वदरं (vadaraM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritब(व)दरं, (बदति स्थिरीभवति छिन्नेऽपि पुनःप्ररोहतीति । बद + अर ।) सेविफलम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
(पर्य्यायोऽस्य यथा, --“मुष्टिप्रमाणं बदरं सेवं सिवितिकाफलम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)कार्पासफलम् । कोलिफलम् । इति हेमचन्द्रः ॥
शृगालकोलिः । शेयाकुल इति भाषा । बदतिस्थिरीभवति छिन्नस्यापि पुनःप्ररोहणात् । बदरंवृक्षफलेऽपि क्लीवम् । इति भरतः ॥
तत्-पर्य्यायः । घोण्टा २ । इत्यमरः ॥
गोपघोण्टा३ । इति सुभूतिः ॥
हस्तिकोलिः ४ गोपघण्टी५ बदरीच्छदा ६ शृगालकोलिः ७ कर्कन्धुः८ । इति रत्नकोषः ॥
बादिरम् ९ । इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य विवरणं कोलशब्दे द्रष्ट-व्यम् ॥
* ॥
बृहत्कोलिः । तत्पर्य्यायः । सौवीरम्२ । इति रत्नमाला ॥
* ॥
कोलिमात्रम् । तत्प-र्य्यायः । कर्कन्धुः २ वदरी ३ कोलम् ४ फेनिलम्५ कुवलम् ६ घोण्टा ७ सौवीरम् ८ अजाप्रिया९ कुहा १० कोलिः ११ विषमः १२ भयकण्टकः१३ । इति भावप्रकाशः ॥
सौवीरकः १४ गुड-फलः १५ बालेष्टः १६ फलशैशिरः १७ दृढ-बीजः १८ वृत्तफलः १९ कण्टकी २० वक्र-कष्टकः २१ सुरसः २२ सुफलः २३ स्वच्छः२४ कर्कन्धूः २५ बदरः २६ कोला २७ कोली२८ कुवली २९ स्वादुफला ३० गृध्रनखी ३१पिच्छिला ३२ कुवलः ३३ । इति च शब्दरत्ना-वली ॥
(यथा, भागवते । ४ । ८ । ७२ ।“त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशबः ।आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन् हरिम् ॥
”)अस्य गुणाः । मधुरत्वम् । कषायत्वम् । अम्ल-त्वञ्च ॥
परिपक्वस्य तस्य गुणाः । मधुराम्लत्वम् ।उष्णत्वम् । कफकारित्वम् । पवनातिसाररक्त-श्रमदोषार्त्तिविनाशित्वम् । रुच्यत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
राजबदरभूबदरलघुबदराणां पर्य्याय-गुणास्तत्तच्छब्दे द्रष्टव्याः ॥
* ॥
अथ बदरविशे-षाणां लक्षणानि गुणाश्च ।“पच्यमानं सुमधुरं सौवीरं बदरं महत् ।सौवीरं बदरं शीतं भेदनं गुरु शुक्रलम् ॥
बृंहणं पित्तदाहास्रक्षयतृष्णानिवारणम् । * ।सौवीराल्लघु संपक्वं मधुरं कोलमुच्यते ॥
कोलन्तु बदरं दाहि रुच्यमुष्णञ्च वातहृत् ।कफपित्तकरञ्चापि गुरु सारकमीरितम् ॥
* ॥
कर्कन्धुः क्षुद्रबदरं कथितं पूर्व्वसूरिभिः ।अम्लं स्यात् क्षुद्रबदरं कषायं मधुरं मनाक् ॥
स्निग्धं गुरु च तिक्तञ्च वातपित्तापहं स्मृतम् ।शुष्कं भेद्यग्निकृत् सर्व्वं लघु तृष्णाक्लमास्रजित् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.