धातुः: वट्
मूलधातुः: वट
धात्वर्थः: विभाजने,ग्रन्थे च
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: वटयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः


धातुः: वट्
मूलधातुः: वट
धात्वर्थः: वेष्टने,परिभाषणे च
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: वटति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

वट (अर्थः)  विभाजने
( वटयति ) 373

वटँ वट

मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट  (अर्थः)  परिभाषणे
वट वेष्टने भट् भृताविति पठितयोः परिभाषणे मित्त्वार्थोयमनुवादः ( वटयति भटयति अवटि अवाटि अभटि अत्र षुरुषकारे वटेत्यादिबहुषु दृश्यते इति 768

वटँ वट (अर्थः)  वेष्टने
( वटति ववाट ववटतुः ) वादित्त्वादेत्त्वाभ्यासलोपाभावः ( वटिः ) "इन्'' इतीन्प्रत्ययः ( वटिभः ) "तुन्दवलिवटेर्भः'' इति मत्वर्थे भः ( वटकः ) "संज्ञायां कन्'' वटका अन्नमस्यां पौर्णमास्यां वटकिनी पौर्णमासी "तदस्मिन्नन्नं प्राये संज्ञायाम्'' इन्यत्र [ वटकेभ्य इनिर्वक्तव्यः ] इतीन् घटादावयं परिभाषणार्थः पट वट ग्रन्थइति कथादौ वट वेष्टन इति क्षीरस्वामी यस्तु तत्र विभाजनार्थः तं वटीति शाकटायनादयः पठन्ति वटी विभाजनइति इहैवाग्रे चुरादौ चादन्तेषु 297

वट विभाजने 
- वटयति  वटेः पुनः पाठोऽर्थभेदात्  360

वटँ वट  

मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट परिभाषणे 
- वटति । वटयति । भटति । भटयति । वट वेष्टने भट भृतावित्येतयोस्तु वाटयति ।भाटयतीति ।। 783,784 ।।

वटँ वट  वेष्टने 
- वटति । वटः । वटकः । वाटकः ।  वटिः । तुन्डिबलिवटेर्भः (5/2/139) वटिभः । वाटः । हलश्च (3/3/121) इत्यधिकरणे घञ्   वाटिका ।। 297 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“वट विभाजने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li>मा। </li> <li>धातुवृत्ति, सि। </li> <li>कौमुद्याद्यनुसारेण अयं पाठो लिखितः। </li> <li>‘णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अत्र क्षीरस्वामिना ‘वटि विभाजने’ इत्येव उक्तम्। </li> <li>किंच तत्र “<a href="#foot_krm04">4</a> नन्दिमते वण्टति” इति दृश्यते। </li> <li>मैत्रेयोऽपि एवमेव इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्ति- दर्शनाज्ज्ञायते। </li> <li>सि। </li> <li>कौमुद्यां तु ‘वट--’ इति पठित्वा वटि--’ इत्येके’ इति। </li> <li>वटेः पुनःपाठोऽर्थभेदात् इति ज्ञेयम्। </li> <li>अयं धातुः कथाद्यन्तर्गणः इति शाकटायनमतम्। </li> <li>वटकः-टिका, विवटयिषकःषिका;</li> <li> वटयिता-त्री, विवटयिषिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिककलयतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ज्ञेयानि। </li> <li>शतरि--वटयन्। </li> <li>इदित्पाठपक्षे-वण्टकः-ण्टिका, विवण्टयिषकः-षिका;</li> <li> वण्टयिता-त्री, विवण्टयि- षिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि ऊह्यानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> वण्टापयकः-यिका, इति अस्य घातोः विशेषः। </li> <li>इदित्त्वाण्णिज्विकल्पः इत्यपि ज्ञेयम्। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५४१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१९१९। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ७७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (भ्वादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (१७६)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘कथादिपातिस्फायो पुग्लुग्वत्वम्’ इति शाकटायनसूत्रात् कथादीनां धातूनां णौ परतः पुगागमे, वृद्धौ च एवं रूपम्। इति माधवः (चुरादौ लजधातुप्रकरणे)।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्११८७+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“वट ग्रन्थे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li>‘णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘-- वेष्टे भागे च’ इति वोपदेवः। </li> <li>‘--वेष्टने इत्येके’ इति धा। </li> <li>का। </li> <li>व्याख्याने <a href="#foot_krm04">4</a>। </li> <li>‘--वेष्टने’ इति क्षीरस्वामी इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तौ उक्तम्। </li> <li>क्षीरतरङ्गिण्यां तु “वट ग्रन्थे। </li> <li>ग्रन्थो = वेष्टनम्” इत्येव दृश्यते। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> वटकः-टिका, विवटयिषकः-षिका;</li> <li> वटयिता-त्री, विवटयिषिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ऊह्यानि। </li> <li>ल्युटि वटनम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५४०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८५८। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ७७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (३-५४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। अदन्तपाठसामर्थ्यात् अत्र सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिः न भवति।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => (१७६)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“वट परिभाषणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> घटादिः। </li> <li>‘-- अवयवे’ इति काशकृत्स्नः। </li> <li>वाटकः-टिका, वटकः-टिका, विवटिषकः-षिका, वावटकः-टिका;</li> <li> वटिता-त्री, वटयिता-त्री, विवटिषिता-त्री, वावटिता-त्री;</li> <li> वटन्-न्ती, वटयन्-न्ती, विवटिषन्-न्ती;</li> <li> -- इत्यादिकानि रूपाणि ण्यन्तं विना सर्वाण्यपि भौवादिककखतिवत् <a href="#foot_krm03">3</a> ऊह्यानि। </li> <li>अस्य धातोः घटादिपाठात् ण्यन्ते परं ‘घटादयो मितः’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति मित्त्वे ‘मितां ह्रस्वः’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति ह्रस्वे वटयन्-वटयिष्यन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm06">6</a> वटयमानः, वटयिष्यमाणः, इत्यादिकानि ह्रस्वघटितानि रूपाणि भौवादिक- कखतिवत् <a href="#foot_krm07">7</a> बोध्यानि। </li> <li>णमुलि- <a href="#foot_krm08">8</a> वटम् २-वाटम् २, वटयित्वा २। इति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५३९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७७९। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१४२)</li> <li id="foot_krm04">04 => (गणसूत्रं भ्वादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (६-४-९२)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्११८६+ २७]</li> <li id="foot_krm07">07 => (१४१)</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णौ परतः विकल्पेन दीर्घः। तेन रूपद्वयम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“वट वेष्टने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “णावदन्ताद्वटेर्ग्रन्थे वटयेद् वेष्टने वटेत्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘बटेत्यपि बहुषु कोशेषु दृश्यते’ इति पुरुषकारः <a href="#foot_krm04">4</a>। </li> <li>वाटकः-टिका, वाटकः-टिका, विवटिषकः-षिका, वावटकः-टिका;</li> <li> वटिता-त्री, वाटयिता-त्री, विवटिषिता-त्री, वावटिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककटतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ज्ञेयानि। </li> <li>वटः, <a href="#foot_krm06">6</a> वटिः, वटकः-वटका, वटकिनी, वटिभः, वाटः-वाटी, <a href="#foot_krm07">7</a> वटुः, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५३८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-३००। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ७७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। ७७)</li> <li id="foot_krm05">05 => (१४८)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। औणादिके (द। उ। १-४६) इन्प्रत्यये रूपमेवम्। वटिः = तन्तुः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। औणादिके उप्रत्यये रूपमेवम्। वटुः = ब्रह्मचारी, समर्थश्च।]]</li></ul>

वट (व꣡ट꣡ विभाजने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वटनम्
अनीयर् = वटनीयः - वटनीया
ण्वुल् = वटकः - वटिका
तुमुँन् = वटयितुम्
तव्य = वटयितव्यः - वटयितव्या
तृच् = वटयिता - वटयित्री
क्त्वा = वटयित्वा
ल्यप् = प्रवटय्य
क्तवतुँ = वटितवान् - वटितवती
क्त = वटितः - वटिता
शतृँ = वटयन् - वटयन्ती
शानच् = वटयमानः - वटयमाना

वट (व꣡ट꣡ ग्रन्थे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वटनम्
अनीयर् = वटनीयः - वटनीया
ण्वुल् = वटकः - वटिका
तुमुँन् = वटयितुम्
तव्य = वटयितव्यः - वटयितव्या
तृच् = वटयिता - वटयित्री
क्त्वा = वटयित्वा
ल्यप् = प्रवटय्य
क्तवतुँ = वटितवान् - वटितवती
क्त = वटितः - वटिता
शतृँ = वटयन् - वटयन्ती
शानच् = वटयमानः - वटयमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

वटँ वट

मानकरूपान्तरम् - भटँ
भट  परिभाषणे
- वटयति, भटयति  वट वेष्टने, भट भृतौ (1202,206) इत्याभ्यां वाटयति भाटयति  758,759

वटँ वट वेष्टने
- रज्जुं वटति  वटः  वटिः  वटकम्  वाटः  वाटी वृत्तिः  वटुः  वटाकरो रज्जुः  वट भट परिभाषणे (1527)  मित्-वटयति  पट वट ग्रन्थे (10245) अदन्तः 294

वटपत्रा
स्त्री* वटः-पत्रा -
चमेली

वटपत्रा, स्त्री, (वटम्येव पत्रमस्याः ।) त्रिपुर-मालीपुष्पवृक्षः । इति रत्नमाला ॥


वटपत्रा f. (-त्रा) A plant, from the fibrous leaves of which bow-strings,
&c., are made, (Aletris hyacinthoides: Sanseviera zeylanica, Rox.'s
Cata.)
 E. वट a string, पत्र a leaf.


वटपत्रा
f. (-त्रा) A plant, from the fibrous leaves of which
bowstrings, &c. are made, (Aletris hyacinthoides: Sanseviera zeylanica, Rox.'s Cata.)
E. वट a string, पत्र a leaf.


वट-पत्रा (त्रा) 1.
f. A plant (Aletris
hyacinthoides).


वटपत्रा (vaTapatrA)

शब्दसागरः

Yates

Wilson

Apte Hindi

L R Vaidya

शब्दकल्पद्रुमः