRSTa - - existing
धृत - dhRta - - existing
धृतशरीर - dhRtazarIra - - existing
ध्रियमाण - dhriyamANa - - existing
परिनिष्पन्न - pariniSpanna - - existing
भावसमन्वित - bhAvasamanvita - - existing
भाविन् - bhAvin - - existing
भव्य - bhavya - - existing
प्रवृत्त - pravRtta - - existing
भूत - bhUta - - existing
वृत्त - vRtta - - existing
वर्तमान - vartamAna - - existing
त्वम् वर्तसे - tvamvartase - - youexist
नास्ति - nAsti - - nonexistence
प्रवर्तते { प्रवृत् } - pravartate { pravRt } - verb - exist
अवतिष्ठते { अवस्था } - avatiSThate { avasthA } - verb - exist
आभवति { आभू } - Abhavati { AbhU } - verb - exist
उद्भवति { उद्भू } - udbhavati { udbhU } - verb - exist
उपजायते { उपजन् } - upajAyate { upajan } - verb - exist
उपपद्यति { उपपद् } - upapadyati { upapad } - verb - exist
भाति { भा } - bhAti { bhA } - verb - exist
भवति { भू } - bhavati { bhU } - verb - exist
म्यक्षति { म्यक्ष् } - myakSati { myakS } - verb - exist
विभवति { विभू } - vibhavati { vibhU } - verb - exist
समस्ति { समस् } - samasti { samas } - verb - exist
सम्भवते { सम्भू } - sambhavate { sambhU } - verb - exist
सम्भवति { सम्भू } - sambhavati { sambhU } - verb - exist
सञ्चरति { संचर् } - saJcarati { saMcar } - verb - exist
सन्धारयते { संधृ } - sandhArayate { saMdhR } - verb - exist
सन्धारयति { संधृ } - sandhArayati { saMdhR } - verb - exist
सञ्जीवति { संजीव् } - saJjIvati { saMjIv } - verb - exist
वर्तमान - vartamAna - - existing
वर्तमान - vartamAna - - presenttime
वर्तमान - vartamAna - - present
वर्तमान - vartamAna - - moving
वर्तमान - vartamAna - - living
वर्तमान - vartamAna - - turning
वर्तमान - vartamAna - - abiding
वर्तमान - vartamAna - - being
वर्तमान - vartamAna - - presence
वर्तमान { लट् } - vartamAna { laT } - - present tense indicative [ Skrt. grammar ]
Wilson
EnglishApte
Englishवर्तमान [vartamāna], [वृत्-शानच्]
Being, existing.
Living, being alive, contemporary
प्रथितयशसां भासकविसौमिल्लकवि- मिश्रादीनां प्रबन्धानतिक्रम्य वर्तमानकवेः कालिदासस्य क्रियायां कथं परिषदो बहुमानः 1.
Turning or moving round, revolving.
Dwelling in. -नः The present tense (in )
वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा 111.3.131.
नम् Presence.
The present time. -आक्षेपः not agreeing with the present.
कालः the present tense.
the present time.
Apte 1890
Englishवर्तमान a. [वृत्-शानच्] 1 Being, existing.
2 Living, being alive, contemporary
प्रथितयशसां भासकविसौमिल्लकविमिश्रादीनां प्रबंधानतिक्रम्य वर्तमानकवेः कालिदासस्य क्रियायां कथं परिषदो बहुमानः M. 1.
3 Turning or moving round, revolving.
4 Dwelling in.
नः The present tense (in gram.)
वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा P. III. 3. 131.
नं Presence.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishवर्तमान, अस्, आ, अम्, turning, turning round,
revolving, moving
being, existing, living, being
present
dwelling or abiding in
(अम्), n. presence
(in grammar) the present tense.
—वर्तमान-ता,
f. or वर्तमान-त्व, अम्, n. the being present, the
condition of present time.
—वर्तमानाक्षेप (°न-
आक्°), अस्, m. denying or not agreeing with any pre-
sent event or circumstances.
Macdonell
EnglishHindi
Hindiपेश
Apte Hindi
Hindiवर्तमान
वि* - वृत् + शानच मुक्
"मौजूद, विद्यमान"
वर्तमान
वि* - -
"जीता हुआ, जीवित रहने वाला, समसामयिक"
वर्तमान
वि* - -
"मुड़ना, चक्कर काटना, घूम जाना"
वर्तमानः
- -
वर्तमान काल
वर्तमानम्
- वृत्+शानच्
"विद्यमान् काल, मौजूदा समय"
L R Vaidya
EnglishIndian Epigraphical Glossary
EnglishKridanta Forms
Sanskritवृत् (वृ꣡तुँ॒ वर्तने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्तनम्
अनीयर् = वर्तनीयः - वर्तनीया
ण्वुल् = वर्तकः - वर्तिका
तुमुँन् = वर्तितुम्
तव्य = वर्तितव्यः - वर्तितव्या
तृच् = वर्तिता - वर्तित्री
क्त्वा = वर्तित्वा / वृत्त्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृत्तवान् - वृत्तवती
क्त = वृत्तः - वृत्ता
शानच् = वर्तमानः - वर्तमाना
वृत् (वृ꣡तुँ꣡ भाषार्थः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्तनम्
अनीयर् = वर्तनीयः - वर्तनीया
ण्वुल् = वर्तकः - वर्तिका
तुमुँन् = वर्तयितुम् / वर्तितुम्
तव्य = वर्तयितव्यः / वर्तितव्यः - वर्तयितव्या / वर्तितव्या
तृच् = वर्तयिता / वर्तिता - वर्तयित्री / वर्तित्री
क्त्वा = वर्तयित्वा / वर्तित्वा / वृत्त्वा
ल्यप् = प्रवर्त्य / प्रवृत्य
क्तवतुँ = वर्तितवान् / वृत्तवान् - वर्तितवती / वृत्तवती
क्त = वर्तितः / वृत्तः - वर्तिता / वृत्ता
शतृँ = वर्तयन् / वर्तन् - वर्तयन्ती / वर्तन्ती
शानच् = वर्तयमानः / वर्तमानः - वर्तयमाना / वर्तमाना
Abhyankara Grammar
Englishवर्तमान the present tense: cf वर्तमाने लट् P.III.2.123
cf.also क्तस्य च वर्तमाने PII 3.67
also वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा P. III. 3.131.
Wordnet
Sanskrit उपस्थित, विद्यमान, वर्तमान, अभीमुख, प्रत्यक्ष, पारिमुखिक, उपस्थायिन्, सन्निहित, अपरोक्ष, सम्मुख, सम्मुखिन्, सन्निधिस्थ, अभिमुखस्थ, अन्तिक
यः समीपे तिष्ठति वा साक्षात् वर्तमानः।
"अद्य कक्षायां दशछात्राः उपस्थिताः सन्ति।"
वर्तमान, तात्कालिक, तत्क्षणिक, सद्यकालीन, सद्यस्क, अधुनातन, इदानीन्तन, आधुनिक, साम्प्रतिक
साम्प्रतं विद्यमानं कालम्।
"गतकालः न पुनरागच्छति अतः वर्तमानस्य कालस्य उपयोगं कुरु।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanjug par gyur pa
वर्तमान
jug par gyur pa
वर्तमान
अभिधानरत्नमाला
Sanskritसाम्प्रत
साम्प्रत, वर्तमान, युक्त
वर्तमाने च युक्ते च साम्प्रतं सम्प्रचक्षते ॥ ८८० ॥
verse 5.1.1.880
page 0100
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवर्त्तमानः, (वर्त्तते इति । वृत् + शानच् । मुक् ।)प्रयोगाधिकरणीभूतकालः । इति नैयायिकाः ॥
तत्कालवृत्ते, त्रि । तयोः पर्य्यायौ । अद्यतनः २अधुनातनः ३ । इति राजनिर्घण्टः ॥
वैया-करणमते तु । आरब्घापरिसमाप्तिर्व्वर्त्तमानःकालः । यथा । महाभारतं पठति । स तुचतुर्विधः । यथा, --“प्रवृत्तोपरतश्चैव वृत्ताविरत एव च ।नित्यप्रवृत्तः सामीप्यो वर्त्तमानश्चतुर्विधः ॥
”क्रमेणोदाहरणानि । मांसं न खादति आदौप्रवृत्तं मांसभोजनं निवर्त्तयति इत्यर्थः । इहकुमाराः क्रीडन्ति तदानीन्तनक्रीडनाभावेऽपिपूर्व्वक्रीडानां बुद्धौ वर्त्तमानत्वात् । पर्व्वता-स्तिष्ठन्ति नित्यप्रवृत्तत्वात् । किञ्च पर्व्वतानांस्थितत्वे वर्त्तमानत्वेऽपि मूतभविष्यत्कालाभ्यांसम्बन्धविवक्षया पर्व्वतास्तस्थुः स्थास्यन्ति इत्यपिस्यात् । सामीप्यो द्विविधः । भूतसामीप्यो भविष्यत्-सामीप्यश्च । भूतसामीप्ये यथा । कदा आगतो-ऽसि इति प्रश्ने अध्वस्वेदादेर्व्वर्त्तमानत्वात् एषो-ऽहमागच्छामि इति आगतोऽपि वदति । भवि-ष्यत् सामीप्ये यथा । कदा गमिष्यसि इति प्रश्नेएषोऽहं गच्छामि इति गमनक्रियमाणोद्यमो-ऽपि वदति । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritवर्त्तमान वृत--शानच् । कालभेदे शब्दप्रयोगाधारे आ-रब्धापरिसमाप्ते १ काले २ तत्कालवृत्तौ ।वर्त्तमानकालश्च चतुर्विधः । यथा “प्रवृत्तोतरत १-श्चैव वृत्ताविरत २ एव च । नित्यः प्रवृत्तः ३ सामीप्यो ४वर्त्तमानश्चतुर्विधः । क्रमेणोदाहरणाति । मांसं नखादति आदौ प्रवृत्तं मांसभोजनं निवर्त्तयतीत्यर्थः ।इह कुमाराः क्रीडन्ति २ तदानीन्तमक्रीडनाभावेऽपिपूर्वक्रीडानां बुद्धौ वर्त्तमानत्वात् । पूर्वतास्तिष्ठन्ति ३ नित्यप्रदृत्तत्वात् । किञ्च पर्वतानां स्थितत्वेन वर्त्तमानत्वेऽपिभूतभवविष्यत्कालाभ्यां सम्बन्धविवक्षया पर्वतास्तस्थुःस्थास्यन्ति इत्यपि स्वात् । सामीप्यो ४ द्विविधः । भूतसामीप्यो भविष्यत्सामीप्यश्च यथा कदा आगतोऽसिइतिप्रश्ने अध्वस्वेदादेर्वर्त्तमानत्वात् एषोऽहमागच्छामिइति आगतोऽपि वदति । भविस्यत्सामीप्यो यथा ।कदा गमिष्यास इति प्रश्ने एषोऽहं गच्छामि इतिगमने क्रियमाणोद्यमोऽपि वदति” दुर्गादासः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.