| YouTube Channel

वडवा (vaDavA)

 
Apte
English
वडवा [vaḍavā], 1 A mare
सैव भूत्वाथ वडवा नासत्यौ सुषुवे भुवि
Bhāg.*
 6.6.4.
The nymph Aśvinī who in the form of a mare bore to the sun two sons, the Aśvins
see संज्ञा.
A female slave.
A harlot, prostitute.
A woman of the Brāhmaṇa caste (द्विजयोषित्).
A particular constellation represented by a horse's head.
Comp.
 अग्निः, -अनलः the submarine fire. -भर्तृ
N.
 of the mythical horse उच्चैःश्रवस्.
मुखः the submarine fire
मोक्षदुर्लाभ- विषयं वडवामुखसागरम्
Mb.
 * 12.31.71.
N.
 of Śiva.
Apte 1890
English
वडवा 1 A mare.
2 The nymph Aśvinī who in the form of a mare bore to the sun two sons, the Aśvins
see संज्ञा.
3 A female slave.
4 A harlot, prostitute.
5 A woman of the Brāhmaṇa caste ( द्विजयोषित्).
Comp.
अग्निः,
अनलः the submarine fire.
मुखः {1} the submarine fire. {2} N. of Śiva.
Monier Williams 1872
English
वडवा वडवा, f. (also written वडबा, ब-
डवा, q. v.), a female horse, mare, (also वडव, अस्,
m. in Taittirīya-s. II. 1, 8, 3, in the sense of a horse
resembling a mare)
the nymph Aśvinī (who, in
the form of a mare as the wife of Vivasvat or the
Sun, became the mother of the two Aśvins, see
अश्विनी)
the personification of the constellation
represented by a horse's head
a female slave
a
harlot, prostitute
N. of a woman (having the patro-
nymic Prātitheyī)
of a wife of Vasu-deva (having
the epithet Pari-cārikā, Hari-vaṃśa 1949)
of a river
of a place of pilgrimage.
—वडव-धेनु, उस्, f., Ved.
a mare.
—वडवाग्नि (°वा-अग्°), इस्, m. ‘mare's fire, ’
submarine fire or the fire of the lower regions (fabled
to be at the South-pole and not extinguishable by
the sea water
see और्व, बडवाग्नि).
—वडवा-
नल (°वा-अन्°), अस्, m. = वडवाग्नि
a kind of
medicinal powder (composed of pepper and other
pungent materials and used to facilitate digestion).
—वडवा-मुख, अम्, n. ‘the mare's mouth, ’ the
entrance to the lower regions at the South-pole
(अस्, ई, अम्), belonging to the submarine fire at the
South-pole
(अस्), m. the submarine fire described
above
N. of Śiva
a personification of a Maharṣi
(identified with Nārāyaṇa)
(आस्), m. pl., N. of a
mythical people.
—वडवा-वक्त्र, अम्, n. = व-
डवा-मुख.
—वडवा-हृत, a term applied to
a kind of slave.
Macdonell
English
वडवा vaḍavā,
f.
 later spelling of vaḍabā.
Benfey
English
वडवा वडवा, see बडवा।
Apte Hindi
Hindi
वडवा
स्त्री*
 - "बलं वाति- बल + वा + क + टाप्, डलयोरैक्यात् लस्य डत्वम्"
घोड़ी
वडवा
स्त्री*
 - -
अश्विनी नाम की अप्सरा
वडवा
स्त्री*
 - -
दासी
वडवा
स्त्री*
 - -
"वेश्या, रण्डी"
वडवा
स्त्री*
 - -
"ब्राह्मण जाति की स्त्री, द्विजयोषित्"
वडवा
स्त्री*
 - बल+वा+क+टाप
घोड़ी
वडवा
स्त्री*
 - -
एक नक्षत्रपुंज जिसे‘घोड़ी के सिर’ के प्रतीक से व्यक्त किया जाता है
L R Vaidya
English
vaqavA {% f. %} 1. A mare
2. the nymph Aśvinī (who assumed the form of a mare to have sexual intercourse with the sun)
3. a woman of the Brāhmaṇa caste
4. a female slave
5. a prostitute, a harlot.
Bopp
Latin
वडवा f. equa. AM.
Indian Epigraphical Glossary
English
Vaḍavā (EI 22, 27), Marāṭhil
record-keeper.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वडवा °eine Art nāyikā, V 74
E 211 (K). 214 (R, A). 345 (R). 347 (P). 555 (K).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rgod
१) उद्धत २) गृध्र ३) वडवा ४) हास ५) हास्य ६)
rgod ma
१) वडवा २) वामी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वडवाश्वा प्रसूर्वामी किशोरोऽल्पवया हयः ॥ १२३३ ॥
-wordlist-
वडवा (स्त्री), अश्वा (स्त्री), प्रसू (स्त्री), वामी (स्त्री), किशोर (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
श्रमणायां भिक्षुणी स्याद्वेश्यायां तु खगालिका ।
वारवाणिः कामलेखा क्षुद्रा चेट्यां गणेरुका ॥ ११२ ॥
वडवा कुम्भदासी च पुत्रे तु कुलधारकः ।
सदायादो द्वितीयश्च पुत्र्यां धीदा समर्धुका ॥ ११३ ॥
देहसंचारिणी चाप्यपत्ये संतानसंतती ।
-wordlist-
श्रमणा (स्त्री), भिक्षुणी (स्त्री), खगालिका (स्त्री), वारवाणि (स्त्री), कामलेखा (स्त्री), क्षुद्रा (स्त्री), गणेरुका (स्त्री), वडवा (स्त्री), कुम्भदासी (स्त्री), कुलधारक (पुं), सदायाद (पुं), द्वितीय (पुं), धीदा (स्त्री), समर्धुका (स्त्री), देहसञ्चारिणी (स्त्री), सन्तान (क्ली), सन्तति (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अर्वती
अर्वती, वडवा, वामी, प्रसूता, वाजिनी
अर्वती वडवा वामी प्रसूता वाजिनी स्मृता ॥ ४४० ॥
verse 2.1.1.440
page 0051
Mahabharata
English
Vaḍavā^1, the mother of the horses. § 221 (Caitrarathap.): I, 170, 6488.
Vaḍavā^6, a river. § 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14232 (among the rivers who are mothers of fires).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ब(व)डवा,
स्त्री,
 (बलं वातीति । बल + वा + कः ।टाप् । डलयोरैक्यात् लस्य डत्वम् ।) घोटकी ।इत्यमरः । २ । ८ । ४३ ॥
(यथा, महाभारते ।१ । २२२ । ४५ ।“वडवानान्तु शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्च्चसाम् ।ददौ जनार्द्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषितम् ॥
”अस्या दुग्धगुणा यथा, --“रूक्षोष्णं बडवाक्षीरं बल्यं शोषानिलापहम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥
बडवारूपधारिणी सूर्य्यपत्नी संज्ञा । यथा, मार्कण्डेयपुराणे । ७७ । २३ ।“सूर्य्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती ।तपश्चचार तत्रापि बडवारूपधारिणी ॥
”अस्या विशेषविवरणन्तु तत्रैव विशेषतो द्रष्टव्यम् ॥
तृतीया सूर्य्यपत्नी । इति केचित् । यथा, भाग-वते । ८ । १३ । ८ -- ९ ।“विवस्वतश्च द्वे जाये विश्वकर्म्मसुते उभे ।संज्ञा छाया च राजेन्द्र ! ये प्रागभिहिते तव ॥
तृतीयां बडवामेके तासां संज्ञासुतास्त्रयः ।यमो यमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुतान् शृणु ॥
”)अश्विनीनक्षत्रम् । इति ज्योतिषम् ॥
(नारी-विशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
दासी । यथाह नारदः ।“भक्तदासञ्च विज्ञेयस्तथैव बडवाकृतः ॥
”वासुदेवस्य स्वनामख्याता परिचारिका । इतिहरिवंशः । ३५ । ३ ॥
) बाडवाग्निः । अस्योत्-पत्तिर्यथा, --“अथाकाशगता देवाः क्रुद्धं दृष्ट्वा महेश्वरम् ।प्रसीद जगतां नाथ ! कामे क्रोधं परित्यज ॥
इति स्म वदतां तेषाममराणां तदानलः ।ललाटचक्षुःसम्भूतो भस्माकार्षीन्मनोभवम् ॥
ब्रह्मा क्रोधानलं शम्भोर्धक्षन्तं सकलान् जनान् ।बडवारूपिणं चक्रे देवानां पुरतस्तदा ॥
बडवां तां तदा देवाः सौम्वां ज्वालामुखींशुभाम् ।दृष्ट्वा निर्विघ्नमनसो बभूवुः पूर्व्वपीडिताः ॥
बडवां तां समादाय तदा ज्वालामुखीं विधिः ।सागरं प्रययौ लोकहिताय जगतां प्रभुः ॥
गत्वाथ सागरं ब्रह्मा प्रोवाच परिपूजितः ।यथावत्तेन विप्रेन्द्राः समयञ्च निदेशयन् ॥
अयं क्रोधो महेशस्य बडवारूपधृक् त्वया ।ज्वालामुखः सदा धार्य्यो यावन्न विलयाम्यहम् ॥
यदा त्वामहमागम्य वदामि सरितांपते ! ।तदा त्वया परित्याज्यः क्रोधोऽयं बडवामुखः ॥
भोजनं भवतस्तोयमेतस्य तु भविष्यति ।यत्नादेव विधार्य्योऽयं यथा नो याति चान्तरम् ॥
इत्युक्तो ब्रह्मणा सिन्धुरङ्गीचक्रे तदा क्रुधम् ।ग्रहीतुं बडवावक्त्रं शम्भोश्चाशक्यमप्यरम् ॥
ततः प्रविष्टो जलधौ पावको बडवामुखः ।वार्य्योघविद्धहंसस्य ज्वालामालातिदीपितः ॥
”इति कालिकापुराणे ४१ अध्यायः ॥
(नदीविशेषः । यथा, महाभारते । ३ । २२१ । २४ ।“तमसा नर्म्मदा चैव नदी गोदावरी तथा ।वेण्णोपवेण्णा भीमा च बडवा चैव भारत ! ॥
”तीर्थभेदः । यथा, महाभारते । ३ । ८२ । ८८ ।“ततो गच्छेत बडवां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ।पश्चिमायान्तु सन्ध्यायां उपस्पृश्य यथाविधि ॥
”)
Burnouf
French
वडवा वडवा
f.
 jument, cavale
cf. बडवा।