| YouTube Channel

वर्तनि (vartani)

 
शब्दसागरः
English
वर्त्तनि
m.
 (-निः)
1. The eastern country, or eastern India.
2. A hymn,
a panegyric.
f.
 (-निः) A road.
E.
 वृत् to be, Unādi
aff.
 अनि ।
Capeller Eng
English
वर्तनि॑
f.
 the felloe or the track of a wheel
way, road,
course.
Yates
English
वर्त्तनि (निः) 2.
m.
 Eastern India.
f.
A road.
Spoken Sanskrit
English
वर्तनि - vartani -
f.
 - eyelashes
रल्लक - rallaka -
m.
 - eyelashes
पक्ष्मन् - pakSman -
n.
 - eyelashes
पक्ष्मल - pakSmala -
adj.
 - having long eyelashes
पक्ष्मलदृश् - pakSmaladRz -
f.
 - having long eyelashes
नीलपक्ष्मन् - nIlapakSman -
adj.
 - having black eyelashes
पक्ष्मयूका - pakSmayUkA -
f.
 - louse in the eyelashes
उत्पक्ष्मन् - utpakSman -
adj.
 - with upturned eyelashes
पक्ष्मपात - pakSmapAta -
m.
 - falling of the eyelashes
अरालपक्ष्मनयन - arAlapakSmanayana -
adj.
 - whose eyelashes are curved
चित्रपक्ष्मता - citrapakSmatA -
f.
 - having beautiful eyelashes
पक्ष्मस्पन्द - pakSmaspanda -
m.
 - quivering of the eyelashes
अञ्जन - aJjana -
n.
 - black pigment for eyelashes
कुटिलपक्ष्मन् - kuTilapakSman -
adj.
 - having curved eyelashes or brows
पक्ष्मकोप - pakSmakopa -
m.
 - irritation in the eye from the eyelashes turning in wards
कुम्भकारी - kumbhakArI -
f.
 - mineral substance used as an application to strengthen the eyes and beautify the eyelashes
अञ्जन - aJjana -
n.
 - black pigment or lotion or wash for eyes applied to the eyelashes or the inner coat of the eyelids as a cosmetic
वर्तनि - vartani -
f.
 - eastern country
वर्तनि - vartani -
f.
 - track of a wheel
वर्तनि - vartani -
f.
 - course of rivers
वर्तनि - vartani -
f.
 - rut
वर्तनि - vartani -
f.
 - course
वर्तनि - vartani -
f.
 - path
वर्तनि - vartani -
f.
 - circumference or felloe of a wheel
वर्तनि - vartani -
f.
 - eyelashes
वर्तनि - vartani -
f.
 - way
Wilson
English
वर्त्तनि
m.
 (-निः) The eastern country, or eastern India.
f.
(-निः) A road.
E.
 वृत to be, Uṇādi
aff.
 अनि.
Apte
English
वर्तनिः [vartaniḥ], [वर्तन्ते$स्यां जनाः वृत्-निः
Uṇ.*
 2.15]
The eastern part of India, the eastern country.
A hymn, praise, eulogium (स्तोत्र). -निः
f.
A way, road
तस्मादेष एव यज्ञस्तस्य मनश्च वाक्च वर्तनी Ch.
Up.*
 4.16.1.
The eyelashes
अधरयैनं वर्तन्या पृथिव्यन्वायत्ता द्यौः Bṛi.
Up.*
 2.2. 2.
Ved.
 A wheel.
The track of a wheel.
Apte 1890
English
वर्तनिः 1 The eastern part of India, the eastern country.
2 A hymn, praise, eulogium (स्तोत्र).
निः f. 1 A way, road.
2 The eyelashes.
3 Ved. A wheel.
4 The track of a wheel.
Monier Williams Cologne
English
वर्तनि॑
f.
 the circumference or felloe of a wheel,
RV.
Br.
the track of a wheel, rut, path, way, course, ib.
AV.
ChUp.
the course of rivers,
RV.
TS.
the eyelashes,
ŚBr.
 (cf. वर्त्मन्)
the eastern country,
L.
=
 स्तोत्र g. उञ्छादि.
Monier Williams 1872
English
वर्तनि, इस्, f. a wheel (Ved.), the circle or felloe
of a wheel (Ved.)
the track of a wheel (Ved.)
the
track of a road, way, road, course
the eyelashs
[cf. वर्त्मन्]
(इस्), m. the eastern country or
eastern India
= स्तोत्र, see Gaṇa Uñchādi to Pāṇ.
VI. 1, 160.
Macdonell
English
वर्तनि vart-aní,
f.
 (V.) felly of a wheel
rut
🞄track, road, path
course of rivers
eyelashes.
Benfey
English
वर्तनि and नी वर्तनी̆, i. e. वृत् +
अन + ई,
f.
 A road, Chr. 298, 18 = Rigv.
i. 112, 18.
Apte Hindi
Hindi
वर्तनिः
पुं*
 - "वर्तन्तेऽस्यां जनाः, वृत् + निः"
"भारत का पूर्वी भाग, पूर्ववर्ती प्रदेश"
वर्तनिः
पुं*
 - -
"सूक्त, प्रशंसा, स्त्रोत्र"
वर्तनिः
स्त्री*
 - -
"मार्ग, सड़क"
L R Vaidya
English
vartani {% (I) m. %} 1. The eastern country, the eastern part of India
2. a hymn, a panegyric.
vartani {% (II) f. %} A road, a way.
Vedic Reference
English
Vartani as a part of a chariot seems to denote the ‘felly’ in
the Rigveda^1 and later.^2
1) i. 53, 8
vii. 69, 3
viii. 63, 8.
2) Aitareya Brāhmaṇa, v. 33, 2
as
part of the sacrificial Soma vehicle.
Taittirīya Saṃhitā, vi. 4, 9, 5
Ṣaḍ-
viṃśa Brāhmaṇa, i. 5, etc.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वर्त्तनिः,
पुं,
 पूर्व्वदेशः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(स्त्री, वर्त्ततेऽनयेति । वृत् + “वृतेश्च ।” उणा०२ । १०७ । इति अनिः । पन्थाः । इत्युज्ज्वल-दत्तः ॥
)
Capeller
German
वर्तनि॑
f.
 Raschiene, Geleise, Bahn.
Grassman
German
vartaní, f. [von vṛt], 1〉 das Rollen, der Lauf, vgl. raghú-vartani
2〉 Radschiene (als rollende)
3〉 das Geleise (als das worin die Radschienen rollen), auch mit dem Gen. pathás
daher 4〉 der Weg, die Bahn. Vgl. kṛṣṇá-vartani u. s. w.
-ís 4〉 ahías {970, 4}.
-ím 1〉 prá‿avat cakrásya 〰 {672, 8}. — 3〉 pathás {341, 3}
{534, 16}. — 4〉 {241, 2}
{891, 6}
{415, 9}
{998, 1}. _{998, 4}
vā́tasya {25, 9}.
-ī́ [I.] 2〉 téjiṣṭhayā {53, 8}.
-áyas 4〉 bildlich ṛtásya {831, 4}.
-ī́s [A. p.] 4〉 {140, 9} (wo Pada unrichtig vartanís)
{315, 2} (Bahnen der Ströme).
-íbhyām 2〉 ví vām ráthas ‥ ántān divás bādhate 〰 {585, 3}.
Stchoupak
French
वर्तनि-
f.
 trace (de roue), sillon, piste, route.