| YouTube Channel

वर्जयमानः (varjayamAnaH)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
वृज् (वृ꣡जीँ꣡ वर्जने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्जनम्
अनीयर् = वर्जनीयः - वर्जनीया
ण्वुल् = वर्जकः - वर्जिका
तुमुँन् = वर्जयितुम् / वर्जितुम्
तव्य = वर्जयितव्यः / वर्जितव्यः - वर्जयितव्या / वर्जितव्या
तृच् = वर्जयिता / वर्जिता - वर्जयित्री / वर्जित्री
क्त्वा = वर्जयित्वा / वर्जित्वा
ल्यप् = प्रवर्ज्य / प्रवृज्य
क्तवतुँ = वर्जितवान् / वृक्तवान् - वर्जितवती / वृक्तवती
क्त = वर्जितः / वृक्तः - वर्जिता / वृक्ता
शतृँ = वर्जयन् / वर्जन् - वर्जयन्ती / वर्जन्ती
शानच् = वर्जयमानः / वर्जमानः - वर्जयमाना / वर्जमाना
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वृजी वर्जने”@} 2 सूत्रमिदं क्षीरस्वामी दौर्गपाठत्वेन पठति।
“इदित् इति आत्रेयमैत्रेय- दुर्गादयः।
तथा चाधीयते-- ‘चक्षुरेव भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते’ इति।
तथा च शाबरभाष्ये ‘प्रवृञ्जनम्’ इति प्रयुज्यते।
तथा च स्वामी-- “वृज इति दौर्गाः, तेषां वृक्ते, वर्जिता इति।
शाकटायनस्यापीदित्त्वमेवेष्टम्” इति मा।
धातुवृत्तिरिहानुसन्धेया।
‘वृज गतौ’ इति क्षीरस्वामी 3 पठित्वा वृजी इति दौर्गाः।
वृक्ते वर्जिता इत्याह’ इत्येवमुक्तम्।
यत्त्वत्र पुरुषकारेण ‘क्षीरस्वामिना वृजि इति पठित्वा’ इत्युक्तं तन्नोपलभ्यते क्षीरतरङ्गि- ण्याम्।
काशकृत्स्नोऽपि ‘वृजी--’ इत्येव पपाठ।
‘--त्यागे वृत्तौ च’ इति वोपदेवः।
‘वृणक्ति वर्जने वृङ्क्ते यौ वर्जयति वर्जति।’ 4 इति देवः।
वर्जकः-र्जिका, वर्जकः-र्जिका, विवर्जिषकः-षिका, 5 वरीवृजकः-जिका
वर्जिता-त्री, वर्जयिता-त्री, विवर्जिषिता-त्री, वरीवृजिता-त्री
-- वर्जयन्-न्ती, वर्जयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 6 वर्जमानः, वर्जयमानः, विवर्जिषमाणः, वरीवृज्यमानः
वर्जिष्यमाणः, वर्जयिष्यमाणः, विवर्जिषिष्यमाणः, वरीवृजिष्यमाणः
वृक्-वृग्-वृजौ-वृजः
-- -- -- 7 वृक्तम्-क्तः-क्तवान्, वर्जितम्-तः, विवर्जिषितः, वरीवृजितः-तवान्
वर्जः, वर्जः, प्रवर्जी, विवर्जिषुः, वरीवृजः
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जतिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 वृज्यः, 10 वृजयः, वृजिकः, 11 वर्गः, वर्ग्यः, कवर्गीयः, वासुदेववर्ग्यः-वासुदेव- वर्गीणः, वासुदेववर्गीयः, 12 एकवर्जम्, 13 वृजिनम्, 14 वृजनम् इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६२३)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (भ्वादौ)
04
=>
 (श्लो। ५९)
05
=>
 [[५। ऋदुपधस्याङ्गस्य ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति अभ्यासे रीगागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्१२५०+ २८]
07
=>
 [[१। निष्ठायाम्, ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति अनिट्त्वम्, ततश्च ‘चोः कुः’ (८-२-३०) इति कुत्वे रूपमेवम्।]]
08
=>
 (४२२)
09
=>
 [[२। ‘ऋदुपधाच्च--’ (३-१-११०) इति क्यप्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
10
=>
 [[३। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति इक्। वृजयो जनपदाः।]]
11
=>
 [[४। घञि ‘चजोः कु--’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
12
=>
 [[५। ‘द्वितीयायाञ्च’ (३-४-५३) इति द्वितीयान्त उपपदे परीप्सायां गम्यमानायां णमुल्प्रत्यये रूपमेवम्। परीप्सा = त्वरा। अत्र निदानं तु ‘अनुदात्तं पदमेकवर्जम्’ (६-१-१५८) इति निर्देश एव। परीप्सायामिति नानुवर्ततेऽत्र, इति हरदत्तः।]]
13
=>
 [[६। ‘वृजेः किच्च’ (द। उ। ५-५३) इति इनच्प्रत्ययः, किच्च भवति। वृजिनम् = पापम्। कित्त्वान्न गुणः।]]
14
=>
 [[७। ‘कॄपॄवृजि--’ (द। उ। ५-२६) इति छन्दसि विषये क्युप्रत्यये अनादेशे च रूपमेवम्। वृजनम् = निवारणम्, अन्तरिक्षं च।]]