| YouTube Channel

वराटकः (varATakaH)

 
Apte
English
वराटकः [varāṭakḥ], 1 A cowrie
a kind of measure 1/8 of a Paṇa
प्राप्तः काणवराटको$पि न मया तृष्णे$धुना मुञ्च माम्
Bh.*
 3.4.
The seed-vessed of the lotus-flower
औज्झि प्रियाङ्गैर्घृणयैव रूक्षा न वारिदुर्गात्तु वराटकस्य
N.*
 7.18
11.11.
A string, rope (n. also in this sense).
Comp.
 -रजस्
m.
 the tree called नागकेशर.
Apte 1890
English
वराटकः 1 A cowrie
प्राप्तः काणवराटकोपि न मया तृष्णेऽधुना मुंच मां Bh. 3. 4.
2 The seed-vessel of the lotus-flower.
3 A string, rope (n. also in this sense).
Comp.
रंजस् m. the tree called नागकेशर.
Apte Hindi
Hindi
वराटकः
पुं*
 - वराट + कन्
कोड़ी
वराटकः
पुं*
 - -
कमल फूल का बीजकोष
वराटकः
पुं*
 - -
"डोरी, रस्सी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रज्जुः, पाशः, दाम, दामनी, दामा, गुणः, सूत्रम्, शणतन्तुः, शणसूत्रम्, सन्दानम्, रसना, शुल्लम्, शुल्वः, वटः, वराटः, वराटकः, दोरकः
noun
कार्पासादिभिः विनिर्मितं दीर्घं तथा च सूत्रं यत् प्रायः बन्धनार्थे उपयुज्यते।
"ग्रामीणाः चोरं रज्ज्वा बध्नन्ति।"
Synonyms:
 वराटकः
noun
पद्मबीजम्।
"जनाः वराटकम् अदन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वराटकः, पुं
स्त्री,
 (वराट् + स्वार्थे कन् ।) कप-र्द्दकः । इत्यमरः ॥
कडि इति भाषा । तस्यसंख्याभेदेन सं ज्ञामेदा यथा, --“वराटकानां दशकद्वयं यत्सा काकिनी ताश्च पणश्चतस्रः ।ते षोडश द्रम्य इवावगम्योद्रन्यैस्तथा षोडशभिश्च निष्कः ॥
”इति लीलावती ॥
* ॥
अपि च । ताम्रिकः कार्षिकः पणः । इतियाज्ञवल्क्यवचनेन गुञ्जाः पञ्चाद्यमाषकस्तेषोडशाक्षः कर्षोऽस्त्री । इत्यमरसिंहोक्तेन चअशीतिरत्तिकापरिमितताम्रे पणशब्दः सङ्के-तितः स च तावत्संख्यकवराटकैर्लभ्यते इतिवराटकेष्वपि तथा व्यवहारः । एतन्मूलकंभविष्यमत्स्यतन्त्रयोर्व्वचनं यथा, --“अशीतिभिर्व्वराटकैः पण इत्यभिधीयते ।तैः षोडशैः पुराणं स्याद्रजतं सप्तभिस्तु तैः ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
ते च दक्षिणार्थं विधीयन्ते । यथा, --“हतमश्रोत्रियं दानं हतो यज्ञस्त्वदक्षिणः ।तस्मात् पणं काकिणीं वा फलं पुष्पमथापिवा ।प्रदद्यात् दक्षिणां यज्ञे तया स सफलो भवेत् ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
वराटकः,
पुं,
 (वराट एव । स्वार्थे कन् ।) रज्जुः ।पद्मबीजम् । इति मेदिनी । के, २०२ ॥