| YouTube Channel

वटः (vaTaH)

 
Apte
English
वटः [vaṭḥ], [वट्-अच्
Uṇ.*
 4.116] The fig-tree
अयं च चित्रकूट- यायिनि वर्त्मनि वटः श्यामो नाम
U.*
 1
R.*
 13.53.
A small shell or cowrie.
A small ball, globule, pill.
A round figure, a cipher.
A kind of cake
पयःस्मिता मण्डकमण्डनाम्बरा वटाननेन्दुः पृथुलड्डु स्तनी
N.*
 16.17.
A string, rope
(n. also in this sense).
Equality in shape.
A sort of bird, flying fox ? (Mar. वटवाघुळ)
कङ्कगृध्रवटश्येनभासभल्लकबर्हिणः
Bhāg.*
 3.1.24.
A pawn (in chess).
Sulphur.
Comp.
 -पत्रम् a variety of the white basil. (-त्रा) a jasmine. -वासिन्
m.
 a Yakṣa.
Apte 1890
English
वटः [वट्-अच्] 1 The fig-tree
अयं च चित्रकूटयायिनि वर्त्मनि वटः, श्यामो नाम U. 1
R. 13. 53.
2 A small shell or cowrie.
3 A small ball, globule, pill.
4 A round figure, a cipher.
5 A kind of cake.
6 A string, rope (n. also in this sense).
7 Equality in shape.
Comp.
पत्रं a variety of the white basil. (
त्रा) a jasmine.
वासिन् m. a Yakṣa.
Apte Hindi
Hindi
वटः
पुं*
 - वट् + अच्
बड़ का पेड़
वटः
पुं*
 - -
छोटी शुक्ति या कौड़ी
वटः
पुं*
 - -
"छोटी गेंद, गोलिका, वटिका"
वटः
पुं*
 - -
"गोल अंक, शून्य"
वटः
पुं*
 - -
एक प्रकार की रोटी
वटः
पुं*
 - -
"डोरी, रस्सी"
वटः
पुं*
 - -
रूपसादृश्य
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
बड़ का पेड़
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
गंधक
वटः
पुं*
 - वट्+अच्
शतरंज की गोट
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पदातिः, वटः
noun
चतुरङ्गक्रीडायाः अष्टौ शारयः येषां च अन्येषां तुलनया महत्त्वं न्यूनं वर्तते।
"चतुरङ्गे पदातिः अजिह्मं चलति तिर्यक् च हन्ति।"
Synonyms:
 वटिका, वटः, गुली, गुलिका
noun
भेषजयुक्ता गुटिका।
"रोगनिवारणार्थे वटिका भक्षणीया।"
Synonyms:
 रज्जुः, पाशः, दाम, दामनी, दामा, गुणः, सूत्रम्, शणतन्तुः, शणसूत्रम्, सन्दानम्, रसना, शुल्लम्, शुल्वः, वटः, वराटः, वराटकः, दोरकः
noun
कार्पासादिभिः विनिर्मितं दीर्घं तथा च सूत्रं यत् प्रायः बन्धनार्थे उपयुज्यते।
"ग्रामीणाः चोरं रज्ज्वा बध्नन्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वटः
Root: वट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वटवृक्षः
Meaning(s):
⇒ Banyan tree
Tamil Āl
Shloka(s):
3|3|27|1 ► द्राक्षाफलो गुडश्चाथ न्यग्रोधो बहुपाद्वटः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|27|1 ⇢ न्यग्रोधः (न्यग्रोध) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
➠ 3|3|27|1 ⇢ बहुपाद् (बहुपाद्) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
➠ 3|3|27|1 ⇢ वटः (वट) (पुं) ⇒ Banyan tree
Tamil Āl ⇒ वटवृक्षः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
Tamil
Tamil
வட: : ஆலமரம், சிப்பி, சோழி, பந்து, கயிறு.
வட: : ஆலமரம், சிப்பி, சோழி, பந்து, கயிறு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वटः,
पुं,
 (वटति वेष्टयति मूलेन वृक्षान्तरमिति ।)वट् + पचाद्यच् ।) वृक्षविशेषः । वड्गाछइति भाषा । तत्पर्य्यायः । न्यग्रोधः २ बहु-पात् ३ । इत्यमरः । २ । ४ । ३२ ॥
वृक्षनाथः ४यमप्रियः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
रक्त-फलः ६ शृङ्गी ७ कर्म्मजः ८ ध्रुवः ९ क्षीरी १०वैश्रवणावासः ११ भाण्डीरः १२ । इति जटा-धरः ॥
जटालः १३ रोहिणः १४ अवरोही १५विटपी १६ स्कन्धरुहः १७ मण्डली १८ महा-च्छायः १९ भृङ्गी २० यक्षावासः २१ यक्षतरुः२२ पादरोहणः २३ नीलः २४ शिफारुहः २५बहुपादः २६ वनस्पतिः २७ । अस्य गुणाः ।कषायत्वम् । मधुरत्वम् । शिशिरत्वम् । कफ-पित्तज्वरदाहतृषामोहव्रणशोफनाशित्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“वटः शीतो गुरुर्ग्राही कफपित्तव्रणापहः ।वर्ण्यो विसर्पदाहघ्नः कषायो योनिदोषहृत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
स च रुद्रस्वरूपः । यथा, --ऋषय ऊचुः ।“कथं त्वयाश्वत्थवटौ गोब्राह्मणसमौ कृतौ ।सर्व्वेभ्योऽपि तरुभ्यस्तौ कथं पूज्यतमौ कृतौ ॥
सूत उवाच ।अश्वत्थरूपो भगवान् विष्णुरेव न संशयः ।रुद्ररूपो वटस्तद्वत् पलाशो ब्रह्मरूपधृक् ॥
दर्शनस्पर्शसेवासु ते वै पापहराः स्मृताः ।दुःखापद्व्याधिदुष्टानां विनाशकारिणौ ध्रुवम् ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १६० अध्यायः ॥
अन्यत् पलाशशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
कपर्द्दः । इतिमेदिनी । टे, २४ ॥
कडि इति भाषा ॥
गोलः ।भक्ष्यम् । वडा इति भाषा । साम्यम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
* ॥
क्ली,
 व्रजमण्डलाभ्यन्तरीणवट-संज्ञकषोडशवनानि यथा । अथैषां षट्-साङ्गवनानामभ्यन्तरे सङ्केतवटाद्या यमुनाया-श्चतुरशीतिक्रोशमर्य्यादान्तरे दक्षिणोत्तरतटयोःषोडशवनानि । पाद्मे ।“सङ्केतवटमादौ तु भाण्डीराख्यं वटं द्वयम् ।यावकाख्यं तृतीयञ्च वटं शृङ्गारसंज्ञकम् ॥
तूर्य्यं वंशिवटं श्रेष्ठं पञ्चमं श्रीवटञ्च षट् ।सप्तमञ्च जटाजूटं कामाख्यवटमष्टकम् ॥
मनोऽर्थवटकं नाम नवमं परिकीर्त्तितम् ।आशावटं महाश्रेष्ठं दशमं शुभदायकम् ॥
अशोकाख्यं वटं श्रेष्ठमेकादशमुदाहृतम् ।नाम केलिवटं श्रेष्ठं द्बादशं परिकीर्त्तितम् ॥
नाम ब्रह्मवटञ्चैव त्रयोदशमसंज्ञकम् ।नाम रुद्रवटं श्रेष्ठं चतुद्दशमुदाहृतम् ॥
श्रीधराख्यं वटं ख्यातं पञ्चदशसमीरितम् ।मावित्राख्यं वटं श्रेष्ठं संख्याषोडशनिर्म्मितम् ॥
”इति व्रजमण्डलान्तरे षोडशवटानि । इतिनारायणभट्टकृतव्रजभक्तिविलासः ॥
* ॥
वटः, त्रि, (वटतीति । वट् + अच् ।) गुणः । इतिमेदिनी । टे, २४ ॥
वेटे इति भाषा ॥