वर (vara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Best,  excellent.
	 2. Eldest.
	 m.
  (-रः)
	 1. A boon,  a
blessing,  especially in the gift of a Brāhmana or deity.
	 2. Enga-
ging,  selecting,  appointing.
	 3. Requesting,  soliciting,  especially
prevailing on a person by entreaty to undertake any business.
	 4.
Surrounding,  encompassing.
	 5. A husband,  a bridegroom. 
	 6. A
son-in-law.
	 7. A catamite.
	 8. A drug: see गुग्गुल.
	 9. Wish,  desire.
10. A sparrow.
	 n.
  Adv. (वरं) or Ind. (वरम्) Better,  preferable, 
it would be better if. 
	 n.
  (-रं) Saffron. 
	 f.
  (-रा)
	 1. The three myro-
balans.
	 2. A sort of perfume,  commonly Renukā.
	 3. A plant, 
(Cissampelos hexandra.)
	 4. Turmeric.
	 f.
  (-री)
	 1. Asparagus
racemosus.
	 2. A name of CHHĀYĀ,  wife of the sun. 
 E.
  वृ to
select,  to cover,  &c.,  aff.
   अप् or अच्
 it is also derived from
बृ,  and is then written with an initial consonant: see बर
 also
वर् to desire,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 1 व॑र m.
  surrounding,  stopping (dat.   as infin. )
 circle, 
extent,  space.

 2 वर॑ a.
  choosing ( = °)
 m.
  suitor,  lover,  bridegroom or
the b.'s friend,  husband,  son-in-law. 

 3 व॑र a.
  choice,  select
 most excellent,  fairest,  best of
(gen.  ,  loc.
 ,  abl.
 ,  or —°)
 fairer or better than (abl.  or gen.
  ). n.
 
rather or more than (abl.  ±आ॑)
 वंर — न (च,  तु,  पुनर्) (it is)
better — than
 वरं कुर्यात् he had better or he might rather do.  m.
 
(n. ) choice,  wish,  request,  boon,  gift,  reward,  privilege,  dowry,  alms. 
—व॑रं वृ,  याच्,  काङ्ख्,  etc. choose a gift or utter a wish,  °दा॑ or
प्रयम् grant a gift,  °लभ् have a wish fulfilled.  व॑रं वरम्, 
प्र॑ति व॑रम् & व॑रमा॑ according to wish,  at pleasure वरा॑य to
satisfaction,  at heart's content. 

Yates

English

 वर (कि) वरयति 1. 10.
a. To de-
sire
 ask
 obtain. 

 वर (रः-रा-रं) 1.
m.
  A boon,  a re-
quest
 a choice
 a bridegroom,  a
husband.
a. Best
 eldest.
f.
  (रा)
A perfume or plant.
f.
  (री) Aspa-
ragus
Chāyā. n.
  Saffron. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	 boon
कल्पवृक्ष 	-	 kalpavRkSa 	-	 m.
  	-	 thetreethatgrantsanyboon
वरक 	-	  varaka 	-	 m.
  	-	 boon
आमिष 	-	  AmiSa 	-	 n.
  	-	 boon
वृणाति  { वृ } 	-	  vRNAti  { vR } 	-	 verb 5 9 	-	  grant  [ boon ]
वृणीते  { वृ } 	-	  vRNIte  { vR } 	-	 verb 5 9 	-	  grant  [ boon ]
वृणोति  { वृ } 	-	  vRNoti  { vR } 	-	 verb 5 9 	-	  grant  [ boon ]
वृणुते  { वृ } 	-	  vRNute  { vR } 	-	 verb 5 9 	-	  grant  [ boon ]
वरम् ददाति  { दा } 	-	  varam dadAti  { dA } 	-	 verb 3 	-	  grant a boon
वरम् दत्ते  { दा } 	-	  varam datte  { dA } 	-	 verb 3 	-	  grant a boon
वृति 	-	  vRti 	-	 f.
  	-	  choice or boon
विट 	-	  viTa 	-	 m.
  	-	 boon-companion
सपीति 	-	  sapIti 	-	 m.
  	-	 boon-companion
वरदत्त 	-	  varadatta 	-	 adj.
  	-	  given as a boon
वरार्ह 	-	  varArha 	-	 adj.
  	-	  worthy of a boon
दत्तवर 	-	  dattavara 	-	 adj.
  	-	  granted as a boon
वरद 	-	  varada 	-	 adj.
  	-	  conferring a boon
वराकाङ्क्षिन् 	-	  varAkAGkSin 	-	 adj.
  	-	  soliciting a boon
वरार्थिन् 	-	  varArthin 	-	 adj.
  	-	  asking for a boon
वरलब्ध 	-	  varalabdha 	-	 adj.
  	-	  received as a boon

वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	 best
वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	 boon
वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	 bridegroom
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  foremost
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  most excellent or eminent among or for
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  royal
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  choicest
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  princely
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  better than or among
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  preferable
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  better
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  choice
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  valuable
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  precious
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  select
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  excellent
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  choosing
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	  eldest
वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	  gift
वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	  privilege

वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	 best
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	 best
वरेन्य 	-	 varenya 	-	 adj.
  	-	 best
श्रेष्ठ 	-	 zreSTha 	-	 adj.
  	-	 best
प्रकाश 	-	 prakAza 	-	 m.
  	-	 theverybestofsomething
प्रशस्ततम 	-	  prazastatama 	-	 adj.
  	-	 best
परार्य्य 	-	  parAryya 	-	 adj.
  	-	 best
परम 	-	  parama 	-	 adj.
  	-	 best
उसम 	-	  usama 	-	 adj.
  	-	 best
निःश्रेयस 	-	  niHzreyasa 	-	 adj.
  	-	 best
अनुत्तम 	-	  anuttama 	-	 adj.
  	-	 best
उत्तम 	-	  uttama 	-	 adj.
  	-	 best
ज्येष्ठ 	-	  jyeSTha 	-	 adj.
  	-	 best
प्रवर 	-	  pravara 	-	 adj.
  	-	 best
अग्रिम 	-	  agrima 	-	 adj.
  	-	 best
अनुपम 	-	  anupama 	-	 adj.
  	-	 best
उपम 	-	  upama 	-	 adj.
  	-	 best
उत्कृष्ट 	-	  utkRSTa 	-	 adj.
  	-	 best
अग्रे 	-	  agre 	-	 adj.
  	-	 best
अग्र 	-	  agra 	-	 adj.
  	-	 best

वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	 bridegroom
वधूवरौ 	-	 vadhUvarau 	-	 m.
  	-	 brideandgroom
वरः विदेशे अस्ति 	-	 varaHvidezeasti 	-	 sent.
  	-	 Thebridegroomisinaforeigncountry.
वरस्य पश्चाद् बन्धवः सीदन्ति. 	-	 varasyapazcAdbandhavaHsIdanti. 	-	 sent.
  	-	 Therelativessitbehindthebridegroom. 
वधू 	-	  vadhU 	-	 f.
  	-	 bride
कङ्कणधरा 	-	  kaGkaNadharA 	-	 f.
  	-	 bride
सङ्कारी 	-	  saGkArI 	-	 f.
  	-	  new bride
सूर्य 	-	  sUrya 	-	 m.
  	-	  new bride
वधूयु 	-	  vadhUyu 	-	 adj.
  	-	 bridegroom
जन्या 	-	  janyA 	-	 f.
  	-	 bridesmaid
विवाह्य 	-	  vivAhya 	-	 m.
  	-	 bridegroom
कङ्कणधर 	-	  kaGkaNadhara 	-	 m.
  	-	 bridegroom
पाणिग्राहवत् 	-	  pANigrAhavat 	-	 m.
  	-	 bridegroom
पाणिग्रहीतृ 	-	  pANigrahItR 	-	 m.
  	-	 bridegroom
वोढृ 	-	  voDhR 	-	 m.
  	-	 bridegroom
आवहति  { आवह् } 	-	  Avahati  { Avah } 	-	 verb 	-	  bring home  [ a bride ]
आवहते  { आवह् } 	-	  Avahate  { Avah } 	-	 verb 	-	  bring home  [ a bride ]
वर 	-	  vara 	-	 m.
  	-	 bride-groom
करग्राहिन् 	-	  karagrAhin 	-	 adj.
  	-	  a bridegroom
अनुदेयी 	-	  anudeyI 	-	 f.
  	-	 bride's maid

वर 	-	 vara 	-	 m.
  	-	 bridegroom
वरः विदेशे अस्ति 	-	 varaHvidezeasti 	-	 sent.
  	-	 Thebridegroomisinaforeigncountry.
वरस्य पश्चाद् बन्धवः सीदन्ति. 	-	 varasyapazcAdbandhavaHsIdanti. 	-	 sent.
  	-	 Therelativessitbehindthebridegroom. 
वधूयु 	-	  vadhUyu 	-	 adj.
  	-	 bridegroom
विवाह्य 	-	  vivAhya 	-	 m.
  	-	 bridegroom
कङ्कणधर 	-	  kaGkaNadhara 	-	 m.
  	-	 bridegroom
पाणिग्राहवत् 	-	  pANigrAhavat 	-	 m.
  	-	 bridegroom
पाणिग्रहीतृ 	-	  pANigrahItR 	-	 m.
  	-	 bridegroom
वोढृ 	-	  voDhR 	-	 m.
  	-	 bridegroom
करग्राहिन् 	-	  karagrAhin 	-	 adj.
  	-	  a bridegroom
वर 	-	  vara 	-	 m.
  	-	 bridegroom's friend
वरस्रज् 	-	  varasraj 	-	 f.
  	-	 bridegroom's garland
वधूवर 	-	  vadhUvara 	-	 m.
  	-	  brides and bridegroom
वरवरण 	-	  varavaraNa 	-	 n.
  	-	  choosing a bridegroom
वरनिश्चय 	-	  varanizcaya 	-	 m.
  	-	  choice of a bridegroom
वरपक्षीय 	-	  varapakSIya 	-	 adj.
  	-	  relation of the bridegroom
हावक 	-	  hAvaka 	-	 m.
  	-	  attendant on the bridegroom
वरसम्पद् 	-	  varasampad 	-	 f.
  	-	  accomplishments of a bridegroom
जन्य 	-	  janya 	-	 m.
  	-	  friend or companion of a bridegroom
वरयात्रा 	-	  varayAtrA 	-	 f.
  	-	  procession of a suitor or bridegroom

 
   वर  vara m.
   bride-groom  
   वधूवरौ  vadhUvarau  m.
   bride and groom    
   वर्णक  varNaka n.
   painting of the bride by the bridegroom and of the bridegroom by the bride  
   दौन्दुभी  daundubhI f.
   journey of the bridegroom to the bride   
   साप्तपदीन  sAptapadIna n.
   advance of the bride to meet the bridegroom in seven steps  
   परिणयते  { परिणी }  pariNayate  { pariNI } verb  lead a bride and bridegroom round the sacrificial fire to marry   
   परिणयति  { परिणी }  pariNayati  { pariNI } verb  lead a bride and bridegroom round the sacrificial fire to marry  
   हस्तकोहलि  hastakohali f.
   binding of the string round the fore-arm of the bride and bridegroom   
   वरनिमन्त्रण  varanimantraNa n.
   journey undertaken by the parents of the bride to recall the bridegroom  
   सुवर्णाभिषेक  suvarNAbhiSeka m.
   sprinkling a bride and bridegroom with water containing a piece of gold   
   लक्ष्मीपूजन  lakSmIpUjana n.
   ceremony of worshipping lakSmI performed by a bridegroom along with his bride  
   वर्णक  varNaka n.
   red colouring or paint with which bride and bridegroom are marked at weddings   
   सप्तपदि  saptapadi n.
   circumambulation of the nuptial fire by the bride and bridegroom in seven steps  [ Hindu marriage ceremony ]  
   ग्रन्थिबन्धन  granthibandhana n.
   tying together the garments of the bride and bridegroom at the marriage ceremony   
   साप्तपदीन  sAptapadIna n.
   circumanibulation of the nuptial fire by the bride and bridegroom in seven steps  
   मधुपर्क  madhuparka m.
   respectful offering to a guest or to the bridegroom on his arrival at the door of the father of the bride     
            

 
   वर  vara m.
   bridegroom's friend  
   वरस्रज्  varasraj f.
   bridegroom's garland     
            

 
   वर  vara  m.
    boon   
   पुस्तक  pustaka  n.
    book    
   पादत्राण  pAdatrANa  n.
    boot   
   सम्प्रवर्तयति  sampravartayati  verb   boot  [ computer ]   
   उत्थापयति  utthApayati  verb   boot  [ computer ]  
   उद्घाटयति  { उद्- घट् }  udghATayati   { ud- ghaT }  verb caus.  open  [ book,  door ]   
   कक्षिका  kakSikA  f.
    booth   
   अङ्कीयग्रन्थ   aGkIyagrantha    m.
   e-book  [ computer ]   
   ई-ग्रन्थ   I-grantha    m.
   e-book  [ computer ]  
   वैद्युतकग्रन्थ   vaidyutakagrantha    m.
   e-book  [ computer ]   
   वै-ग्रन्थ   vai-grantha    m.
   e-book  [ computer ]  
   अध्याय  adhyAya  m.
   chapter  [ in a book ]   
   पुटचिह्न  puTacihna  n.
    bookmark  [ computer ]  
   पुटस्मारक  puTasmAraka  n.
    bookmark  [ computer ]   
   पृष्ठचिह्नं करोति  pRSThacihnaM karoti  verb   bookmark  [ computer ]  
   पुटचिह्नं करोति  puTacihnaM karoti  verb   bookmark  [ computer ]   
   पुनरारम्भ  punarArambha  m.
   hard  boot  [ computer ]  
   रोकपुस्तक  rokapustaka  n.
   cash  book    
   सम्प्रवर्तनवृत्तक  sampravartanavRttaka  n.
    boot disk  [ computer ]  
   उत्थापनवृत्तक  utthApanavRttaka  n.
    boot disk  [ computer ]       

Wilson

English

 वर r. 10th cl. (वरयति) To desire,  to obtain,  to covet or ask.

 वर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Best,  excellent.
2 Eldest.
m.
  (-रः)
1 A boon,  a blessing,  especially in the gift of a Brahman or deity.
2 Engaging,  selecting,  appointing.
3 Requesting,  soliciting,  especially prevailing on a person by intreaty to
undertake any business.
4 Surrounding,  encompassing.
5 A husband,  a bridegroom. 
6 A son-in-law.
7 A catamite.
8 A drug: see गुग्गुल.
9 Wish,  desire.
10 A sparrow.
n.
  adv. (वरं) or ind. (वरम) Better, 
preferable.
n.
  (-रं) Saffron. 
f.
  (-रा)
1 The three myrobalans.
2 A sort of perfume,  commonly Reṇuka.
3 A plant,  (Cissampelos hexandra.)
f.
  (-री)
1 Asparagus racemosus.
2 A name of CHĀYĀ,  wife of the sun. 
E.
  वृ to select,  to cover,  &c.,  aff.
   अप् or अच्
 it is also derived
from वृ,  and is then written with an initial consonant: see वर
 also
वर to desire,  aff.
   अच्.

Apte

English

वर [vara],  a.
  [वृ-कर्मणि अप्]

Best,  excellent,  most beautiful or precious,  choicest,  finest,  royal,  princely
 with gen.
   or loc.
  or usually at the end of comp.
 
 वदतां वरः R.*
  1.59
 वेदविदां वरेण 5.23
11.54
 Ku.*
  6.18
 नृवरः,  तरुवराः,  सरिद्वरा &c.
 

Better than,  preferable to
 ग्रन्थिभ्यो धारिणो वराः Ms.*
  12.13
 Y.*
  1.352.

रः The act of choosing,  selecting.

Choice,  selection. 

A boon,  blessing,  favour (तपोभिरिष्यते यस्तु देवेभ्यः स वरो मतः)
 वरं वृ or याच् 'to ask a boon'
 प्रीतास्मि ते पुत्र वरं वृणीष्व R.*
  2.63
 भवल्लब्धवरोदीर्णः Ku.*
  2.32
 (for the distinction between वर and आशिस् see आशिस्).

A gift,  present,  reward,  recompense.

A wish,  desire in general.

Solicitation,  entreaty.

Charity,  alms.

Surrounding,  enclosing. 

Obstructing,  checking.

A bridegroom,  husband
 वरं वरयते कन्या
 see under वधू (1) also.

A suitor,  wooer.

A dowry.

A son-in-law
 'वरो जामातरि श्रेष्ठे' इति विश्वः
 रथाङ्गभर्त्रे$भिनवं वराय Śi.*
  3.36.

A dissolute man,  libertine.

A sparrow.

Bdellium.  -रम् Saffron
 (for वरम् see separately). Comp.
   -अङ्ग a.
  having an excellent form. 

(ङ्गः) an elephant.

N.
  of Viṣṇu.

N.
  of Cupid.

a Nakṣatra year consisting of 324 days. (-ङ्गी) turmeric.

(ङ्गम्) the head
 वराङ्गानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः Rām.*
  1.66.1
 वराङ्गमुर्व्यामपतच्चमूमुखे Mb.
 *  8.91.53.

the best part.

an elegant form. 

pudendum muliebre.

green cinnamon.  -अङ्गना a lovely woman
 वराङ्गनासेवनमल्पभोजनम् Lakṣmīcharitra.  -अन्नम् excellent dish
 पक्वापक्वं दिवारात्रं वरान्नममृतोपमम् Mb.
 *  7.67.2. -अरणिः a mother
 ददर्श रावणस्तत्र गोवृषेन्द्रवरारणिम् Rām.*
  7.23.22.-अर्ह a.
 

worthy of a boon. 

very worthy,  highly esteemed
 -मत्कृते$द्य वरार्हायाः श्यामतां समुपागतम्(मुखम्) Mb.
 *  3.144. 11.

very expensive. -आनना a lovely-faced woman. -आजीविन् m.
  an astrologer. -आरुहः an ox. -आरोहa.  having fine hips.

(हः) an excellent rider.

a rider on an elephant or horse.

mounting,  riding. (-हा) an elegant or a beautiful woman
 कामं कुरु वरा- रोहे देहि मे परिरम्भणम् Māl.
 6.11. -आलिः the moon. 

आसनम् an excellent seat.

the chief seat,  a seat of honour.

the China rose.

a cistern,  reservoir.

(नः) a door-keeper.

a lover,  paramour

इन्द्रः a chief,  sovereign. 

Indra. 

(also n.
 ) N.
  of a part of Bengal. -न्द्री the ancient Gaura or Gauda country. -ईश्वरः N.
  of Śiva.  -उरुः,  -रूः f.
  a beautiful woman (lit.  having beautiful thighs). -क्रतुः an epithet of Indra.  -गात्र a.
  fair-limbed,  beautiful.

चन्दनम् a kind of sandal wood.

the pine tree. -तनु a.
  fairlimbed. (-नुः f.
 ) a beautiful woman
 वरतनुरथवासौ नैव दृष्टा त्वया मे V.*
  4.22. -तन्तुः N.
  of an ancient sage
 कौत्सः प्रपेदे वरतन्तुशिष्यः R.*
  5.1. -त्वचः the Nimba tree. -द a.
 

conferring a boon,  granting or fulfilling a boon
 आगच्छ वरदे देवि जपे मे संनिधौ भव Sandhyā.

propitious.

(दः) a benefactor.

N.
  of a class of Manes.

fire for propitiatory burnt offerings. ˚चतुर्थी N.
  of the 4th day in the bright half of माघ,  ˚हस्तः the boon-giving or beneficent hand (placed on the head of a suppliant by a deity &c.
 ).

(दा) N.
  of a river
 वरद वरदारोधोवृक्षैः सहावनतो रिपुः M.*
  5.1.

a maiden,  girl.

दक्षिणा a present made to the bridegroom by the father of the bride.

a term for expense incurred in fruitless endeavours to recover a loss. -दानम् the granting of a boon.  -दानिक a.
  arising from the bestowal of a favour or boon
 चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम् Rām.*
  2.17.7.-द्रुमः agallochum.  -धर्मः a noble act of justice. -निमन्त्र- णम् a journey undertaken by the parents of the bride to recall the bridegroom (who pretends to go to Kāśī.).-निश्चयः the choice of a bridegroom.  -पक्षः the party of the bridegroom (at a wedding)
 प्रमुदितवरपक्षमेकतस्तत् R.*
  6.86. -पुरुषः the best of men
 अहं वरपुरुषमनुष्यो वासुदेवः कामयितव्यः Mk.*
  1.3/31. -प्रद a.
  granting wishes. -प्रदा N.
  of Lopāmudrā. -प्रस्थानम्,  -यात्रा the setting out of the bridegroom in procession towards the house of the bride for the celebration of marriage. -फलः the cocoa-nut tree. -बाह्लिकम् saffron.  -युवतिः,  -ती f.
  a beautiful young woman.  -रुचिः N.
  of a poet and grammarian (one of the 'nine gems' at the court of king Vikrama
 see नवरत्न
 he is identified by some with Kātyāyana,  the celebrated author of the Vārtikas on Pāṇini's Sūtras). -लक्षणम् the requisites of wedding. पाणिग्रहणमन्त्राश्च प्रथितं वरलक्षणम् Mb.
 *  7.55.16. -लब्ध a.
  received as a boon.  (-ब्धः) the Champaka tree.-वत्सला a mother-in-law. -वर्णम् gold.

वर्णिनी an excellent or fair-complexioned woman
 मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी Mb.
 *  1.5.23.

a woman in general.

turmeric.

lac.

N.
  of Lakṣmī.

of Durgā.

of Sarasvatī.

the creeper called Priyaṅgu.

a yellow pigment. -वृद्धः N.
  of Śiva.  -शीतम् cinnamon. -सुरत a.
 

very wanton. 

acquainted with the secrets of sexual intercourse. -स्रज् f.
  'the bridegroom's garland',  the garland put by the bride round the neck of the bridegroom. 

वरम् [varam],  ind.
  Rather or better than,  preferably to,  it is better that &c.
  It is sometimes used with the ablative
 समुन्नयन् भूतिमनार्यसंगमाद्वरं विरोधो$पि समं महात्मभिः Ki.*
  1.8. But it is generally used absolutely,  वरम् being used with the clause containing the thing preferred,  and न च,  न तु or न पुनः with the clause containing the thing to which the first is preferred,  (both being put in the nominative case)
 वरं मौनं कार्यं न च वचनमुक्तं यदनृतं ... वरं भिक्षाशित्वं न च परधनास्वादनसुखम् H.*
  1.116
 वरं प्राणत्यागो न पुनरधमानामुपगमः ibid
 वरं गर्भस्रावो वरमृतुषु नैवाभिगमनम्,  वरं जातप्रेतो वरमपि च कन्यैव जनिता । वरं वन्ध्या भार्या वरमपि च गर्भेषु वसतिर्न चाविद्वान् रूपद्रविणगुणयुक्तो$पि तनयः ॥ Pt.
 sometimes न is used without च,  तु or पुनः
 याच्ञा मोघा वरमधिगुणे नाधमे लब्धकामा Me.*
  6.

Apte 1890

English

 वर a. [वृ-कर्मणि अप्] 1 Best,  excellent,  most beautiful or precious,  choicest,  finest
 with gen,  or loc. or usually at the end of comp.
 वदतां वरः R. 1. 59
 वेदविदां वरेण 5. 23,  11. 54
 Ku. 6. 18
 नृवरः,  तरुवराः,  सरिद्वरा &c. 
2 Better than,  preferable to
 ग्रंथिभ्यो धारिणो वराः Ms. 12. 103
 Y. 1. 352. 
रः 1 The act of choosing,  selecting. 
2 Choice,  selection. 
3 A boon,  blessing,  favour ( तपोभिरिष्यते यस्तु देवेभ्यः स वरो मतः)
 वरं वृ or याच् ‘to ask a boon’
 प्रीतास्मि ते पुत्र वरं वृणीष्व R. 2. 63
 भवल्लब्धवरोदीर्णः Ku. 2. 32
 (for the distinction between वर and आशिस् see आशिस्). 
4 A gift,  present,  reward,  recompense. 
5 A wish,  desire in general. 
6 Solicitation,  entreaty. 
7 Charity,  alms. 
8 Surrounding,  enclosing. 
9 Obstructing,  checking. 
10 A bridegroom,  husband
 वरं वरयते कन्या
 see under वधू (1) also. 
11 A suitor,  wooer. 
12 A dowry. 
13 A son-in-law. 
14 A dissolute man,  libertine. 
15 A sparrow. 
रं Saffron
 (for वरम् see separately). 
Comp. 
अंग a. having an excellent form. (
गः) {1} an elephant. {2} N. of Viṣṇu. {3} N. of Cupid. (
गी) turmeric. (
गं) {1} the head. {2} the best part. {3} an elegant form. {4} pudendum muliebre. {5} green cinnamon. 
अंगना a lovely woman. 
अर्ह a. {1} worthy of a boon. {2} very worthy,  highly esteemed. {3} very expensive. 
आनना a lovelyfaced woman. 
आजीविन् m. an astrologer. 
आरोह a. having fine hips. (
हः) {1} an excellent rider. {2} a rider on an elephant or horse. {3} mounting,  riding. (
हा) an elegant or a beautiful woman
 कामं कुरु वरारोहे देहि मे परिरंभणं Māl. 6. 11. 
आलिः the moon. 
आसनं {1} an excellent seat. {2} the chief seat,  a seat of honour. {3} the China rose. (
नः) {1} a door-keeper. {2} a lover,  paramour. 
इंद्रः {1} a chief,  sovereign. {2} Indra. 
ईश्वरः N. of Śiva. 
उरुः 
रूः f. a beautiful woman (lit. having beautiful thighs). 
क्रतुः an epithet of Indra. 
चदंनं {1} a kind of sandal wood. {2} the pine tree. 
तनु a. fair-limbed. (
नुः f.) a beautiful woman
 वरतनुरथवासौ नैव दृष्टा त्वया मे V. 4. 22. 
तंतुः N. of an ancient sage
 R. 5. 1. 
त्वचः the Nimba tree. 
द a. {1} conferring a boon,  granting or fulfilling a boon. {2} propitious. (
दः) {1} a benefactor. {2} N. of a class of Manes. {3} fire for propitiatory burnt offerings. °हस्तः the boon-giving or beneficent hand (placed on the head of a suppliant by a deity &c.). (
दा) {1} N. of a river
 M. 5. 1. {2} a maiden,  girl. 
दक्षिणा {1} a present made to the bridegroom by the father of the bride. 
दानं the granting of a boon. 
द्रुनः agallochum. 
निश्चयः the choice of a bridegroom. 
पक्षः the party of the bridegroom (at a wedding)
 R. 6. 86. 
प्रदा N. of Lopāmudrā. 
प्रस्थानं,  
यात्रा the setting out of the bridegroom in procession towards the house of the bride for the celebration of marriage. 
फलः the cocoa-nut tree. 
बाह्लिकं saffron. 
युवतिः 
ती f. a beautiful young woman. 
रुचि N. of a poet and grammarian (one of the ‘nine gems’ at the court of king Vikrama
 see नवरत्न
 he is identified by some with Kātyāyana,  the celebrated author of the Vārtikas on Pāṇini's Sūtras). 
लब्ध a. received as a boon. (
ब्धः) the Campaka tree. 
वत्सला a mother-in-law. 
वर्णं gold. 
वर्णिनी {1} an excellent or fair-complexioned woman. {2} a woman in general. {3} turmeric. {4} lac. {5} N. of Lakṣmī. {6} of Durgā. {7} of Sarasvatī. {8} the creeper called Priyaṅgu. {9} a yellow pigment. 
वृद्धः N. of Śiva. 
सुरत a. {1} very wanton. {3} acquainted with the secrets of sexual intercourse. 
स्रज् f. ‘the bridegroom's garland’,  the garland put by the bride round the neck of the bridegroom. 

Monier Williams Cologne

English

 1. व॑र m.
  (fr.  √ 1. वृ),  ‘environing’,  ‘enclosing’,  circumference,  space,  room,  RV.
  
 AV.
  
 TS.
  (व॑र आ॑ पृथिव्याः॑,  on the wide earth)

 stopping,  checking,  RV.
   i,  143,  5.

 2. वर॑ mf(आ)n.  (fr.  √ 2. वृ) choosing (See पतिं-वरा,  स्वयं-वरा)

 वर॑ m.
  ‘chooser’,  one who solicits a girl in marriage,  suitor,  lover,  bridegroom,  husband (rarely ‘son-in-law’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a bridegroom's friend,  MW.
  

 a dissolute man (=  वित or षिड्ग),  L.
 

 व॑र (व॑र),  mf(आ)n.  ‘select’,  choicest,  valuable,  precious,  best,  most excellent or eminent among (gen.   loc.
   abl.
 ,  or comp. ) or for (gen.  ),  ŚrS.
 
 MBh.
   &c.
  

 (ifc. ) royal,  princely,  Jātakam.
  

 better,  preferable,  better than (abl. ,  rarely gen.
  ) or among (abl. ),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 eldest,  W.
 

 व॑र m.
  (rarely n.
 
 ifc.  f(आ). ) ‘act or object of choosing’,  election,  wish,  request

 व॑र m.
  boon,  gift,  reward,  benefit,  blessing,  favour (व॑राय,  व॑रम् आ॑,  प्र॑ति व॑रम् or व॑रं वरम्,  ‘according to wish,  to one's heart's content’
 मद्-वरात्,  ‘in consequence of the boon granted by me’
 व॑रं-√ वृ,  ‘to choose a boon’
 वरं-√ याच् or आ-√ काङ्क्ष् or √ ब्रू or Caus.
  of प्र-√ अर्थ्,  ‘to prefer a request’
 व॑रं√ दा,  ‘to grant a boon or blessing’
 वरम् प्र-√ दा or प्र-√ यम् id.
 वरं-√ लभ्,  ‘to receive a boon or reward’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a benefit,  advantage,  privilege,  Daś.
 

 charity,  alms,  VarBṛS.
 

 a dowry,  Pañcat.
 

 a kind of grain (=  वरत),  KātyŚr.
  ,  Sch.

 bdellium,  L.
 

 a sparrow,  L.
 

 N.
  of a son of Śvaphalka,  VP.
  

 व॑र n.
  saffron,  BhP.
   (In comp.  not always separable from 1. वर.)

 वर 1a &c.
   See p.
  921,  col. 1.

 वर 2a &c.
   See p.
  922,  col. 1,  and p.
  923.

Monier Williams 1872

English

 वर,  अस्,  m. surrounding,  encompassing
 circum-
ference,  compass,  space,  room (Ved.,  cf. उरु,  with
which वर in this sense is connected)
 stopping, 
checking (= निवारण,  निग्रह,  Ved.)
 the act of
selecting,  choosing,  appointing,  engaging
 request-
ing,  soliciting,  entreating
 choice,  election,  wish, 
desire,  request,  boon,  blessing,  favour,  (rarely अम्, 
n.)
 anything chosen as a present,  gift,  reward, 
recompense
 any desirable object,  benefit,  advantage, 
privilege
 a dowry
 charity,  alms
 a kind of grain
(= वरट)
 bdellium
 a sparrow
 (अस्,  आ,  अम्), 
one who chooses,  a chooser,  choosing,  selecting,  &c.
one who solicits a girl in marriage,  a suitor,  wooer, 
lover,  (in these senses only masc.)
 a bridegroom,  hus-
band (m.)
 a bridegroom's friend
 a son-in-law (m.)
a dissolute man (m.)
 wished for,  desirable,  valuable, 
precious,  excellent,  best
 the best,  most excellent
or eminent,  (frequently with gen. pl.,  e. g. सरितां
वरा,  the best of rivers: also with a loc. and even
abl. pl.,  e. g. नरेषु वरः,  the best among men
नारीभ्यो वरा,  the best of women: frequently also
at the end of a comp.,  cf. रथ-व्°,  नर-व्°)
better,  preferable,  better than (with abl. and some-
times even with gen.,  e. g. ग्रन्थिभ्यो धारिणो
वराः,  those who remember are better than those
who merely read books
 कामो धर्मार्थयोर्
वरः,  pleasure is better than religion or wealth)
eldest
 (अम्),  ind. preferably,  rather,  better,  prefer-
able,  (in Ved. sometimes with abl.,  e. g. अग्निभ्यो
वरम्,  better than fires
 or sometimes with abl.
and आ,  e. g. सखिभ्य आ वरम्,  better than com-
panions)
 it is better that,  it would be best if (with
pres.,  e. g. वरं गच्छामि,  it is better that I go
or even with ellipsis of the verb,  e. g. वरं सिंहात्, 
it would be better if [death should happen] from the
lion
 sometimes with pot.,  e. g. वरं तत् कुर्यात्, 
better that he should do that)
 better than,  rather than, 
(in these senses वरम् is followed by न or न च
or न तु or न पुनर् &c.,  and may be translated
by ‘better and not
’ वरम् मृत्युर् न चाकीर्त्तिः, 
better death than infamy,  or better death and not
infamy)
 (आ),  f.,  N. of several plants and vegetable
products,  the three kinds of myrobalan
 Clypea
Hernandifolia
 Asparagus Racemosus
 Cocculus
Cordifolius
 a sort of perfume (= रेणुका)
 tur-
meric
 = ब्राह्मी,  मेदा,  विदङ्ग
 N. of Pārvatī
of a river
 (ई),  f. the plant Asparagus Racemosus
N. of Chāyā the wife of Sūrya
 (अम्),  n. saffron
[cf. Lat. vir: Goth. vair,  vaila: Old Germ. wela:
Angl. Sax. wel,  wela: Lith. wyras: Hib. fear, 
‘good
’ ‘a husband.’]
—वर-कल्याण,  अस्,  m.,  N.
of a king.
—वर-काष्ठका,  f. the plant Clero-
dendrum Siphonanthus
 a grain similar to Varāṭikā.
—वर-कीर्त्ति,  इस्,  m. a proper N.
—वर-क्रतु, 
उस्,  m.,  N. of Indra.
—वर-ग,  अस्,  m.,  N. of a
place.
—वर-घण्टिका or वर-घण्टी,  f. the
plant Asparagus Racemosus.
—वर-चन्दन,  अम्, 
n. a dark sort of sandal-wood
 a sort of pine,  Pinus
Deodora.
—वर-ज = वरे-ज,  Pāṇ. VI. 3,  16.
—वर-जानुक,  अस्,  m.,  N. of a Ṛṣi.
—वर-
तनु,  उस्,  ऊस्,  उ,  having a beautiful body or person
(ऊस्),  f. an elegant woman
 a kind of metre,  four
times ˘˘˘˘¯˘˘¯˘¯˘¯˘.
—वर-तन्तु,  उस्, 
m.,  N. of an ancient preceptor
 (अवस्),  m. pl.
Vara-tantu's descendants.
—वर-तम,  अस्,  आ,  अम्, 
most preferable or excellent.
—वर-तिक्त,  अस्,  m.
Wrightia Antidysenterica.
—वर-तिक्तक,  अस्,  m., 
N. of a plant,  Azadirachta Indica
 of another,  =
पर्पट
 (इका),  f. Clypea Hernandifolia.
—वर-
तोया,  f. ‘having excellent water, ’ N. of a river.
—वर-त्वच,  अस्,  m. the Nimb tree,  Azadirachta
Indica.
—वर-द,  अस्,  आ,  अम्,  granting wishes, 
conferring a boon,  ready to fulfil requests or answer
prayers,  propitious,  favourable
 (अस्),  m. a bene-
factor
 N. of Agni in Śāntika
 fire for burnt offer-
ings of a propitiatory character
 N. of one of Skanda's
attendants
 of a particular class of Manes
 of a
Dhyāni-buddha
 (आ),  f. a young woman,  girl, 
maiden
 N. of a guardian goddess in the family of
Vara-tantu
 N. of various plants,  Physalis Flexuosa
Polanisia Icosandra
 Helianthus
 Linum Usitatissi-
mum
 the root of yam
 = त्रि-पर्णी
 N. of a river.
—वर-दक्षिणा,  f. a present made to the bride-
groom by the father of the bride in giving her away
a term for expence or costs incurred in fruitless en-
deavours to recover a loss.
—वरद-चतुर्थी,  f., 
N. of the fourth day in the light half of the month
Māgha.
—वर-दत्त,  अस्,  आ,  अम्,  given as a boon, 
granted in consequence of a request
 (अस्),  m. a
proper N.
—वरद-राज,  अस्,  m.,  N. of the author
of the Laghu-kaumudī and of the Madhya-siddhānta-
kaumudī
 of various other persons.
—वरद-रा-
जीय,  अस्,  आ,  अम्,  coming from or relating to Varada-
rāja,  composed by Varada-rāja.
—वर-दर्शिनी,  in
Rāmāyaṇa II. 55,  21,  probably incorrect for वर-
वर्णिनी.
—वरद-हस्त,  अस्,  m. the beneficent
hand (of a deity or benefactor of any kind).
—व-
रदा-चतुर्थी,  f. = वरद-चतुर्थी.
—वर-दा-
तु,  उस्,  m. a kind of tree (= द्वार-दातु).
—वर-
दातृ,  ता,  त्री,  तृ,  = वर-द.
—वरदाधीश-
यज्वन् (°द-अध्°),  आ,  m.,  N. of an author.
—व-
र-दान,  अम्,  n. the granting a boon or request, 
giving compensation or reward
 N. of a place of
pilgrimage.
—वरदान-मय,  अस्,  ई,  अम्,  caused
by the granting a request,  arising from the grant of
a favour or bestowal of a boon.
—वर-दानिक,  अस्, 
आ,  अम्,  caused by bestowing a boon.
—वर-दारु, 
Tectona Grandis.
—वर-दारुक,  a kind of plant
with poisonous leaves.
—वर-दाश्वस् = वर-द।
—वर-द्रुम,  अस्,  m. ‘excellent-tree, ’ Agallochum.
—वर-धर्म,  अस्,  m. a noble act of justice,  ex-
cellent work,  &c.
—वरधर्मी-कृ,  cl. 8. P. -क-
रोति,  &c.,  to do a noble act towards any one.
—वर-
नारी,  f. the best woman,  a most excellent woman.
—वर-निश्चय,  अस्,  m. the determining or choos-
ing of a person to be a husband,  choice of a bride-
groom.
—वर-पक्ष,  अस्,  m. the party or side
of a bridegroom at a wedding.
—वर-पक्षिणी, 
f.,  N. of a Tantra goddess.
—वर-पक्षीय,  अस्, 
आ,  अम्,  belonging to the party of the bridegroom.
—वर-पण्डित,  अस्,  m.,  N. of an author.
—वर-
पर्णाख्य (°ण-आख्°),  अस्,  m. Lipeocercis Serrata.
—वर-पाण्ड्य,  अस्,  m. a proper N.
—वर-पी-
तक,  talc.
—वर-पोत,  a kind of plant (= श्रेष्ठ-
शाक).
—वर-प्रद,  अस्,  आ,  अम्,  = वर-द,  con-
ferring a boon,  granting a favour
 (आ),  f.,  N. of
Lopāmudrā.
—वर-प्रदान,  अम्,  n. = वर-दान, 
the bestowal of a boon.
—वर-प्रभ,  अस्,  आ,  अम्, 
having excellent brightness
 (अस्),  m.,  N. of a Bodhi-
sattva.
—वर-प्रस्थान,  अम्,  n. the setting out
of a bridegroom in procession towards the house of
the bride for the celebration of the marriage.
—व-
र-फल,  अस्,  आ,  अम्,  possessing or yielding the
best fruits
 (अस्),  m. the cocoa-nut tree.
—वर-
बाल्हीक,  अम्,  n. saffron,  (also written वर-वाह्-
लीक।)
—वर-मुखी,  f. a kind of perfume (=
रेणुका).
—वर-यात्रा,  f. the procession of a suitor
or bridegroom (to the house of the bride).
—वर-
युवति,  इस्,  or वर-युवती,  f. a beautiful young
woman,  handsome girl
 a kind of metre,  four times
¯˘˘¯˘¯˘¯¯˘˘˘˘˘˘¯.
—वर-योग्य,  अस्, 
आ,  अम्,  worthy of a boon or reward.
—वर-यो-
निक,  (probably) a kind of plant (= केसर).
—व-
र-रुचि,  इस्,  m.,  N. of a poet,  grammarian,  lexico-
grapher,  and writer on medicine,  (sometimes identi-
fied with Kātyāyana,  the reputed author of the
Vārttikas or supplementary rules of Pāṇini
 he is
placed by some among the nine gems of the court
of Vikramāditya,  and by others among the ornaments
of the court of Bhoja
 he was the author of the
Prākṛt grammar called Prākṛta-prakāśa,  and is said
to be the first grammarian who reduced the various
dialects of Prākṛt to a system)
 N. of Śiva.
—वर-
रूप,  अस्,  आ,  अम्,  having an excellent or noble form
(अस्),  m.,  N. of a Buddha.
—वर-लब्ध,  अस्,  आ, 
अम्,  one who has obtained a boon
 received as a
boon
 (अस्),  m. Michelia Champaka
 Bauhinia Va-
riegata.
—वर-वत्सला,  f. a mother-in-law.
—वर-
वर्ण,  अस्,  m. ‘best-coloured, ’ gold
 [cf. सु-वर्ण।]
—वर-वर्णिन्,  ई,  इनी,  इ,  having a beautiful com-
plexion or colour
 (इनी),  f. a woman with a beautiful
complexion,  an excellent or handsome woman,  a
virtuous woman
 a woman in general
 N. of Durgā
of Sarasvatī
 of Lakṣmī
 turmeric
 lac
 a brownish
yellow pigment
 a kind of plant (= प्रियङ्गु, 
फलिनी).
—वर-वारण,  अस्,  m. a fine elephant.
—वर-वासि,  अयस्,  m. pl.,  N. of a people.
—वर-
वाह्लीक,  see वर-बाल्हीक.
—वर-वृत,  अस्,  आ, 
अम्,  received as a boon or reward.
—वर-वृद्ध, 
अस्,  m.,  N. of Śiva.
—वर-शिख,  अस्,  m.,  Ved.,  N.
of an Asura whose family was destroyed by Indra
(Ṛg-veda VI. 27,  4,  5).
—वर-शीत,  cinnamon.
—वर-श्रेणी,  f. a kind of plant.
—वर-सद्,  त्,  त्, 
त्,  Ved. dwelling in an orb or sphere,  (Sāy. = वर-
णीये मण्डले सीदत्,  dwelling in the most excellent
orb,  i. e. the sun.)
—वर-सुन्दरी,  f. a very beauti-
ful woman
 a kind of metre,  four times ¯˘˘˘¯˘
˘˘¯˘˘˘¯¯.
—वर-सुरत,  अस्,  आ,  अम्,  well ac-
quainted with the secrets of sexual enjoyment,  very
wanton.
—वर-सेन (?) ,  N. of a mountain pass.
—वर-स्त्री,  f. an excellent woman.
—वर-स्रज्, 
क्,  f. a bridegroom's garland,  the garland placed by
a maiden on the head of a chosen suitor.
—वराङ्ग
(°र-अङ्°),  अम्,  n. the best or most beautiful member
of the body
 the head
 the female pudenda
 the
principal piece or part
 an elegant form or body
(अस्,  आ,  अम्),  having an excellent form,  excellent or
beautiful in all parts
 (अस्),  m. an elephant
 epithet
of a Nakṣatra year consisting of 324 days
 N. of
Viṣṇu
 (ई),  f. turmeric
 N. of a daughter of Dṛ-
shad-vat and wife of Sañjāti
 (अम्),  n. Cassia bark, 
green cinnamon
 sorrel (?) .
—वराङ्गक,  अम्,  n.
= वराङ्ग,  Cassia bark.
—वराङ्गना (°र-अङ्°), 
f. a beautiful or noble woman.
—वराङ्ग-रूपोपेत, 
अस्,  आ,  अम्,  handsome and well shaped.
—वराङ्गिन्, 
ई,  m. ‘beautiful-limbed, ’ sorrel,  Rumex Vesicarius.
—वराजीविन् (°र-आज्),  ई,  m. an astrologer.
—व-
राज्य (°र-आज्°),  अम्,  n. the choicest ghee or clarified
butter.
—वरादन (°र-अद्°),  अम्,  n. a sort of
Mimusops (= राजादन).
—वरानना (°र-आन्°), 
f. a lovely-faced woman.
—वराभिध (°र-अभ्°), 
अस्,  m. one who has a good name
 sorrel,  Rumex Ve-
sicarius.
—वराम्र (°र-अम्°),  अस्,  m. a sort of acid
fruit tree,  Carissa Carandas.
—वरारोह (°र-आर्°), 
अस्,  m. an excellent rider
 a rider on an elephant or
horse
 a rider in general
 mounting,  riding
 (अस्, 
आ,  अम्),  having fine hips
 (अस्),  m.,  N. of Viṣṇu, 
(perhaps incorrect for वराह)
 (आ),  f. a handsome
or elegant woman,  noble lady
 N. of Dākṣāyaṇī in
Someśvara
 the hip or flank.
—वरार्थिन् (°र-अर्°), 
ई,  इनी,  इ,  seeking for a boon,  asking for a blessing.
—वरार्ह (°र-अर्°),  अस्,  आ,  अम्,  worthy of a boon
exceedingly worthy,  being in high esteem
 very
costly or expensive.
—वरालि (°र-आलि),  इस्,  m. the
moon
 a division of music
 [cf. वराडी।]
—वरा-
लिका,  f. (fr. वर + आलि),  N. of Durgā.
—वरासन
(°र-आस्°),  अम्,  n. an excellent seat,  the best seat,  a
throne
 N. of a town
 the China rose,  Hibiscus
Rosa Sinensis
 a cistern,  reservoir,  (for वार्-आसन, 
q. v.)
 (अस्,  आ,  अम्),  having an excellent seat
 (अस्), 
m. a door-keeper
 a lover,  paramour.
—वरे-ज =
वर-ज,  Pāṇ. VI. 3,  16.
—वरेन्द्र (°र-इन्°), 
अस्,  m. a chief,  sovereign
 Indra
 N. of a part of
Bengal
 (ई),  f. ancient Gauḍa or Gaur,  the capital
and district so named (according to some).
—वरेश
(°र-ईश),  अस्,  आ,  अम्,  presiding over boons,  able to
grant wishes.
—वरेश्वर (°र-ईश्°),  अस्,  आ,  अम्,  =
वरेश
 (अस्),  m.,  N. of Śiva.
—वरोरु (°र-ऊरु), 
उस्,  m. a beautiful thigh
 (उस्,  उस् or ऊस्,  उ),  having
beautiful thighs
 (उस् or ऊस्),  f. a beautiful-thighed
woman,  well-formed woman,  (see ऊरु।)

 वर,  वरण,  &c. See pp. 887,  888.

Macdonell

English

 वर 1. vár-a,  a.
  [select: √ 2. vṛ] best,  🞄choicest,  most excellent or beautiful,  among 🞄(ab.,  g.,  lc.,  —°)
 better,  more excellent,  than 🞄(ab.,  rarely g.),  among (ab.,  v. r.)
 n.
  váram,  ad. specially,  rather,  better,  than (ab. 🞄± ā́
 RV.)
 with pr. or impv. it is or were 🞄better that or if (the vb. being sts. omitted)
 🞄with pot. it were more likely that
 predicatively 🞄without a vb. is or are better,  than 🞄(ab.,  in V. id. ± ā́)
 varam — na,  na ca,  na tu,  🞄na punaḥ,  tad api na,  or tathā‿api na,  (it 🞄is) better (that) or rather — than (with vb. 🞄in pr. or pot.)
 predicatively with ellipse of 🞄copula: — is the best thing,  and not = — is 🞄better than (nm. ,  very rarely in. )
 varamvaraṃ na or na ca khalu varam,  better — 🞄than (nm. ).

 वर 2. vár-a,  m.
  [√ 2. vṛ] choice,  wish
 🞄object to be chosen as a gift or reward,  boon
 🞄privilege (rare)
 dowry (rare): -ṃ vṛ,  choose 🞄a boon
 -ṃ pra‿arth or yāc,  express a wish
 🞄supplicate a blessing
 -ṃ dā,  grant a boon or 🞄blessing
 -ṃ pra-yam,  grant a wish
 váram ā́ or várāya,  according to wish,  to oneʼs 🞄heartʼs content (RV.)
 mad-varāt,  in consequence 🞄of the boon granted by me.

 वर 3. vár-a,  m.
  [enclosing: √ 1. vṛ] circumference,  🞄space (V.)
 hindering,  cheeking 🞄(RV.).

 वर 4. var-á,  m.
  [chooser: √ 2. vṛ] suitor
 🞄lover,  bridegroom,  husband
 son-in-law 🞄(C.,  rare).

Benfey

English

 वर वर (erroneously बर बर), 
i. e. वृ + अ, 
 I. adj.
 ,  f.
  रा।
 1. Better, 
Pañc. ii. d. 96.
 2. Best,  Indr. 5,  20
excellent,  Vikr. d. 119
 precious,  Hit.
i. d. 135,  M.M.
 beautiful,  Rām.  3,  51, 
37.
 3. Eldest.
 II. acc. sing. रम्, 
adv. Better,  preferable,  Pañc. pr.
d. 4 (अ-जात-मृत-मूर्खेभ्यो मृत-अ
-जातौ सुतौ वरम्,  If it is to be chosen
between having a dead son,  or no son, 
or a stupid one,  it is better to have a
dead one,  or no son at all)
 with fol-
lowing न,  Rather than,  Bhartṛ. 2,  11
with following न पुनर्,  Better than, 
Pañc. 138,  19. वरं वा -- मा,  Rather
than,  Pañc. pr. d. 6.
 III. m.
 
 1. Se-
lecting.
 2. Soliciting.
 3. Wish,  Rām. 
3,  53,  8.
 4. A boon,  a blessing,  Pañc.
135,  8
 Hit. 116,  6
 a favour,  Rām.  3, 
53,  6
 a privilege,  Daśak. in Chr. 193, 
17.
 5. One who solicits a girl for his
wife,  Sāv. 1,  28
 a bridegroom,  Pañc.
129,  15.
 6. A son-in-law.
 7. A husband, 
Lass. 2. ed. 35,  20.
 8. A catamite.
 9. A
sparrow.
 10. Surrounding.
 IV. f.
  रा।
 1.
A sort of perfume.
 2. The three myro-
balans.
 3. A plant,  Cissampelos hexan-
dra.
 V. f.
  री।
 1. छाया,  the wife of the
sun. 
 2. Asparagus racemosus.
 VI. m.
 
Saffron. 
 -- Comp.
 
काम-,  m.
  choosing
what one lists,  Bhāg. P. 9,  9,  45.
दत्त-,  adj.
  1. one to whom is given
the permission to choose a boon,  Rām. 
1,  1,  22. 2. granted as a boon,  ib. 6,  19, 
61.
द्विज-,  m.
  a Brāhmaṇa,  Kathās.
25,  254.
पिक-,  m.
  an excellent cuckoo
(and ascetic),  Böhtl. Ind. Spr. 411.
पुर-,  n.
  an excellent town,  Rājat. 5, 
157.
प्राप्त-,  adj.
 ,  f.
  रा,  abounding
in blessings,  Pañc. 252,  18.
मुनि-, 
m.
  the chief of the ascetics,  Ṛt. 6,  30.
रघु-,  m.
  Rāma.
वीर-,  m.
  a proper
name,  Lass. 28,  14. सरोवर,  i. e.
सरस्-,  m.
  a lake.
सरित्-,  f.
  रा,  the
Gaṅgā. -- Cf.  Goth. vaila
 A.S. wel
O.H.G. wela
 A.S. wela,  felicitas
ἀρείων,  ἄριστος,  and see वृ।

Hindi

पुरूष

Apte Hindi

Hindi

वर
वि* - वृ कर्मणि अप्
"सश्रेष्ठ,  उत्तम,  सुन्दरतम,  या अत्यंत मूल्यवान्,  छांटा हुआ,  बढ़िया"

वर
वि* - -
"अपेक्षाकृत अच्छा,  दूसरे से अच्छा "

वरः
पुं*
  - -
चुनने और छाँटने की क्रिया

वरः
पुं*
  - -
"छाँट,  चुनाव"

वरः
पुं*
  - -
"वरदान,  आशीर्वाद,  अनुग्रह"

वरः
पुं*
  - -
"भेंट,  उपहार,  पारितोषिक,  पुरस्कार"

वरः
पुं*
  - -
"कामना,  इच्छा"

वरः
पुं*
  - -
"याचना,  अनुरोध"

वरः
पुं*
  - -
"दूल्हा,  पति"

वरः
पुं*
  - -
"पाणिग्रहणार्थो,  विवाहार्थी"

वरः
पुं*
  - -
"स्त्रीधन,  दहेज"

वरः
पुं*
  - -
जामाता

वरः
पुं*
  - -
"कामुक,  कामासक्त"

वरः
पुं*
  - -
चिड़िया

वरम्
नपुं*
   - -
"जाफरान,  केसर"

वरम्
अव्य* - वृ + अप्
"अपेक्षाकृत,  श्रेष्ठतर,  श्रेयस्कर,  अधिक अच्छा"

वर
वि* - वृ+अप्
"उतम, श्रेष्ठ, बढिया, अनमोल"

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
वरदान

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
"उपहार, पारितोषिका"

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
इच्छा

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
प्रार्थना

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
दान

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
दूल्हा

वरः
पुं*
  - वृ+अप्
जामाता

L R Vaidya

English

 vara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Best,  excellent,  अर्थ्यामर्थपतिर्वाचमाददे वदतां वरः R.i.59,  xi.54,  xvi.71,  Yaj.i.55,  359,  K.S.vi.18
 2. better than,  preferable,  e.g. ग्रंथिभ्यो धारिणो वराः.

 vara {% (II) m. %} 1. Choosing,  selecting
wish,  desire
solicitation
gift,  reward,  advantage,  privilege,  प्रीतास्मि ते पुत्र वरं वृणिष्व R.ii.63,  xii.5
a dowry
covering
a bridegroom,  a husband,  वरः स वध्वा सह राजमार्गम् R.vii.4
a son-in-law
a libertine.

 vara {% (III) n. %} Saffron.

Bopp

Latin

 वर (r. वृ vel वर् suff. अ) Adj.
1) eximius,  egregius,  prae-
clarus,  excellens,  insignis. N. 3. 18.: वराङ्गनाः praecla-
rae feminae (cf. 12. 61.: परमाङ्गना)
 Lass. 53. 15.: वरा-
प्सराः
 IN. 5. 45. SU. 4. 11.
2) optimus,  excellentissimus.
MAH. 3. 17341.
3) melior c. abl. MAH. 1. 4030.: त्वम्
एवै ऽकः शताद् अपि वरः सुतः. Subst. n. melius,  in
locutionibus ut वरम् मृत्युर् ना ऽकीर्तिः melius (est) mors
non infamia = melior est mors infamiâ (Up. 13.): वरम्
प्राणत्यागो नच पिशुनवादेष्व् अभिरतिः. HIT. 31. 9.
10. 15. 16. 17. 18. -- Subst. m.
1) electio.
2) beneficium, 
donum,  munus electum,  a deo vel Brahmano impertitum
vel impertiendum. SU. 1. 18. SA. 6. 39. 40. Etiam masc.
SU. 1. 28.
3) vir (elector conjugis). SA. 1. 28. (Hib. fear
Adj. «good»,  Subst. «a man,  husband»,  lat. vir,  goth.
vair id. (Them. vaira),  debilitato a in i,  praefixo a secun-
dum generalem regulam,  v. gr. comp. 82.
 lith. wyra-s
id.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

वर
पु
वर,  श्रेष्ठ,  हुताशन
धीरौ सात्विकधीमन्तौ वरौ श्रेष्ठहुताशनौ ॥ २० ॥
verse 3.1.1.20
page 0014

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 [vara,  read avara,  q.v.
 Gv 〔105.20〕,  text sattvavarasya,  read sattvā°.]

Lanman

English

 1vára,  m. choice
 wish
 a thing to be
chosen as gift or reward,  and so gift,  reward
 varaṃ vṛ,  wish a wish,  make a
condition,  94^1
 varaṃ dā,  give a choice, 
grant a wish,  1^17
 práti váram or váram
ā́,  according to one's wish. [√2vṛ, 
‘choose’: cf. Eng. well,  lit. ‘according to
one's wish.’]

 2vara,  a. (like Eng. choice or select) most
excellent or fair,  best,  w. gen. or loc.,  16^2, 
3^21
 w. abl.,  most excellent as distinguished
from…,  i. e. better than…,  68^14
varam…,  na ca…,  the best thing is …, 
and not…,  i. e.…is better than…,  17^20.
[√2vṛ,  ‘choose’: for mg,  cf. AS. cyst,  ‘a
choice, ’ and then ‘the best, ’ with ceōsan, 
‘choose.’]

Kridanta Forms

Sanskrit

वर (व꣡र꣡ ईप्सायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  वरणम्
अनीयर् =  वरणीयः - वरणीया
ण्वुल् =  वरकः - वरिका
तुमुँन् =  वरयितुम्
तव्य =  वरयितव्यः - वरयितव्या
तृच् =  वरयिता - वरयित्री
क्त्वा =  वरयित्वा
ल्यप् =  प्रवरय्य
क्तवतुँ =  वरितवान् - वरितवती
क्त =  वरितः - वरिता
शतृँ =  वरयन् - वरयन्ती
शानच् =  वरयमाणः - वरयमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  वर्
मूलधातुः:
   वर
धात्वर्थः:
  ईप्सायाम्
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  वरयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

Abhyankara Grammar

English

वर  or वरच् krt affix वर applied to the roots स्था,  ईश्,  भास्,  पिस् and कस्, as also to the intensive base of या in the sense of a habituated agent
 e. g. स्थावर,  ईश्वर,  यायावर etc. cf. स्थेशभास- पिसकसो वरच् ) यश्च यडः P. III. 2. 175,  176.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

वर ईप्सायाम् 
- वरयति  अववरत्  297

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 3. वर am Ende eines Komp. auch so v.a. fürstlich. तुरग° Jātakam. 25. रथ° 26. 32. शयनीय° 28.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  साधु,  भद्र,  आर्य,  शिष्ट,  उत्तम,  प्रशस्त,  प्रशस्य,  शस्त,  शस्य,  शुभ,  कुशल,  कल्याण,  सन्,  सत्तम,  श्रेष्ठ,  सार,  सारवत्,  वर,  निर्दोष,  अदुष्ट
adjective
 
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा च न्यायपथावलम्बी अस्ति।
 "जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mchog
१) अग्र २) ३) अलम् ४) उत्कृष्ट ५) उत्तम ६) उत्तर ७) उपम ८) ° तम ९) दिव्य १०) पर ११) परम १२) परमता १३) प्र ° १४) प्रधान १५) प्रवर १६) प्रवृद्ध १७) प्रष्ठ १८) महत् १९) वदतांवर २०) वर २१) वराग्र २२) विशिष्ट २३) श्रेयस् २४) श्रेष्ठ २५) सत् २६) सार २७) सु ° २८)

mchog dam pa
१) वर २) वराग्र ३) वरोत्तम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रेयस्याद्याः पुंसि पत्यौ भर्ता सेक्ता पतिर्वरः ॥ ५१६ ॥
विवोढा रमणो भोक्ता रुच्यो वरयिता धवः ।
-wordlist-
 
प्रेयस् (पुं),  दयित (पुं),  कान्त (पुं),  प्राणेश (पुं),  वल्लभ (पुं),  प्रिय (पुं),  हृदयेश (पुं),  प्राणसम (पुं),  प्रेष्ठ (पुं),  प्रणयिन् (पुं),  भर्तृ (पुं),  सेक्तृ (पुं),  पति (पुं),  वर (पुं),  विवोढृ (पुं),  रमण (पुं),  भोक्तृ (पुं),  रुच्य (पुं),  वरयितृ (पुं),  धव (पुं)

--source--
 
मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।
अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥
ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।
प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥
-wordlist-
 
मुख्य (वा),  प्रकृष्ट (वा),  प्रमुख (वा),  प्रबर्ह (वा),  वर्य (वा),  वरेण्य (वा),  प्रवर (वा),  पुरोग (वा),  अनुत्तर (वा),  प्राग्रहर (वा),  प्रवेक (वा),  प्रधान (वा),  अग्रेसर (वा),  उत्तम (वा),  अग्र (वा),  ग्रामणी (वा),  अग्रणी (वा),  अग्रिम (वा),  जात्य (वा),  अग्र्य (वा),  अनुत्तम (वा),  अनवरार्ध्य (वा),  वर (पुंक्ली),  प्रष्ठ (वा),  परार्ध्य (वा),  पर (वा),  श्रेयस् (वा),  श्रेष्ठ (वा),  सत्तम (वा),  पुष्कल (वा)

--source--
 
स्फरणं स्फुरणे ज्यानिजीर्णावथ वरो वृतौ ॥ १५२३ ॥
-wordlist-
 
स्फरण (क्ली),  स्फुरण (क्ली),  ज्यानि (स्त्री),  जीर्णि (स्त्री),  वर (पुं),  वृति (स्त्री)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
जातीफले सोमनसं पुटकं मदशौण्डकम् ॥ १३० ॥
कोशफलं कुङ्कुमे तु करटं वासनीयकम् ।
प्रियङ्गु पीतकाबेरं घोरं पुष्परजो वरम् ॥ १३१ ॥
कुसुम्भं च जवापुष्पं कुसुमान्तं च गौरवम् ।
-wordlist-
 
सौमनस (क्ली),  पुटक (क्ली),  मदशौण्ड (क्ली),  कोशफल (क्ली),  करट (क्ली),  वासनीय (क्ली),  प्रियङ्गु (क्ली),  पीतकाबेर (क्ली),  घोर (क्ली),  पुष्परजस् (क्ली),  वर (क्ली),  कुसुम्भ (क्ली),  जवापुष्प (क्ली),  कुसुमान्त (क्ली),  गौरव (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कान्त
कान्त,  कमितृ,  पति,  वरयितृ,  भर्तृ,  भोक्तृ,  धव,  रुच्य,  अभीक,  वर,  अभिक,  रमण,  प्राणाधिनाथ,  अनुग
कान्तः स्यात्कमिता पतिर्वरयिता भर्ता च भोक्ता धवो, 
रुच्याभीकवराभिकाश्च रमणः प्राणाधिनाथोऽनुगः ।
verse 2.1.1.497
page 0057

सेतु
सेतु,  वर
चक्राणि पुटभेदाः स्युः सेतुर्वरण उच्यते ।
verse 3.1.1.671
page 0076

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

नाममाला

Sanskrit

कान्त,  इष्ट,  दयित,  प्रीत,  प्रिय,  कामिन्,  कामुक,  वल्लभ,  असुपति,  प्रेयस्,  विट,  रमण,  वर
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।
वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
verse 0.1.1.37
page 0018

कन्यापति,  वर
सन्ततानारताजस्रान्वहं कन्यापतिर्वरः ।
verse 0.1.1.189
page 0089

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: वरम्
Root: वर
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ शेलुवृक्षः
Meaning(s):
⇒ Bdellium
 Tamil Koḍi kīrai
 Resin of Gugulu tree
Shloka(s):
3|3|54|1 ► कामः पुरो जटायुश्च कुम्भोलूखलकं वरम्। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|54|1 ⇢ वरम् (वर) (नपुं) ⇒ Bdellium
 Tamil Koḍi kīrai
 Resin of Gugulu tree ⇒ शेलुवृक्षः
Related word(s):
    

Tamil

வர : பொறுக்கி எடுத்தல்,  வரம் கொடுத்தல்,  கொடை,  வெகுமதி,  யாசித்தல்,  விருப்பம்,  மணமகன்,  மாப்பிள்ளை,  வேலி,  வேண்டுகோள்.

Mahabharata

English

Vara = Śiva: XII,  10373 (1000 names^1)
 XIII,  1144 (1000 names^2),  1151 (do.),  1210 (do.),  1251 (do.),  1252 (do.)
 XIV,  197,  210.

Vedic Reference

English

 Vara in the Rigveda^1 and later^2 regularly denotes a ‘wooer.’
1) i. 83,  2
 v. 60,  4
 ix. 101,  14
x. 85,  8. 9.
2) Av. ii. 36,  1. 5. 6
 xi. 8,  1
 Aitareya
Brāhmaṇa,  iv. 7,  1,  etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वर,  त् क ईप्से । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदन्त-चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) रेफोपधः । वरयति ।इति दुर्गादासः ॥

 वरं,  क्ली,
   (व्रियते इति । वृ + कर्म्मणि अप् ।)कुङ्कुमम् । मनाक्प्रियम् । इत्यमरः । तथा च ।“वरं प्राणास्त्याज्या न च शिशुविनाशेष्वभिरति-र्वरं मौनं कार्य्यं न च वचनमुक्तं यदनृतम् ।वरं क्लीवं भाव्यं न च परकलत्राभिगमनंवरं भिक्षाशित्वं न च परधनानां हि हरणम् ॥
”इति वामनपुराणे ५६ अध्यायः ॥
त्वचम् । धालकम् । आर्द्रकम् । इति राज-निर्घण्टः ॥

 वरं [म्] व्य,
   मनाक्प्रियम् । यथा,  --“मनागिष्टे वरं क्लीवं केचिदाहुस्तदव्ययम् ॥
”इति मेदिनी । वे,  ६३ ॥

 वरः,  पुं,
   (वृ + अप् ।) वरणम् । तत्पर्य्यायः ।वृतिः २ । इत्यमरः । ३ । २ । ८ ॥
 द्वे वेष्टने ।प्राथेनाविशेषे इत्यन्ये । इति भरतः ॥
 देवाद्-वृवः । देवसकाशात् याचितः । उक्तञ्च ।“तपोभिरिष्यते यस्तु देवेभ्यः स वरो मतः ॥
”इति च भरतः ॥
जामाता । (यथा,  रघुः । ६ । ८६ ।“प्रमुदितवरपक्षमेकतस्तत्क्षितिपतिमण्डलमन्यतो वितानम् ॥
”)षिड्गः । इति मेदिनी । रे,  ६२ ॥
 गुल्गुलुः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 पतिः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १८० ॥
(निग्रहः । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १४३ । ५ ।“न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टादिव्या यथाशनिः ॥
”“योऽग्निर्वराय वरणाय निग्रहाय शक्तो नभवति ॥
” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)

 वरः,  त्रि,  (वृ + अप् ।) श्रेष्ठः । इत्यमरः । ३ । ३ ।१७२ ॥
 (यथा,  विष्णुपुराणे । १ । ११ । १८ ।“राजासनं राजच्छत्रं वराश्वा वरवारणाः ।यस्य पुण्यानि तस्यैते मत्वैतत् शाम्य पुत्त्रक ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वर ईप्से अद० चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । वरयति ते अववरत् त ।

 वर न०
  व्रियते वृ--कर्मणि अप् वरि--अच् वा । १ कुङ्कुमे २ मना-गभीष्टे अमरः “वरं प्राणान् परित्यक्ष्ये” इति तन्त्रम् ।मावे अप् अच् वा । ३ इच्छायाम् ४ याचने ५ आवरणे६ वेष्टने च । वृ--कर्मणि अप् । ७ अभीष्टे ८ श्रेष्ठे च त्रि०
 अमरः । ९ जारे १० जामातरि शब्दर० ११ गुग्गुलौ शब्दच०१२ पत्यौ च पु०
  हेमच० । “तपोभिरिष्यते यस्तु देवेभ्यःस वरोमतः” इत्युक्ते १३ पदार्थे ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

वर ईप्सायाम्
- कन्यां वरयति,  वरः चुरादिवृञो (10208) वारयति,  वरति,  वरते,  स्वादौ वरणे (59)-वृणोति,  वृणुते,  क्र्य्यादौ वृङ् सम्भक्तौ (942) वृणीते  295

धातुवृत्तिः

Sanskrit

वर  (अर्थः)  ईप्सायाम्
( वरयति ) वारयतीति वृतः 310

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“वर ईप्सायाम्”@} 2 कथादिः,  अदन्तश्च। 
 3 वरकः-रिका,  विवरयिषकः-षिका,  वरयिता-त्री,  विवरयिषिता-त्री
   वरयन्-न्ती,  विवरयिषन्-न्ती,  वरयिष्यन्-न्ती-ती,  विवरयिषिष्यन्-न्ती-ती
   क्विपि-वः-वरौ-वरः,  ल्यपि- 4 संवरय्य,  संविवरयिष्य इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१५६०)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८५३। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  [[५। अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिर्न भवति।]]
 04 =>
  [[६। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशे रूपमेवम्।]]
 05 =>
  (१७६)

Capeller

German

 1. व॑र m.
  Umkreis,  Raum
 das Hemmen
(Dat. als Inf. ).

 2. वर॑ wählend (—°)
 m.
  Freier,  Geliebter.

 3. व॑र vorzüglichst,  best,  schönst (unter
Gen,  Loc.,  Abl. o. —°),  vorzüglicher, 
besser als (Abl.,  selten Gen. ). n.
  adv.
besonders,  besser,  lieber als (Abl. mit 0.
ohne) आ
 auch वरम् — न,  न च,  न तु o.
न पुनः mit Nom. ,  selten Instr.). m.
  (n. )
Wunsch,  Wahl,  Gabe,  Lohn,  Gnade, 
Segen.  n.
  Saffran. 

Grassman

German

 vará,  m.,  Freier,  Bräutigam als der wählende [von 2. vṛ]
 2〉 in {858, 1} scheint es die Bedeutung (erwünscht),  trefflich,  herrlich zu haben.
-ás {813, 14} (neben jārás).
-ā́ [du.] sūryā́yās aśvínā {911, 8}. _{911, 9}.
-ā́s {83, 2}
 {414, 4}.
-ā́n 2〉 {858, 1}.
-ébhis 2〉 {858, 1} 〰 varā́n (sómān) abhí sú prasī́datas (índrasya).

 1. vára,  m. [von 1. vṛ],  1〉 Umkreis,  weite Ausdehnung (vgl. váras)
 2〉 du.,  die beiden Weiten d. h. die beiden Welten
 3〉 das Hemmen.
-āya 3〉 ná yás 〰 {143, 5}.
-e 1〉 pṛthivyā́s {257, 4}
 {287, 11}.
-ā [du.] 2〉 ubhā́ sá 〰 práti eti {398, 12}.

 2. vára,  m.,  n. [von 1. vṛ],  1〉 Wunsch,  Begehr
 2〉 Gegenstand des Wunsches,  gewünschtes Gut,  Gabe
 insbesondere 3〉 váram ā́ nach eigener Wahl,  nach Belieben,  nach Herzenslust,  oder 4〉 nach dem Wunsche (eines andern)
 auch 5〉 mit Gen. oder Dat.
 6〉 práti varam nach Wunsch
 7〉 práti váram ā́ nach jemandes [G.] Wunsche oder Belieben
 8〉 [Page1218] várāya dem Wunsche gemäss,  zur Befriedigung des Wunsches,  zur Lust.
-am 2〉 {119, 3}
 {140, 13} (varanta)
 {505, 5}
 {570, 3}
 {990, 2} (bhadrám 〰 vṛṇate). — 3〉 {88, 2}
 {942, 2} (piba). — 4〉 {230, 2}
 {586, 6}
 {809, 22}. — 5〉 ródasīos {522, 6}
 jánāya {586, 5}. — 6〉 {202, 21}
 {959, 7}. — 7〉 {581, 4} práti vām átra váram ā́.
-eṇa 2〉 {201, 6} (sahasānás)
 {521, 2} (vāvṛdhānás).
-āya 1〉 neben mánase {462, 4}
 neben manyáve {693, 4}
 {691, 3} (hṛdé). — 8〉 {485, 21}
 {855, 6}
 {876, 6}
 vas dā́śati {575, 2}
 {647, 16}
 mánasas {76, 1}.
-asya 2〉 yájyavas {672, 5}.

 3. vára,  a. [von vṛ],  erwünscht,  vorzüglich,  besser
 im RV. nur im Acc. n. in adverbialer Bedeutung 1〉 vorzüglich,  ausgezeichnet
 2〉 besser,  vorzüglicher als [Ab. mit ā́].
-am 1〉 dhṛṣatā́ 〰 saté {941, 6}. — 2〉 sakhíbhyas {757, 2}
 {4, 4} (wo es prädikativ steht)
 tisṛ́bhyas {196, 5}
 saptábhyas {851, 11}
 agníbhyas {517, 4}.

 1. vára:
-e {706, 10}(?).

 2. vára:
-am 3〉 {780, 2}(?).

Burnouf

French

 वर वर a. (वृ) de choix,  excellent,  le meilleur
le plus âgé,  l'aîné. -- S. m.
  choix
		 désir
		 demande, 
sollicitation
		 offrande,  présent
 actions de grâces à une
divinité.
		 Celui qui choisit,  Vd.
		 le fiancé,  le gendre,  le mari.
		 Qqf.  un libertin
		 qqf.  moineau.
		 (वृ couvrir) action de
couvrir,  d'envelopper. -- S. n.
  safran.  -- S. f.
  वरा cissampelos
hexandra:
		 les trois myrobalans:
		 le parfum रेणुका। -- S.
f.
  वरी (वृ couvrir) l'Ombre personnifiée.
		 Asparagus
racemosus,  bot.
वरक n.
  couverture,  tente.
		 Essuie-mains,  torchon. 
		 Esp. de
haricot.
वरक्रतु m.
  Indra-शतक्रतु।
वरचन्दन n.
  sorte de sandal noir.
		 Le pin deodara,  bot.
वरट m.
  (sfx. अट) jars,  oie mâle.
		 Homme de race
étrangère ou barbare. -- F. [आ ou ई] oie
		 guêpe.
-- N. jasmin fleuri.
वरण n.
  (sfx. अन) choix.
		 (वृ couvrir) action de
couvrir,  d'entourer,  d'envelopper.
		 Action de nourrir,  de sustenter, 
cf.  भरण। -- M. clôture,  mur,  banque de terre,  chaussée, 
digue,  pont.
		 Chameau.
		 Caprier,  bot. -- F. वरणा np. d'un
petit affluent du Gange au nord de Bénarès.
वरणसी f.
  Bénarès,  cf.  वराणसी।

Stchoupak

French

 वर-
 a. de choix,  excellent,  meilleur que (abl.),  le meilleur des (gén. 
(abl. loc. comp.),  meilleur pour (gén. ) 
 ifc. qui choisit 
 m.
  élu,  prétendant, 
fiancé,  bien-aimé,  époux,  gendre 
 m.
  nt. choix,  objet qu'on choisit,  qu'on
désire,  lot 
 don,  faveur,  récompense,  privilège,  dot 
 nt. safran 
 -अम्
au gré de,  de préférence,  mieux,  mieux que (abl.),  plutôt,  mieux vaut 
वरं वरम् ou प्रति -अम् à son gré,  au choix 
 -आय -आत् id. 
न हि॥।वरम् non. ..mais plutôt 
 वरम्॥।न plutôt que 
 -अं
प्रार्थय्- ou याच्- demander une récompense,  un don à son choix 
-अं दा- ou प्रदा- accorder un don,  etc.,  exaucer un vœu 
 -अं
लभ्- obtenir un don ou l'objet de son désir 
 -ता- f.
  fait d'être une
bénédiction. 
°कीर्ति- a. qui a une excellente renommée 
 m.
  n.
  d'un homme.
°गात्र- -ई- a. qui a un beau corps,  beau.
°जानुक- m.
  n.
  d'un Ṛṣi.
°तनू- f.
  femme bien faite,  belle femme.
°तन्तु- m.
  n.
  d'un maître.
°द- ag. qui exauce les désirs,  accorde des dons 
 m.
  n.
  de divers
personnages 
 pl.
  n.
  d'un peuple 
 -आ- f.
  n.
  d'une rivière (mod. Wardha, 
affluent de la Godāvarī).
°दत्त- a. v. accordé selon le désir,  selon le choix ou comme faveur.
°दर्शिनी- lire °वर्णिनी- ?
°दान- nt. don de ce qu'on désire,  octroi d'une faveur 
 nt. n.
  d'un
pèlerinage 
 -मयई- a. qui résulte d'un vœu exaucé 
 -इक- id.
°दाश्वांस्- partic. = °द- ag.
°धर्मी-कृ- faire un excellent acte à l'égard de qq'un (acc.).
°पक्ष- m.
  parents et amis du fiancé.
°पुरुष- m.
  le meilleur des hommes.
°प्रद- ag. = {%°da- 
 °pradāna- %} nt. = °दान-।
°प्रार्थना- f.
  désir d'avoir un mari.
°मनुष्यता- f.
  nature noble,  chevaleresque.
°योषित्- f.
  une belle femme.
°र- m.
  qui exauce les vœux.
°रुचि- m.
  n.
  d'un savant,  auteur d'une grammaire prâkrite.
°लब्ध- a. v. qui a obtenu ce qu'il a choisi 
 obtenu selon son choix.
°वर्ण- m.
  nt. or 
 -इन्- a. qui a un beau teint 
 -इणी- f.
  une
belle femme,  femme en général.
°वस्त्र- nt. un beau vêtement.
°वारण- m.
  un bel éléphant.
°शाप- m.
  du. bénédiction et malédiction. 
°सुरत- a. v. versé dans l'art des plaisirs sexuels.
°स्त्री- f.
  une excellente femme,  une noble femme.
वराङ्ग- nt. tête 
 pubis.
वराङ्गना- वरानना- f.
  une belle femme.
वरातिसर्ग- m.
  fait d'accorder un don de choix,  d'exaucer un vœu.
वरारणि- m.
  mère.
वरारोह- a. aux belles banches 
 -आ- f.
  une belle femme.
°वरार्था- a. f.
  qui désire un mari 
 -इन्- a. qui demande un don, 
etc.
वरार्ह- a. très digne d'estime,  très précieux.
वरासन- nt. trône.
वरेश- वरेश्वर- m.
  qui peut exaucer les vœux,  qui dispose des
faveurs.
वरेषुधि- a. muni d'un magnifique carquois.
वरोरु- a. aux belles cuisses 
 -ऊ- (-उ-) f.
  une belle femme, 
femme bien faite.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.