| YouTube Channel

वरणम् (varaNam)

 
Apte
English
वरणम् [varaṇam], [वृ-ल्युट् ल्यु वा
Uṇ.*
 2.71]
Choosing, selecting.
Begging, soliciting, requesting.
Surrounding, encircling.
Covering, screening, protecting.
The choice of a bride.
Worshipping (of priests
&c.
 ).
Keeping off, prohibiting, warding.
णः A rampart, surrounding wall
वरणः कनकस्य मानिनीं दिवमङ्कादमराद्रि- रागताम् ...... उवास
N.*
 2.86.
A bridge.
The tree called Varuṇa
Rām.*
 2.94.9
see वरुण (Mar. वायवर्णा).
A tree in general
इह सिन्धवश्च वरणावरणाः करिणां मुदे सनलदानलदाः
Ki.*
 5.25.
A camel.
A kind of ornament on a bow.
N.
 of Indra.
A particular magical formula recited over weapons.
Comp.
 -माला, -स्रज् See वरस्रज्.
Apte Hindi
Hindi
वरणम्
नपुं*
 - वृ + ल्युट्
"छांटना, चुनना"
वरणम्
नपुं*
 - -
"मांगना, याचना करना, प्रार्थना करना"
वरणम्
नपुं*
 - -
"घेरना, घेरा डालना"
वरणम्
नपुं*
 - -
"ढकना, परदा डालना, प्ररक्षा"
वरणम्
नपुं*
 - -
दुलहिन का चुनाव
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चयनम्, वरणम्, वरः, संवरः, वृतिः
noun
चयनितं द्रव्यम्।
"इमं पदं विभूषयितुं भवतां चयनं प्रशंसनीयम् अस्ति।"
Synonyms:
 वरणम्
noun
चयनस्य कार्यम्।
"सः ग्रन्थालये ग्रन्थस्य वरणं करोति।"
Synonyms:
 छादनम्, आच्छादनम्, प्रच्छादनम्, पिधानम्, अपिधानम्, पटलम्, प्रावरणम्, आवरणम्, वरणम्, छदनम्, पुटः, अपवारणम्, वेष्टनम्
noun
तद् वस्तु येन अन्यत् वस्तु आच्छाद्यते।
"छादनात् वस्तूनां रक्षणं भवति।"
Tamil
Tamil
வரணம் : வேண்டுதல், யாசித்தல், மூடுதல், மறைத்தல், காத்தல், பொறுக்கி எடுத்தல்.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वृङ् संभक्तौ”@} 2 ‘भक्तौ वृणीते, वरणे वृणोति वृणुते वृञः।’ 3 इति देवः।
‘तुदादौ वृङ् संभक्तौ व्रियते’ इति क्षीरस्वामी इति पुरुषकारेण उक्तम्।
प्रकृतक्षीरतरङ्गिण्यां तुदादौ न दृश्यते।
संभक्तिः = संसेवा इति क्षीरस्वामी।
‘स्वीकारः’ इति धातुकाव्यव्याख्या 4।
वारकः-रिका, वारकः-रिका, 5 विवरिषकः-विवरीषकः-वुवूर्षकः-र्षिका, 6 वेव्रीयकः-यिका
7 8 वरिता-वरीता-त्री, वारयिता-त्री, विवरिषिता-विवरीषिता-वुवूर्षिता-त्री, वेव्रीयिता-त्री
-- वारयन्-न्ती, वारयिष्यन्-न्ती-ती
-- वृणानः, वारयमाणः, विवरिषमाणः-विवरीषमाणः-वुवूर्षमाणः, वेव्रीयमाणः
वरिष्यमाणः, वारयिष्यमाणः, विविरिषिष्यमाणः-विवरीषिष्यमाणः, वूवुर्षिष्यमाणः, वेव्रीयिष्यमाणः
वृत्-वृतौ-वृतः
-- -- -- वृतम्-तः, 9, वारितः, विविरिषितः-विवरीषितः-वुवूर्षितः, वेव्रीयितः-तवान्
वरः, 10 वराकः-वराकी, वारः, विवरिषुः-विवरीषुः-वुवूर्षुः, वेव्रियः
वरितव्यम्, वारयितव्यम्, विवरिषितव्यम्-विवरीषितव्यम्-वुवूर्षितव्यम्, वेव्रीयितव्यम्
वरीतव्यम्, वारयितव्यम्, विवरिषितव्यम्-विवरीषितव्यम्-वुवूर्षितव्यम्, वेव्रीयितव्यम्
वरणीयम्, वारणीयम्, विवरिषणीयम्-विवरीषणीयम्-वुवूर्षणीयम्, वेव्रीयणीयम्
वर्यम्, वर्यः 11 12 13 वर्या, वार्याः 14 वृत्यम्, वार्यम्, विवरिष्यम्-विवरीष्यम्-वुवूर्ष्यम्, वेव्रीय्यम्
ईषद्वरः-दुर्वरः-सुवरः
-- -- -- वर्यमाणः, वार्यमाणः, विवरिष्यमाणः-विवरीष्यमाणः-वुवूर्ष्यमाणः, वेव्रीय्यमाणः
वारः, 15 नीवारः, वारः, विवरिषः-विवरीषः-वुवूर्षः, वेव्रियः
वरितुम् 16 -वरीतुम्, वारयितुम्, विवरिषितुम्-विवरीषितुम्-वुवूर्षितुम्, वेव्रीयितुम्
17 वृतिः, वारणा, विवरिषा-विवरीषा-वुवूर्षा, वेव्रीया
18 वरणम्, वारणम्, विवरिषणम्-विवरीषणम्-वुवूर्षणम्, वेव्रीयणम्
वृत्वा, वारयित्वा, विवरिषित्वा-विवरीषित्वा-वुवूर्षित्वा, वेव्रीयित्वा
निवृत्य, निवार्य, निविवरिष्य-निविवरीष्य-निवुवूर्ष्य, निवेव्रीय्य
वारम् २, वृत्वा २, वारम् २, वारयित्वा २, विवरिषम् २ -विवरीषम् २ -वुवूर्षम् २, विवरिषित्वा २ -विवरीषित्वा-वुवूर्षित्वा २, वेव्रीयम् २
वेव्रीयित्वा २
19 वर्वरीका, 20 वरेण्यः, 21 वरूषः, 22 वर्पः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६२२)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१५०९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ३२)
04
=>
 (३-९)
05
=>
 [[५। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इतीड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः। इडभावपक्षे ‘इको झल्’ (१-२-१९) इति सनः कित्त्वे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घे ‘उदोष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इति उत्वे, रपरत्वे च ‘हलि च’ (८-२-७७) इति इक उपधाया दीर्घः। तेन सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयं बोध्यम्।]]
06
=>
 [[६। यङन्ते ‘रीङृतः’ (७-४-२७) इति ऋकारान्तस्याङ्गस्य रीङ् इत्यादेशे रूपमेवम्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्१२४८+ २८]
08
=>
 [[१। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटः विकल्पेन दीर्घः। तेन तव्यतुमुन्नादिषु रूपद्वयं बोध्यम्।]]
09
=>
 [[२। सन्नन्ते इड्विकल्पनात् निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः।]]
10
=>
 [[३। ‘जल्पभिक्षकुट्टलुण्टवृङः षाकन्’ (३-२-१५५) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु षाकन्प्रत्ययः। तेन रूपमेवम्। स्त्रियां षित्त्वात् ङीष्प्रत्यये वराकी इति।]]
11
=>
 [[आ। ‘सुग्रीवो नाम वर्योऽसौ भवता चारुविक्रमः।।’ भ। का। ६-५१]]
12
=>
 [सहस्रेण]
13
=>
 [[४। ‘अवद्यपण्यवर्याः--’ (३-१-१०१) इति अनिरोधेष्वर्थेषु वर्या इति निपात्यते। ण्यदपवादोऽयम्। वर्येति स्त्रियां निपात्यते। अनिरोधः = अप्रतिबन्धः। वृत्या अन्या। क्यब्विधौ वृञो ग्रहणम्, न तु वृङः। वार्याः = ऋत्विजः।]]
14
=>
 [ऋत्विजः, ]
15
=>
 [[५। ‘नौ वृ धान्ये’ (३-३-४८) इति निशब्द उपपदे धान्यविशेषेऽभिधेये धातोः घञ्प्रत्यये उपसर्गस्य--’ (६-३-१२२) इति दीर्घे च रूपमेवम्। अपोऽपवादः। नोवारो नाम व्रीहिः। अकृष्टपच्यधान्यम्। निवरा तु कन्या इति।]]
16
=>
 [[B। ‘… अवपरिमलगन्धः केन शक्यो वरीतुम्।।’ शि। व। ११-३४।]]
17
=>
 [[६। ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेधः। एवं क्त्वाप्रत्ययादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
18
=>
 [पृष्ठम्१२४९+ २७]
19
=>
 [[१। ‘शॄपॄवृङां द्वे रुक् चाभ्यासस्य’ (द। उ। ३-३७) इति ईकन्प्रत्यये, अभ्यासस्य रुगागमे च रूपमेवम्। वर्वरीका = संवरणम्।]]
20
=>
 [[२। ‘वृङ एण्यः’ (द। उ। ८-३) इति एण्यप्रत्ययः। वृणीते व्रियते वा वरेण्यः = परब्रह्मधाम। परं ब्रह्म, वाचंयमः इति च केचित्।]]
21
=>
 [[३। ‘अङ्गूषः’ (द। उ। ९-१९) इति ऊषन्प्रत्यये रूपमेवम्। वरूषः = भोजनम्।]]
22
=>
 [[४। औणादिके (द। उ। ९-६१) असुन्प्रत्यये, पुडागमे च रूपमेवम्। रूपस्वाङ्गयो- रभिधेययोः व्रियते तदिति वर्पः = रूपम्।]]