वत्सल (vatsala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वत्सल mfn.
   (-लः-ला-लं) Afflctionate,  kind.
	 n.
  (-लं) Affection,  fondness.
	 f.
 
(-ला) A cow anxious for her calf. 
	 m.
  (-लः) A fire fed with grass.
E.
  वत्स a child,  and लच् aff.
  

Capeller Eng

English

 वत्सल f.
  आ loving her calf,  as subst.  such a cow
 adj. 
affectionate,  tender,  kind i.g.
  ,  fond of,  wholly given up or devoted to
(loc. ,  gen.
  ,  प्रति,  or —°). Abstr.  °ता f.
 ,  °त्व n.
 

Yates

English

 वत्सल (लः-ला-लं)
a. Affectionate
kind.
f.
  One anxious for her
young.
n.
  Affection,  fondness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   वत्सल  vatsala  adj.
   kind  
   वत्सल  vatsala  adj.
   affectionate towards offspring   
   वत्सल  vatsala  adj.
   fond of or devoted to  
   वत्सल  vatsala  adj.
   tender   
   वत्सल  vatsala  adj.
   loving  
   वत्सल  vatsala  adj.
   child-loving   
   वत्सल  vatsala  m.
   tender sentiment in a poem  
   वत्सल  vatsala  m.
   fire fed with grass     
            

Wilson

English

 वत्सल
mfn.
   (-लः-ला-लं) Affectionate,  kind.
n.
  (-लं)
Affection,  fondness.
f.
  (-ला) A cow anxious for her calf. 
E.
  वत्स a child,  and लच् aff.
  

Apte

English

वत्सल [vatsala],  a.
  [वत्सं लाति ला-क Uṇ.*
  3.74]

Child-loving,  affectionate towards children or offspring
 as वत्सला धेनुः,  माता &c.
 

Affectionate towards,  fondly loving,  devoted to,  fond of,  kind or compassionate towards
 त्वद्वत्सलः क्व स तपस्विजनस्य हन्ता Māl.
 8.8
6.14
 R.*
  2. 69
8.41
 so शरणागतवत्सल,  दीनवत्सल &c.
 

लः A fire fed with grass.

N.
  of Viṣṇu.

The sentiment of affection (वात्सल्यरस). -ला A cow fond of her calf.  -लम् Affection,  fondness
 Pt.*
  2.9. Comp.
   -रसः the tender sentiment in a poem. 

Apte 1890

English

 वत्सल a. [वत्सं लाति ला-क] 1 Child-loving,  affectionate towards children or offspring
 as वत्सला धेनुः माता &c. 
2 Affectionate towards,  fondly loving,  devoted to,  fond of,  kind or compassionate towards
 त्वद्वत्सलः,  क्व स तपस्विजनस्य हंता Māl. 8. 8
 6. 14
 R. 2. 69,  8. 41
 so शरणागतवत्सल
 दीनवत्सल &c. 
लः 1 A fire fed with grass. 
2 N. of Viṣṇu. 
3 The sentiment of affection (वात्सल्यरस). 
ला A cow fond of her calf. 
लं Affection,  fondness
 Pt. 2. 9. 

Monier Williams Cologne

English

 वत्सल mf(आ)n.  child-loving,  affectionate towards offspring (आ f.
  with or scil.
  गो or धेनु,  a cow longing for her calf),  MBh.
  
 R.
 
 BhP.
  

 kind,  loving,  tender,  fond of or devoted to (loc.   gen.
   acc.
   with प्रति,  or comp. ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 वत्सल m.
  (with रस) the tender sentiment in a poem,  Sāh.
 

 a fire fed with grass (i.e. quickly burning away),  L.
 

 N.
  of one of Skanda's attendants,  MBh.
  

 वत्सल n.
  =
  next,  W.
 

Monier Williams 1872

English

 वत्सल,  अस्,  आ,  अम्,  child-loving,  affectionate
towards offspring,  affectionate in general
 kind,  lov-
ing,  tender
 fond of,  wholly given up to,  devoted to, 
longing for (sometimes with loc.,  e. g. गावो वत्सेषु
वत्सलाः,  cows longing for their calves)
 (अस्),  m. a
fire fed with grass (i. e. quickly burning away)
 N.
of one of Skanda's attendants
 (आ),  f. a cow fond of
her calf
 (अम्),  n. affection,  fondness.
—वत्सल-ता, 
f. or वत्सल-त्व,  अम्,  n. affectionateness,  loving-
ness,  tenderness,  affection.

Macdonell

English

 वत्सल vatsa-la,  a.
  attached to her calf (cow)
 🞄loving,  fond,  tender,  affectionate,  towards (g.,  🞄lc.,  prati,  —°)
 devoted to (—°)
 tender (sentiment 🞄in a poem): -tā,  f.
 ,  -tva,  n.
  fondness,  🞄tenderness towards (—°)
 delight in (lc.,  —°).

Benfey

English

 वत्सल वत्स + ल, 
 I. adj.
 ,  f.
  ला,  Af-
fectionate,  loving,  Pañc. 222,  14
 tender, 
Utt. Rāmac. 48,  1.
 II. f.
  ला,  A cow
anxious for her calf. 
 III. n.
  Fondness.
 -- Comp.
 
वर-,  f.
  the wife of a father-
in-law.
सहज-,  adj.
 ,  f.
  ला,  of inborn
fondness,  Hit. 87,  12.

Apte Hindi

Hindi

वत्सल
वि* - वत्सं लाति ला + क
"बच्चों को प्यार करने वाला,  बच्चों के प्रति स्नेहशील"

वत्सल
वि* - -
"स्नेहशील,  अतिप्रिय,  स्नेहानुरागी,  दयालु"

वत्सलः
पुं*
  - -
घास से प्रज्वलित अग्नि

वत्सलम्
नपुं*
   - -
"स्नेह,  प्यार"

L R Vaidya

English

 vatsala {% (I) a. (f. ला) %} 1. Affectionate,  affectionate towards offspring,  R.ii.69,  viii.41
 2. longing for,  fond of,  devoted to.

 vatsala {% (II) m. %} A fire fed with grass.

 vatsala {% (III) n. %} Affection.

Bopp

Latin

 वत्सल (a वत्स s. ल) amans,  amicus,  praesertim in fine
compp. H. 1. 28.: भ्रातृवत्सल
 SA. 2. 14.: पितृर्व
 N.
12. 78.: द्विजातिजनव°.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 वत्सल Subst. ° = Essen,  S I,  402,  6 [in °वत्सलवत्सल = भोजनप्रिय].

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  वत्सल
adjective
 
यस्य मनसि बालकान् प्रति स्नेहः कृपा च वर्तते।
 "ईश्वरः भक्तान् प्रति वत्सलः अस्ति।"

Synonyms:
  वत्सल
adjective
 
पुत्रप्रेम्णा युक्तः।
 "वत्सलः दशरथः रामस्य वियोगात् प्राणान् अत्यजत्।"

Synonyms:
  वत्सल,  स्नेहिन्,  स्निग्ध,  स्नेहशील,  सुहृत्तम,  अनुरागिन्,  प्रीतिमत्,  हित,  प्रणयिन्,  सप्रणय,  जातहार्द
adjective
 
यः स्निह्यति।
 "अस्माकं गुरुवर्यः वत्सलः अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्वस्थानस्थः परद्वेषी गोष्ठश्वोऽथापदि स्थितः ॥ ४७७ ॥
आपन्नोऽथापद्विपत्तिर्विपत्स्निग्धस्तु वत्सलः ।
-wordlist-
 
गोष्ठश्व (पुं),  आपन्न (पुं),  आपद् (स्त्री),  विपत्ति (स्त्री),  विपद् (स्त्री),  स्निग्ध (पुं),  वत्सल (पुं)

Tamil

வத்ஸல : பிரியம் உள்ள,  அன்புள்ள.

Mahabharata

English

Vatsala^1,  a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2574.--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  वत्सलः
Root:  वत्सल
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ kind
⇒ loving
⇒ tender
⇒ child-loving
⇒ fire fed with grass
⇒ fond of or devoted to
⇒ tender sentiment in a poem
⇒ affectionate towards offspring
Shloka(s): 
3|1|14|2 ► लक्ष्मीवान्लक्ष्मणः श्रीलः श्रीमान्स्निग्धस्तु वत्सलः॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|1|14|2 ⇢ स्निग्धः (स्निग्ध) (पुं) ⇒ fat, soft, oily, mild, dense, thick, bland, loved, glossy, greasy, gentle, friend, lovely, smooth, tender, attached, adhesive, charming, friendly, unctuous, slippery, agreeable, glutinous, resplendent, viscous or viscid, red castor-oil plant, attached to or fond of, particular root similar to ginger, particular mode of rinsing the mouth, treated or cured with oily substances, longleaf pine tree [Pinus Longifolia - Bot.]
➠ 3|1|14|2 ⇢ वत्सलः (वत्सल) (पुं) ⇒ kind, loving, tender, child-loving, fire fed with grass, fond of or devoted to, tender sentiment in a poem, affectionate towards offspring
➠ 3|1|14|2 ⇢  (वत्सल) (स्त्री) ⇒ kind, loving, tender, child-loving, fire fed with grass, fond of or devoted to, tender sentiment in a poem, affectionate towards offspring
➠ 3|1|14|2 ⇢ वत्सलम् (वत्सल) (नपुं) ⇒ kind, loving, tender, child-loving, fire fed with grass, fond of or devoted to, tender sentiment in a poem, affectionate towards offspring
Related word(s): 
जातिः ➡ मनुष्यः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वत्सलः,  त्रि,  (वत्से पुत्त्रादिस्नेहपात्रे कामो-ऽस्यास्तीति । वत्स + “वत्सांसाभ्यां काम-बले ।” ५ । २ । ९८ । इति लच् ।) स्नेह-युक्तः । तत्पर्य्यायः । स्निग्धः २ । इत्यमरः ।३ । १ । १४ ॥
 (यथा,  भागवते । १ । ५ । ३० ।“ज्ञानं गुह्यतमं यत्तत् साक्षात् भागवतोदितम् ।अन्ववोचन् गमिष्यन्तः कृपया दीनवत्सलाः ॥
”वत्सं लाति गृह्णातीति । ला + कः । वत्स-कामुके च ॥
)

 वत्सलः,  पुं,
   (वत्स + लच् ।) शृङ्गारादिदश-रसान्तर्गतरसविशेषः । तत्पर्य्यायः । वात्सल्यम्२ । इति जटाधरः ॥
 (अस्य लक्षणोदाहरणेतु रसशब्दे ज्ञातव्ये ॥
 * ॥
 स्कन्दानुचरविशेषः ।यथा,  महाभारते । ९ । ४५ । ६९ ।“वत्सलो मधुवर्णश्च कलसोदर एव च ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वत्सल त्रि०
  वत्सं लाति ला--क । १ स्नेहयुक्ते २ वात्सल्येरसे पु०
  ३ तद्वति त्रि०
  ४ विष्णौ पु०
  विष्णुस० ।

Capeller

German

 वत्सल am Kalbe hängend (f.  आ eine
solche Kuh)
 zärtlich,  liebevoll gegen, 
ergeben an (Loc.,  Gen o. —°) Abstr.
°ता f.
 , 
°त्व n.
 

Burnouf

French

 वत्सल वत्सल a. (sfx. ल) affectionné. -- S. m.
  ami
amant. -- S. n.
  affection,  tendresse. -- F. vache en peine après son
veau.

Stchoupak

French

 वत्सल-
 a. affectueux,  tendre (not. à l'égard des enfants,  d'êtres
plus jeunes) 
 ifc. dévoué à,  ami de 
 -ता- f.
  -त्व- nt. tendresse, 
affection,  attachement.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.