| YouTube Channel

वक्त्रं (vaktraM)

 
Apte 1890
English
वक्त्रं [वक्त्यनेन वच्-करणे ष्ट्रन्] 1 The mouth.
2 The face
यद्वक्त्रं मुहुरीक्षसे न धनिनां ब्रूषे न चाटून्मृषा Bh. 3. 147.
3 Snout, muzzle, beak.
4 Beginning.
5 The point (of an arrow), the spout of a vessel.
6 A sort of garment.
7 N. of a metre similar to anushtubh
see S. D. 567
Kāv. 1. 26.
8 The first term of a progression.
Comp.
आसवः saliva.
खुरः a tooth.
जः a Brāhmaṇa.
तालं a musical instrument played with the mouth.
तुंडः N. of Gaṇeśa.
दलं the palate.
पटः a veil.
पट्टः a bag of corn tied round a horse's neck.
परिस्पंदः speech.
भेदिन् a. pungent, sharp.
रंभ्रं the aperture of the mouth.
वासः an orange.
शोधनं {1} cleansing the mouth. {2} a lime, citron.
शोधिन् n. a citron. (
m.) a citron tree.
Hindi
Hindi
चेहरा
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वक्त्रं,
क्ली,
 (वक्ति अनेनेति । वच् + “गुधृवी-पचिवचियमिसदिक्षदिभ्यस्त्रः ।” उणा० ४ ।१६६ । इति त्रः ।) मुखम् । इत्यमरः । २ ।६ । ८९ ॥
(यथा, मनौ । ८ । २७२ ।“धर्म्मोपदेशं दर्पेण विप्राणामस्य कुर्व्वतः ।तप्तमासेचयेतैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः ॥
”)तगरमूलम् । इति शब्दमाला ॥
वस्त्रभेदः ।इति मेदिनी । रे, ८४ ॥
छन्दोविशेषः । इतिहेमचन्द्रः ॥
तस्य लक्षणादि यथा, --“भवत्यर्द्धसमं वक्त्रं विषमञ्च कदाचन ।तयोर्द्वयोरुपान्तेऽत्र च्छब्दस्तदधुनोच्यते ॥
वक्त्रं युग्भ्यां मगौ स्यातामब्देर्योऽनुष्टुभिःख्यातम् ॥
”अत्र द्विरावर्त्त्य श्लोकः पूरयितव्यः ।“वक्त्राम्भोजं सदा स्मेरं चक्षुर्नीलोत्पलं फुल्लम् ।बल्लवीनां मुरारातेश्चेतो भृङ्गं जहारोच्चैः ॥
”इति छन्दोमञ्जरी ॥