| YouTube Channel

वक्रोक्ति (vakrokti)

 
शब्दसागरः
English
वक्रोक्ति
f.
 (-क्तिः)
1. Equivoque, evasion, pun, the covert expression of
something else than the words used naturally imply, either from
the manner in which they are uttered, or some other sense of
which they are susceptible.
2. Hint, insinuation.
3. Sarcasm. It
is thus defined in Sāhityadarpana:--
“अन्यस्यान्यार्थकं वाक्यमन्यथायोजयेद्यदि ।
अन्यः श्लेषेण काक्वा वा सा वक्रोक्तिस्ततो द्विधा ॥”
E.
 वक्र crooked, dishonest, and उक्ति speech.
Capeller Eng
English
वक्रोक्ति
f.
 ambiguous or indirect speech, pun ((rh. )).
Yates
English
वक्रो_क्ति (क्तिः) 2.
f.
 Equivoque, eva-
sion
pun
hint
sarcasm.
Spoken Sanskrit
English
वक्रोक्ति vakrokti
f.
 pun
वक्रोक्ति vakrokti
f.
 indirect mode of expression on
वक्रोक्ति vakrokti
f.
 figure of speech consisting in the use of evasive speech or reply
Wilson
English
वक्रोक्ति
f.
 (-क्तिः)
1 Equivoque, evasion, pun, the covert expression of something else than the
words used naturally imply, either from the manner in which they are uttered, or
some other sense of which they are susceptible.
2 Hint, insinuation.
3 Sarcasm.
E.
 वक्र crooked, dishonest, and उक्ति speech.
Monier Williams Cologne
English
वक्रोक्ति
f.
 indirect mode of expression,
Kull.
 on
Mn.
 iii, 133
a figure of speech consisting in the use of evasive speech or reply (either by means of a pun, or by an affected change of tone, e.g.
Mudr.
 i, 1),
Kpr.
Apte Hindi
Hindi
वक्रोक्तिः
स्त्री*
 वक्र-उक्तिः -
एक अलंकार का नाम
वक्रोक्तिः
स्त्री*
 वक्र-उक्तिः -
"वाक्छल, कटाक्ष, व्यंग्य"
वक्रोक्तिः
स्त्री*
 वक्र-उक्तिः -
"कटूक्ति, ताना"
L R Vaidya
English
vakra-ukti {% f. %} 1. a figure of speech consisting in evasive speech and reply, either by a ślesha or by a change of tone
(it is thus defined by Mammata- यदुक्तमन्यथा वाक्यमन्यथान्येन योज्यते । श्लेषेण काक्वा वा ज्ञेया सा वक्रोक्तिस्तथा (द्विधा)
for an illustration, See K.Pr.ix. under or the opening stanza of the Mudrārākshasa
2. sarcasm in general.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वक्रोक्तिः,
स्त्री,
 (वक्रा कुटिला उक्तिः ।)काकूक्तिः । यथा, कामधेनुकल्पतरुधृतब्रह्म-पुराणम् ।“अथ वृत्ते वृषोत्सर्गे दाता वक्रोक्तिभिः पदैः ।ब्राह्मणानाह यत् किञ्चित् मयोत्सृष्टन्तुनिर्ज्जने ॥
तत् कश्चिदन्यो न नयेन्न विभाज्यं यथाक्रमम् ।न बाह्यं न च तत् क्षीरं पातव्यं केनचित्क्वचित् ॥
”कृत्यप्रदीपेऽप्येवम् । वक्रोक्तिभिः काकूक्तिभिः ।इति शुद्धितत्त्वम् ॥
* ॥
कुटिलोक्तिः । यथा, “वादी व्याकरणं विनैव विदुषां धृष्टः प्रविष्टःसभांजल्पन्नल्पमतिः स्मयात् पटुवटुर्भ्रूभङ्गवक्रो-क्तिभिः ।ह्रीतः सन्नुपहासमेति गणको गोलानभिज्ञस्तथाज्योतिर्व्वित्सदसि प्रगल् भगणकः प्रश्नप्रपञ्चो-क्तिभिः ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणौ गोलाध्यायः ॥
(वक्रा अर्थान्तरग्रहणेन कुटिला उक्तिः ।शब्दालङ्कारप्रभेदः । तल्लक्षणादिकं यथा, साहित्यदर्पणे दशमपरिच्छेदे ।“अन्यस्यान्यार्थकं वाक्यमन्यथा योजयेद् यदि ।अन्यः श्लेषेण काक्वा वा सा वक्रोक्तिस्ततो द्विधा ॥
द्विधेति श्लेषवक्रोक्तिः काकुवक्रोक्तिश्च । क्रमे-णोदाहरणं यथा, --“के यूयं स्थल एव सम्प्रति वयं प्रश्नो विशेषाश्रयःकिं ब्रूते विहगः स वा फणिपतिर्यत्रास्ति सुप्तोहरिः ।वामा यूयमहो विडम्बरसिकः कीदृक् स्मरोवर्त्ततेयेनास्मासु विवेकशून्यमनसः पुंस्वेव योषिद्भ्रमः ॥
”अत्र विशेषपदस्य विः पक्षी शेषो नाग इतिअर्थद्वययोगात् सभङ्गः श्लेषः । अन्यत्र तु अभङ्गः ।“काले कोकिलवाचाले सहकारमनोहरे ।कृतागसः परित्यागात् तस्याश्चेतो न दूयते ॥
”अत्र कयाचित् सख्या निषेधार्थे नियुक्तो नञ्अन्यया काक्वा दूयत एवेति विध्यर्थे घटितः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वक्रोक्ति स्त्री कर्म० । १ कुटिलोक्तौ “अन्यस्यान्यार्थकं वाक्य-मन्यथा योजयेद्यदि । अन्यः श्लेषेण काक्का वा सावक्रोक्तिस्ततो द्विधा” सा० द० उक्ते २ अर्थालङ्कारभेदे३ काकुवचने च ।
Capeller
German
वक्रोक्ति
f.
 indirekter o. zweideutiger
Ausdruck
Wortspiel, Calembour (rh.).